+6 °С
Облачно
Литература
10 Апреля , 06:25
Дәвачы
Кафия Вахитова. 11-12 бүлек. Әле әдәмнәрне генә түгел, хайваннарны дәвалап та үзенә савап җыя . Рамазанның чыбык очы туганы килгән.-Сыерны үгезгә алып бардык, аягы тайды ахры , аягына авыр баса, көчкә алып кайтып абзарга яптым ,Нәсимә карый алмас микән?Нәсимә гозере төшеп килүчегә каршы килә алмый.-Хәлемнән килә торган булса , җайлап карармын.
Дәвачы
Әле әдәмнәрне генә түгел, хайваннарны дәвалап та үзенә савап җыя . Рамазанның чыбык очы туганы килгән.
-Сыерны үгезгә алып бардык, аягы тайды ахры , аягына авыр баса, көчкә алып кайтып абзарга яптым ,Нәсимә карый алмас микән?
Нәсимә гозере төшеп килүчегә каршы килә алмый.
-Хәлемнән килә торган булса , җайлап карармын.
Рамамазан хатынына авырлык килер дип курка.
-Юк бармый абый, сыер бит ул, өстенә басса ,үзе имгәнсә ,кем дәвалый?
-Кеше аптырамаса килми, барып карыйм , булырлык булмаса тотынмыйм.
-Мин дә барам, кирәк булса булышырмын ,- дип Рамазан да барырга булды.
Баргач күрде, бот башыннан сөяк тайган.
-Сыерны абзардан чыгарыгыз ,монда ара тар, сөяк урнына утыргач сикереп торачак. Астында калудан куркыныч.
-Тормый ул, көчкә сөйрәлеп кайтты,- дип, хуҗа сыерының аякка басасына ,чынлап торып ышанмады да.
-Мин бу тар арада эшли алмыйм,- дигәч,
чыгармый чарасы булмады.
Сыерны ишек алдына чыгардылар , кабаттан егып башларыннан яхшылап тотарга кушты.
Үзе белгән ысуллар белән сөякне урынына утыртты. Хаттә янындагылар да ишетте, аяк буынының шартлап урынына кереп утырганын. Ирләр әсәрләнеп торган арада сыер сикереп тә торды. Нәсимә уяулыкны югалтмау сәбәпле, читкә сикереп өлгерә алды.
Рамазанның коты очты.
-Башка йөрмисең ,Нәсимә ! Әз генә сыер астында калмадың бит,
-Сезнең тотуыгыз шуның кебек кенә булды, яхшылап тотсагыз тора алмый иде ул.
Җайланысына чынлап торып ышанмаган хуҗа:
- Яңа гына сөйрәлеп кайткан хайванны ,мин тиз генә аякка басасына ышанмадым да,сикереп торып ,чабып китәр дип,кем әйтә ала?
Күршеләренең эте, арт бакчага чыга торган ишеккә асылынып калган.
" Нәселле эт. Елап ята " -дип Нәсимәгә киңәш сорап кергәннәр.
-Озак асылынып тормады да бит, аягына баса алмый, бик нык әрни күрәсең , шыңшып ятуы йөрәккә ярамый, кереп карый алмассыңмы?
-Яхшылап тотсагыз карармын, намордник кигерсәгез генә. Буынны урынына утыртканда, әдәмнәр дә тыныч кына ята алмый. Эт тешләргә дә күп сорамас.
Намордник кигерделәр , тун белән башын каплап яхшылап тоткач кына эшкә тотынды ,дәвачы.
Кулы белән капшап карагач, калак сөяге урныннан күчкәнен, сеңерләр борылганын тойды. Этнең тиресе йомшак, сөякләр кечерәк. Сыерныкы кебек түгел . Артык көч куллану кирәк тә булмады. Тиз җайлады гарипләнгән этне. Эт тә аякка басты. Авылда исләре китеп , сокланып сөйләделәр үзен.
Дәвачының даны бик еракларга таралды.
Төнгә каршы үз аңында булмаган ,юл һаләкәтенә очраган егетне алып килеп дәвалый торган бүлмәнең ятагына кертеп салдылар. Сынган җире булмаса да , бик күп буыны тайган , урыныннан күчкән.
