Сагынырсың - мин булмам

Сөмбел каршысында басып торган ире­нә яшьле күзләре белән карады:

- Байрас, әле дә ярый син бар бу дөнья­да. Мин бит синнән башка бер көн дә яши алмыйм. Дөньядагы иң матур күзләр, иң татлы иреннәр синдә генә, кадерлем. Мин сине үлеп яратам, бик күптән яратам, мин
сине беркемгә бирмәячәкмен. Гомер бе­лән үлем каш арасы, аның һәр мизгелен матур итеп, кадерләп яшәргә кирәк.

Бу сүзләрне ишетер өчен Байрас һәр төнне шушы тәрәзә каршында кунарга әзер иде. Әллә таң кинәт атты, әллә йөрәге күптән көткән шифасын алды, дөнья якты­рып киткәндәй тоелды. Байрас, тын алыр­га куркып, хатыныннан күзен ала алмады, аның күзләре күктә кабынган ике йолдыз булып ялтырады.

• Тагын бер генә кабатлачы, Сөмбел.
• Синсез бу дөньяда яшәүнең мәгънәсе юк. Син миңа шушы яңа аткан таң кебек кирәк. Мин сине беркайчан беркемгә алыштырмыйм, син минем иң кадерле кешем.

Байрас хатынын кочагына алды, күк­рәгенә кысты. Алар шулай озак басып тордылар. Ике йөрәк бергә кушылып типкән чакта сүзләр урынсыз.

- Сөмбел, Сөмбелем минем, күктәге буй җитмәс йолдызым.

Ул аның иреннәрен эзләп тапты. Еллар белән матурлыгын да, тәмен дә югалтма­ган чия кебек иреннәр бу иртәдә тагын аныкы, ул аларны үлгәнче яратып туй­маячак.

* * *

Ике ел дигәндә, күмәкләп тырыша тор­гач, Булатның өе әзер булды. Алар хәзер Байрасларның күршеләрендә яшиләр. Фәридә башта:

• Сөмбелгә күрше булып бармыйм, — дип киреләнсә дә, Булат:
• Бармасаң, кал, - дип, үзе генә күчеп чыкты.

Фәридә ялгызы нишләсен, яши торгач, Булат кебек ирләрнең урамда аунап ятма­ганын яхшы аңлады. Яңа өйгә яңа хуҗабикә табылмагае дип, җыенып, үзе килде.

Фәридәнең күченүен белгәч, Сөмбел Айсылуга абыйсы белән апасын үзләренә кичке ашка чакырып чыгарга кушты. Фәридә керергә теләмәсә дә, Булат җыенгач, каршы төшмәде. Аның ире монда күптән­нән үз кеше икән. Сөмбел белән күптәнге дуслар кебек сөйләшәләр. Фәридә ни әйтергә, үзен ничек тотарга белмичә, бер читтә тыныч кына утырды. Азамат һәрвакыттагыча, кысыла-кысыла, Булат абыйсы янына кереп утырды. Фәридә астан гына өстәл артындагыларны күзәтте. Азамат үс­кән саен Булатка охшый бара, тик чәчләре генә озын.

• Әти, иртәгә Ахунга, бабай янына кайтып килим әле, менә Булат абый да кайта, - дип, Азамат иңбашы белән Бу­латка төртте. Булатка ризалашырга гына калды. Иртәгә шимбә, Азамат кичке уенга
  кайтырга ашыга.
• Нигә кайтасыз? - дип сораган булды Байрас, сәбәбен бик яхшы белсә дә.
• Әй, бабай кайтырга кушкан, эш күп, ди.

Азамат, ярдәм сорагандай, Булатка ка­рады.

• Әйе, - диде Булат, кызарып.
• Син бит иртәгә беркая бармыйм, әй­берләр ташыйбыз, дигән идең түгелме? - дип, сүзгә Фәридә кушылды.