Рамазан каршы килде,
-Барыгыз дәваханәгә ! Аңсыз кешене ник монда алып килдегез?
- Сезгә килергә куштылар, дәваханә бернишли алмый, башта аңа барыгыз , аннары да өлгерәсез дәваханәгә,- диделәр. Зинһар кабул итә күрегез, бердәнбер улыбыз, башка балабыз юк,яши генә күрсен ! Безнең балабыз булмады , яңа туган, ятим сабыйны алып үстердек. Безгә үз улыбыз кебек, бик кадерле. Әле 30 яшь тә тулмаган.
Әнисе бик елап ялварып сорагач ,Нәсимә каршы килә алмады.
-Улыгызга ни булган соң?
-Өчәү булганнар машинада. Машина белән тәгәрәгәннәр. Машина күп тапкыр тәгәрәгән. Иң беренче чыгып очканын, машина кабат тәгәрәп басып үтергән, безнеке соңарак чыгып очкан. Машина эчендә калучы кысылып үлгән.
-Кая барганнар соң кичкә каршы?
- Күрше авылга, кызлар янына. Яхшы гына аракы эчкәннәр . Кызлары да азгын булган күрәсең.
- Өйләнмәгәнме улыгыз?
-Өйләнгән, уллары бар. Төп йортта безнең янда торалар.
-Хатыны кайда?
-Ул да монда килде. Машинада утырып калды. Хатыны бер мәхлүк инде. Эш аты кебек эшләүне генә белә.
- Шулайдыр шул, әгәр усалырак булса , никахлы ирен күңел ачарга чыгарып җибәрмәс иде.Исән-сау кала алса, сабак булыр ,башка алай эчеп ,күңел ачып йөрмәс. Ничек монда килергә уйладыгыз?
-Авылга җитәргә ерак калмаган булган . Безгә хәбәр иттеләр. Без тиз арада һәлакәт булган урынга килеп җиттек. Без килгәндә аңында иде әле, юлда аңын югалтты.Аңынчы безнең сорауларга җавап бирде .
Милиция,ашыгыч ярдәм килеп җиткәнче без тизерәк алып киттек улыбызны.
-Безнең адресны кем бирде?
-Сездән файда күргән кеше бирде.
Нәсимә үзе сөйләшә, үзенең куллары егетнең тайган буыннарын урынына утырта. Умыртка баганаларын утыртып бетергәч , аякларының каймыккан буыннарын кертте. Иң башындагы буыннарын утырткач егет ыңгырашып җибәрде , муен тирәләренә массаж ясап , сеңерләрен җайлагач , егет аңына килде. Үзенең кайда булуы белән кызыксынды. Нәсимәгә рәхмәтләрен яудырды.
-Утыртасы буыннар күп калды әле. Бүгенгә кайтып торыгыз , өч көннән килерсез, дип озатты .
Сара да бик кайгырды , төнгә каршы аңсыз кешене кертеп салганнарын күргәч.
" Безнең йортка килгәч үлеп китсә, суд буеннан да кайтып керми бит, яхшыга түгел бу" , дип белгәннәрен укып, ишекле-түрле йөренде.
Егетнен үз аягында чыгып киткәнен күргәч кенә эченә җылы йөгерде.
Өйләренә кайткач егет уянмыйча бер тәүлектән артык йоклаган . Әнисе , телефоннан шалтыратып Нәсимәне гәепләргә тотынды.
- Нишләттең улымны ? Уянмый, йоклый да йоклый . Берәр кирәкмәгән җиренә бастың ахры. Алай-болай булса болай гына калдырмыйм.
-Ничек йоклый соң? Тынычмы, ыңгырашамы?
-Ынгырашмый, тыныч кына йоклый , уянырга гына уйламый.
-Бик нык авырткан буыннары урнына утыргач , авыртуы басылып йоклый ул , кайгырмагыз!
-Яхшылык галәмәте түгел, кеше шулай озак йокламый ,дип үзенекен такылдый тынычсыз хатын.
Иренең тавышы ишетелеп тора , "Кешене гәепләргә ашыкма карчык, тагын шуның каршына барасы бар"-
дип хатынын сөйләттерәсе килми.
Нәсимәнең дә ачуы килде ,әлбәттә.
- Мин дәшеп китермәдем бит, ярты үле улыгызны кертеп салдыгыз, үз аягында чыгып китте. Рәхмәт әйтәсе урынга , мине борчып шалтыратып ятасыз. Уянса миңа алып килмәгез !Мин сезне башка кабул итмим. Йортка аяк басасы булмагыз !дигәч ,шалтыратудан туктады.
Уянды , әлбәттә,уллары . Хәзер Вәлинең әтисе шалтыратырга тотынды.
-Зинһар минем хатынны гафу итә күрегез! Улым Вәли хакына кабат карый күрегез !
Улым да елый, "Мин хәзер гарип калам, ник ул апаны юкка борчыдың ?"дип әнисен битәрли.
-Юк , мин сезне башка кабул итмим. Тагын ни булса да ошамас та ,тагын мине борчырсызмы? Ник хатының үзе шалтыратмый?
Рамазанда да кешене җәлли торган халәт бар шул. Кат -кат аңа шалтыратып, Нәсимәне күндерүен сораганнар. Ризалашкан, әлбәттә.
-Син карчык ,башлаган эшеңне ахырына җиткер инде! Үзең дә юл һаләкәтенә очрадың бит. Егетне җәллә ,һич булмаса.
--Теге көнне, әни дә, син дә башка төрле сайрадыгыз бит. Имеш мине алып китеп ябалар.
-Ярар курыкканнан әйтелгәндер инде. Яшь кешене аякка бастырыйк инде.
-Килсәләр расписка язып килсеннәр, паспортлары үзләре белән булсын! Закон сагында булган берәр кешене дә ияртеп килсеннәр. Капканы моннан соң бикләп торабыз. Минем дә нерваларым тимердән түгел. Кирәкмәгән кешеләрне кертмәскә кирәк. Әле андый кешеләргә очраган юк иде.
Килделәр , Нәсимә әйткәннәрне үтәп, расписка да язганнар, Вәлинең әнисе килмәгән бу юлы, әтисе белән икәү килгәннәр. Егет ял иткәч , чистарып , матураеп киткән. Нәсимә, тагын җайлап кына сөйләшеп эшкә тотынды. Ашказаны , бөере төшкәнен, капшап белде. Аларны күтәрде. Кайбер кабыргалары берсе өстенә берсе атланган иде, аларны җайлады. Терсәк сөяген, калак сөяген урынына утыртты. Егетне яңа баштан җыйган кебек, җайлап җибәрде.
Соңыннан ,Нәсимәнең туган көненә бик зур чәчәк гөлләмәсе китерде. Башта Рамазаннан рөхсәт сорады.
-Абый әйткән сүзем бар иде, зинһар ачулана күрмә, рәхмәт йөзеннән, апага шул чәчәкләрне генә биреп чыгыйм. Ул мине яңадан дөньяга кайтарды. Икенче туган көнем итеп искә алачакбыз ул көнне , хәзер аракысыз гына уза бәйрәмнәр ,дип сөйләде.
Нәсимәгә чәчәкләрне тапшырганда, еламыйча түзә алмады Вәли. Чәчәкләр белән бергә , зур татарстан торты һәм яхшы мамык шәле дә бар иде бүләккә.
Эшләгән эшенең уңай нәтиҗәсен күрү бик шатлыклы әлбәттә. Ярты үле хәлдәге егетне аякка бастырып, терелтеп ,шатлыктан аккан күз яшьләрен күрү , күңелен күтәрә , канатлар куя үзенә.
Кара эчле кешеләр дә юк түгел шул.
Рамазан өйдә юк, капка бикләнми калган ,үз авылларының исерек ире килеп керде. Рөхсәт сорап та тормады , өстен салып бәрде.
-Мин сине дәшмәдем бит, ник рөхсәтсез кердең ?
-Нинди рөхсәт кирәк? Әле өстеңнән тормаганга рәхмәт әйт! Күпме акча эшлисең син. Хөкүмәткә налог түләгәнең бармы? Авыл кешеләре яхшы әле, сиңа күптән счетчик куйган булырлар иде. Кулым авырта, җайлап җибәр!
-Хәзер җайлап җибәрәм.