- Кайгырма, Фәридә апа, ташырбыз, без кичкә генә кайтабыз, анда бабай көтә. Байрас тыңлап торды да: - Кичке уенга Булат абыеңны гына йөрт­кәнең җитмәгән, хәзер инде бабаң да сезгә иярә башладымы? И мескен әти, аның кебек картлар йоклаганда, ул кичке уенда йөри, күрәсең, - дип көлеп җибәрде.

Сөмбел дә елмаеп куйды, ул Булатның улын авылга алып кайтып, йокламыйча, төн буе Азаматны көтеп утыруын бик яхшы белә.

- Улым, имтиханга әзерләнер идең. Сөмбелнең улы белән кара-каршы уты­рып, ныклап сөйләшәсе бар, тик нәрсәдән башларга белми. Ун ел вакыт үтеп китте, улы үсеп җиткән егет булды, йөзе Булат­ка охшаса да, елгырлыгы белән Байраска тарта, кызлар башын бик иртә әйләнде­рә башлады. Авылга ашкынуы шуның өчен генә, Ахун - зур авыл, яшьләр күп, кызлар чибәр. Улының китәр көннәре якынлашуын уйласа, Сөмбелнең күзенә яшьләре тула. Ярый, авылдан килгәч сөйләшермен, бүген Фәридә белән сөйләшергә кирәк, дип, күңеленә салып куйды. Барысы да ашап-эчеп, өстәл яныннан тара­лышкач, Сөмбел Фәридәгә эндәште.

- Фәридә, син уңайсызланып торма, без бит синең туганнар гына түгел, ут күршеләр дә. Без Байрас белән төрле вакытта кайтабыз, шуңа күрә Айсылуга күз-колак булып торырсың инде. Безнең
ишекләр сезгә һәрвакыт ачык, миңа ачу, үпкә саклама, тату яшик, кайчан телисең, шунда рәхим ит.

Фәридә Сөмбелнең сүзләреннән си­кереп төшмәсә дә, аңа монда бар нәрсә ошады, өйдә ялгыз утыру түгел, әкренләп күнекте.

Сөмбел генә үз-үзенә урын таба ал­мый йөри, озакламый аның улы, күз ка­расы, төп йортны ташлап чит җирләргә китәчәк. Июльдә Әнвәр абыйсы белән Галимә апасы Азаматны алып китәргә кайтачаклар. Сөмбел кич белән улының бүлмәсенә керде.

- Әйдә, улым, зурларча бер сөйләшик әле, - дип сүз башлады. - Зур әтиеңнәрдән хат килде, алар сине алып китәргә кайта­чаклар. Синең киләчәгең алар кулында, ә аларның киләчәге синең кулыңда. Үткәннәребез белән без аларга бурычлы, шуңа күрә, улым, син олы юлга җыен, син укырга тиеш.

- Әни, мин барысын хәтерлим, тик минем сездән аерыласым килми. Мин бернәрсәне аңламыйм: ни өчен без анда яшәдек, әти ничек җибәрде? Ник син алар­га сүз бирдең?

Сөмбел улын кочаклап алды.

- Минем бик укыйсым килде, әтиеңнән качып киттем, шулай килеп чыкты инде, улым.

Сөмбел, улын никадәр яратса да, бөтен дөреслекне аның каршында ачып сала ал­мый, соңрак бәлки үзе аңлар, хәзер белсә, Булатны кичермәячәге күренеп тора.

- Улым, миңа рәнҗемә, яшь чакта барысын да уйлап бетереп булмый, ул вакытта минем өчен бердәнбер юл шул иде. Биргән сүз ул алган бурыч шикелле - гомер буе өстеңдә асылынып тора. Мин алган бурычны сиңа түләргә туры килә. Нык бул, ир бул, ләкин үтенечемне кире какма, балам. Миңа да җиңел түгел, күз алдымнан югалсаң, ничек яшәрмен?