Киемнәрен тотты да тәрәзәдән бәрде Нәсимә. -Киемнәрең артыңнан үзеңне дә бәрергәме? Әллә кергән ишектән генә чыгасыңмы?
Исерек айнып киткән кебек булды. Бик гайрәтле кебек кыланса да , куркак та икән үзе.
-Кергән ишектән генә чыгам, болай да кул авырта, кагыла күрмә! Синең кулларыңны чүкеч кебек диләр, яхшы чакта чыгып котылыйм. Үзе капкадан чыкканда барыбер сөйләнмичә калмады.
-Мин сине болай гына калдырмыйм, жалу бирәм, өстеңнән торам дип, сүгенә -сүгенә чыгып китте.
Нәсимәнең сеңлесе Наилә дә яшьләй чыкты кияүгә.
Әтисе ,Наиләнең ничек булса да белем алуын, һөнәрле булуын теләде. Сигезенче классны бетерүгә үк , төзелеш техникумына укырга керде, кыз . Техникумда яхшы билгеләренә генә укыды. Практик дәресләргә дә бик теләп йөрде. Яшь кызның штукатур эшенә дә кулы ятып тора . Укытучылары гел үрнәк итеп күрсәтә үзен. Укып бетергәч тә районның бер төзелеш оешмасына эшкә урнашты. Уңган кызны анда да бик тиз күреп алып, бригадир итеп куйдылар. Наилә теорияне дә бик яхшы үзләштерде, практик дәресләрне дә гел яхшы билгеләргә тапшырып килде. Шуңа ,эшкә урнашкач та бәхет елмайды .
Районда зур хуҗаны йөртүче , Зиннур исемле шофер егет үлеп гашыйк булды үзенә. Наилә артык исе китми егетләргә. Зиннурга да бик егылып китеп гашыйк булмады. Товарларның , итәк астыннан гына сатыла торган ,дефицит чорлары.Зиннур хуҗаны йөрткәч кирәк товарларны табарга мөмкинлеге бар.
Нәсимәләрнең сепарат моторы янган иде . Наиләнең шул турыда сөйләгәнен ишетүгә , моторны табып китереп тә бирде. "Тормыш кирәк-яраклары ватылса ,я кирәк булса оялып торма Наилә , мин хәлемнән килгәнчә булышырга тырышам сиңа,"- дип сөйләнә очрашкач . Наиләнең абыйсы Газиз белән дә уртак тел тапты егет. Газиз районда, бер оешмада электрик булып эшли.
Ялларда Наиләне авылга кайтарып куя. Кино -театрларга да баргалап торалар. Шулай матур гына йөреп торганда, дус кызы Наиләне туена дәште. Туйда шаһит булуын да үтенде. Дус кызы Алсу, күрше район кызы , төзелеш тихникумында укыганда танышканнар иде. Зиннурны да дәштеләр , ул эшеннән теләсә кайчан китә алмый ,хуҗа белән ерак шәһәргә командировкага китәбез ,дип аңлатты бара алмавын.
Наиләнең туйга барганына риза булмады.
-Күңелем нидер сизә, әллә бармыйсың гынамы Наилә? Сине югалтудан куркам мин.
-Алсу яхшы дус, аның үтенечен кире кага алмыйм, барырга вәгъдә бирдем. Ике көн туйда утырганнан гына берни булмас, юк өчен кайгырма әле, Зиннур!
-Әллә , ике көн туйда буласыңмы? Икенче көн картларныкы була, анда нишләп утырмакчы буласың?
-Мине туйга шаһит итеп дәште бит. Туйда шаһитлар кияүләр белән бергә , туй беткәнче утырырга тиеш.
-Шаһит егет урламасын тагын үзеңне!
-Минем күргән кешеләрем түгел , башыңа юк уйлар кертмә санә !
-Ярар , Наиләм , синең белән очрашуларны сагынып көтәрмен! Дөньяда минем барлыкны гына онытма! Чиратта безнең туй булыр. Дусларыңа әйтеп куй , безнең туйга килергә җыенсыннар .
-Юкны сөйләмә әле Зиннур! Әле укып бетердем генә, бераз эшләп киемнәремне яхшыртыйм, кияүгә чыгарга бирнәләр әзерлим.
-Алсуга яраган бит, синең белән бергә бетерде, кияүгә дә чыкты.
-Аның әнисе дә ,әтисе дә исән. Миңа ашыгырга кирәкми әле. Әти болай да безнең өчен яшәде, әни вафатыннан соң өйләнергә уйламады да. Безнең бәхетле булуны тели ул.
-Әтиең дә шатланыр минем белән бергә булуыңа , мин сине бәхетле итәчәкмен. Кирәк -яракларны өйләнешкәч алырбыз.
Зиннурның кайгырулары тикмәгә булмаган шул!
Шаһит егет Рифка гашыйк булды Наилә. Риф озын буйлы, кара куе чәчле , кара мыеклы егет үзе дә Наиләгә битараф кала алмады. Авыл егетләренең күзе , болай да читтән килгән кунак кызларына төшүчән. Ә Наилә табигый чибәр, бер егетне дә битараф калдырмый торган сөйкемле , зифа буйлы , калын бөдрә чәчле. Чәчләренә матур итеп прическа да ясатып, килешле күлмәк тә кигәч, күп егетләр гашыйк булды үзенә.
Шаһит егет Риф бер дә яныннан китмәде . Туйны ничек алып бару турында, нинди уеннар оештыру турында киңәште. Туйда аерым тамада юк, туйны матур итеп алып бару шаһитларның вазифасы санала.
Наилә үзе дә туйга уеннар өйрәнеп килгән иде. Рифның да бәйрәмне оештыру сәләте көчле, торып басып сөйләргә тотынса теле -телгә йокмый. Беренче генә тапкыр шаһит булмаганы күренеп тора. Туй мәҗелесе ике көндә дә бик җанлы, бик күңелле узды. Риф белән Наиләнең дә мәхәббәтләре шул туйда бөреләнде. Зиннурны оныттырды Рифның серле карашы. Үзен матур итеп тотуы. Туйны җанландырып алып барулары. Наилә моңарчы егетләргә битараф иде. . Рифка үлеп гашыйк булды.
Риф белән Алсулар күршеләр. Рифларның, өйләре бер яклы гына , әллә ни байлык та юк. Әтисе күптән үлгән, әнисе белән авылда яши, бертуган апасы шәһәрдә кияүдә . Ерактан килгән кунакларның кайберләрен аларга кунарга керттеләр. Урынны бар кешегә идәнгә җәйгәннәр.Наиләгә дә шуларга кереп кунарга туры килде. Шулай итеп егетнең яшәешен, көн күрешен дә күрергә насыйп булды.
Зиннур командировкаларда йөреп кайткач , күчтәнәчләрен төяп, Наиләне күрергә килде. Болай да шикләнгән күңеле, Наиләдәге үзгәрешне сизмичә калмады. Наилә ничектер, салкынайган кебек күренде күзенә.
-Наилә миңа озакламый фатир бирергә тиешләр, әйдә өйләнешергә туй көнен билгелик. Балдаклар , күлмәкләр алырбыз. Хуҗа белән Рига шәһәренә бардык ,кибетләргә
кергәч ,күзем бик матур туй күлмәгенә төште. Синең рөхсәттән башка алырга гына курыктым. Андый туй күлмәген монда беркемнең дә кигәне юк әле. Шундый матур итеп энҗе ,мәрҗәннәр белән бизәлгән , алып куела торган капюшоны да бар иде хаттә. Синең калын бөдрә чәчләреңә бик килешеп торачак иде ул күлмәк. Чәчләреңне ак чәчәкләр белән бизәп, матур прическа ясатсаң , башыңа озын фаталар кимәсәң дә бик матур булачак ,дип карап ,хыялланып йөрдем,үзем сине өзелеп сагындым.
-Нигә ашыгасың икән, Зиннур? Күлмәккә терәлмәгән лә,әле ярый алмаган. Әле миңа 19 дә тулмаган бит.
- Самый главный сиңа унсигез тулган. Язылышыр яшькә җиткән.
Зиннур шундый хисләнеп сөйли . Зиннурның көчле яратканын белгәнгәме, Наилә артык ачылырга уйламый.
Районга килергә эш чыкты диеп, Риф та хәлен белергә кергәләп чыга.
Җүләр яшьлек, җүләр күңел өзелеп Рифны сагынып аптырата. Гел Риф күз алдында тора.