Алар кочаклашып, уйга батып бик озак утырдылар, күп нәрсәләр турында сөй­ләштеләр, елаштылар. Азамат, әнисенә күз яшьләрен күрсәтүдән оялып, гаражга, тимер-томыр арасына чыгып китте. Аңа җиңел түгел, аның моңда сөйгән кызы, дус­лары кала. Булат абыйсы берүзе нишләр, тагын эчә башласа, кем коткарыр? Теге вакытта Азамат аны гел саклап йөрде, әнисе күрмәсен дип, йә печәнлектә, йә чоланның караңгы почмагында яшереп йоклатты. Нишләптер, Булат абыйсы аның әнисеннән курка иде. Берсендә Булат абыйсын печәнлеккә алып кер­гәндә, әтисенә эләктеләр. Әтисенең күз карашыннан аның ни әйтәсен аңларга өй­рәнгән Азамат үзен гаепле итеп хис итте. Әтисе күп сөйләшми, әйткән сүзе алтын бәһасенә тора.

• Әнигә әйтмә инде, әти, - дип ялварды.
• Абыйны эчүеннән әниең генә туктата ала, - диде нишләптер әтисе.

Кем ташлатса да, эчүеннән туктады Булат абыйсы. Шулай да: «Яңадан эчә башласа, - дигән уй һич тынычлыкта кал­дырмады Азаматны. - Мин киткәч, кем карар аны?»

• Нинди уйлар басты башыңны? Эндә­шәм, ишетмисең.
• Булат абый, ике атнадан мин китәм.
• Кая, озаккамы?
• Белмим, әни бөтенләйгә, ди.
• Ничек бөтенләйгә? Кая китәсең? - ди­де Булат, көтелмәгән җаваптан аптырап.
• Шулай, әни сүз биргән. Мин зур әти­ләрдә укырга, яшәргә, аларны үлгәнче карарга тиеш. Белмим, ник әти безне анда җибәргән, ник әби алып калмаган? Менә хәзер гомер буе яшә инде читтә, минем китәсем килми, ә әни барырга кирәк, ди.

Булат ни әйтергә белми катып калды, баланың сүзләре аяз көндә яшен шартлау белән бер иде.

- Мин әниең белән сөйләшимме? Бәл­ки, җибәрмәс, кире уйлар.

- Юк, әни биргән сүзендә тора торган кеше, әйткән сүз - алган бурыч, ди, үтәргә кирәк. Менә берүзең каласың, Булат абый. Булат авыр сулап:

- Алай әйтмә, улым, болай да авыр, - диде, Азаматны юатырлык сүз таба ал­мыйча.

Булат барыбер Сөмбел белән сөйләшеп карарга уйлады. Бакчада эшләп йөргән Сөмбел янына керде, сүзен нидән баш­ларга белми:

- Сөмбел, - дип туктап калды, ялварып күзләренә карады.

Сөмбел аның нәрсә әйтергә теләгәнен шунда ук аңлап алды.

- Кирәкми, Булат, миңа да җиңел түгел. Икенче яктан кара: башкалар армиягә ки­тәчәк, ә ул укырга, ни аермасы бар? Бик сагынсаң, янына барырга була, - дигән булды, үзенең исә тавышы калтырады, күзләре яшьләнде.

Булат тамагына утырган төерне йотып:

• Аның китәсе килми, - дип, улын як­ларга тырышты.
• Теге вакытта минем дә китәсем кил­мәде, ул чакта син мине туктатмадың, хәзер соң инде, мин биргән сүземнән кире кайтмаячакмын.

Сөмбел үзе өчен күптән инде барысын да хәл итте. Азамат киткәч, бүлмәсе бу­шап калачак, аны сагынып акылдан язар­га мөмкин. Ул бит балакаен ары үтсә дә, бире килсә дә, башыннан сыйпап калырга гадәтләнде. Улы, җиткән егет булуга кара­мастан, рәхәтләнеп иркәләнә, үзе дә әни­сен кочаклап үбә. Болар барысы сагынып искә алырга гына калачак. Шуңа күрә бу зур өй бушамасын дип, үз теләге белән авырга узды, ләкин беркемгә белгертәсе килмәде. Дөресрәге, улыннан уңайсызлан­ды. Байрас белсә, тагын кайгыра башлар, дип курыкты.

 

 

Дәвамы бар.

Зифа Кадырова