Дусты Алсу Риф белән бәйләнмәскә киңәш бирде үзенә.
-Зиннурыңнан да яхшы егет булмас дустым. Риф белән бәйләнмәскә тырыш! Ул авылдан китмәячәк. Әнисе дә бик уңган кеше булмады. Төпле генә сөйләр сүзе дә юк. Бер бестолковый нәрсә, кемгәдер киңәш бирә торган кеше түгел. Кеше киңәшенә дә колак салмый. Үз туксаны туксан .Артык эшләп тә ватылмады. Риф үзе дә бер эчәргә тотынса эшкә бармыйча да эчеп ятарга мөмкин. Шуңа йортларында да җиһаз юк. Бер яклы гына өй, аның да чоланы гына, өйалды да , веранда да юк. Тормыш корыр өчен бик яхшы вариант түгел, сиңа тиң кеше түгел, алар. Рифның серле күзләренә алданма!
-Белмим инде, Алсу. Күңел дигәнең өзелеп Рифны сагына . Зиннурга карата күңелдә андый хисләр кабынмады.
- Кабынмаса кабыныр әле, ашыгып кияүгә чыга күрмә!
Тормыш бер генә көн түгел. Районда эшең яхшы, сразу эшләгәнеңне күреп алып, бригадир да ясадылар үзеңне.
Күз алдынада китерә алмыйм, синең авылга кайтып, резин итек киеп, сыер саварга йөргәнеңне.
-Кияүгә чыгарга ашыкмыйм әле, кайгырма! Син әллә үкенәсеңме , кияүгә чыкканыңа.
- Юк, үкенмим. Минем күптән йөргән егетем. Районда яшәргә булмаса ,авылга кияүгә чыкмый идем.
Алсу сөйләгәннәргә ышанып тыңлап тора да, ул китүгә аның сөйләгәннәре онытылып, Рифны уйларга тотына.
Зиннурга да ишеттергәннәр, Наилә янына Риф килеп йөргәнен.
Зиннур үзе бик сабыр да егет . Башка егет белән дуслашып йөргәнен белсә дә, эчендәге ачуын сиздерми ,җайлап кына сөйләште Наилә белән.
-Синең янга бер егет килеп йөри диләр, син ул егетне яратасыңмы?
-Белмим ,Зиннур. Мин кемне дә яратам дип әйтә алмыйм, ирем булган кешене генә яратачакмын. Кемгә кияүгә чыгам шуңа тугры булачакмын.
-Ул бәхетле кеше мин булсам иде! Кияүгә чыгарга ризалык бирмисең, урлап алып китсәм генә.
-Син ишектән кергәнче., мин тәрәзәдән чыгып качармын. Юк уйлар уйлый күрмә, Зиннур! Әдәм хурына калмыйк.
Зиннур әнисенә дә әйтте өйләнәсе килгәнен. Әнисе :
-Белешми генә кыз алмыйлар улым, әллә нинди кыз ул. Минем ул авылда таныш кешеләрем бар, шуларны күреп төбен-тамырын сорашыйм , аннары уйлашырбыз.
Әнисе дә тиз генә ризалык бирмәве күңелен төшерде, әлбәттә. Наиләнең салкын гына сөйләшүләре ,күңеленә шик кертә.
Нәсимә апасы да ишетте , Наиләнен башка егет белән танышуын. Һәм Наиләнең кайтканын ишетүгә , барып үзенең киңәшләрен бирергә уйлады.
-Сеңлем , зинһар Зиннурны ташлый күрмә! Андый егеткә күз салучылар тагын булыр. Чит районга, авылга акыллы кеше кияүгә чыкмый. Мыжык кына кайнана белән яшәргә, кем ирекле көннән риза булыр икән?
-Нигә , апа син чыктың бит, яшәп торасыз.
-Мин үземнән чыгып әйтәм шул. Өстемә рәтле кием алып кигән юк, аяк-кулларымның ял күргәне юк. Төп йортка акыллы кеше кияүгә чыкмый.
-Апа мин Рифны өзелеп яратам, бер кимчелеге дә күземә күренми. Әгәр өйләнәм дисә , аңа ,бүген чыгарга риза мин .
-Сеңлем ,җүләр була күрмә! Минем ялгышны кабатлама! Бераз акыл утырса ,мин дә бәлки ашыкмаган булыр идем ,төп йортка кияүгә чыгарга. Аккан суларны кирегә борып булмый шул!
-Нәрсә генә таптыгыз соң, шул Зиннурдан? Бай диеп сокланасызмы? Рифлар бай булмаса тора-бара баербыз ,бергә эшләп.
-Сеңлем, мин сиңа ничек тә аңлата алмадым ахры. Фәрештәләрең сакласын сине, үзең генә калгач яхшылап уйла әле!
-Ярар апа, кайгырма! Риф белән араны ничек булса да өзәргә тырышырмын.
Рифның үзен күргәч , апасына биргән вәгъдәсен онытты гашыйк кыз.
-Мине Зиннур урламакчы була Риф. Әйткәнне дә аңламый .
-Нигә Зиннурның урлаганын көтеп торырга? Әйдә үзем урлыйм сине.
-Ничек урлыйсың.
-Менә хәзер икәү кайтабыз да китәбез, безгә.
-Юк, минем әтиләрдән рөхсәт сорап баруыгызны телим.
-Алар рөхсәт бирмәячәк. Шундый "дәрәҗәле "егетне калдырып ,миңа бирергә риза булырлар дисеңме?
Мин сине беркемгә дә бирәсем килми. Ятсам-торсам сине уйлыйм. Сине югалтсам ,мин җүләрләнермен кебек.
-Алайса нишләргә уйлыйсың?
-Безгә кайтабыз, аннан соң гына ,синең кулны сорарга һәм никах укытырга диеп , синең туганнарны дәшәргә барабыз. Әтинең якын туганы Ирек абыйга әйтәм ,ул бик шатланып риза булачак. Күптән, "башлы -күзле булырга вакыт энем "-диеп йөри иде.
Син миңа кияүгә чыгарга ризадыр бит.
-Белмим Риф, куркам да . Әниең беләме соң?
-Белмәсә белер. Икәү кайтып кергәч.
-Юк ,мин сезгә кайтмыйм . Кайтсам да Алсуларга гына туры кайтам. Әле иртәгедән ике көн ял. Шунда уйлап бетерермен калганын.
-Зиннур эзләп килеп урлап китмәсме сине?
-Юк , Зиннур командировкага китте әле.
-Алайса бигерәк яхшы, киттек кадерлем!
Наилә Алсуның әниләренә кайтты . Алсуның әниләре үз кызлары кебек якын күреп , бик үз итәләр Наиләне. Шуның өчен бик ачык чырай белән каршы алдылар кызны. Риф әнисенә өйләнергә теләвен һәм никахка әзерләнергә кирәк булачагын әйтте. Икенче көнне кызның кулын сорарга бардылар. Риф бераз шикләнде әлбәттә. Шиген Ирек абыйсына да белгертте.
- Әтисе куып чыгарса, апасы ризалашмаса , эшне зурга җибәрмәсәләр ярый абый.
-Кайгырма, үзем сөйләшәм. Син мәҗбүри алып китмәгән бит, үзе риза булган.
-Безнең арада берни дә булмаган, Наилә бик тотнаклы кыз. "Никах укылмыйча мин сезнең өйдә дә кунмыйм һәм башка эшкә дә рөхсәт итмим ", -дип, бик кырыс тора.
- Тормыш итәр өчен бик яхшы , тугры хатын булачак икән энем. Кадерен белеп, тәртибеңдә генә йөрергә язсын сиңа. Исерткеч эчемлекләр белән мавыкмаска, чибәр кызлар күрдем дип башны югалтмаска кирәк булачак ,парлы тормыш юлына аяк баскач.
-Наилә булгач миңа башкалар кирәкми, абый.
Юлда барганда , Ирек абыйсының үгет, нәсихәтләрен күңел биреп тыңлап барды Риф.
Көтелмәгән кунаклар килгәч ,Наиләнең әтисе Госман югалып калды. Кызын тиз генә кияүгә чыгар дип ,уйламаган иде әти кеше. Төпчек кызын бигерәк тә ярата, әнисеннән дә яшьли ятим калгач , кыз гомеренең озын булуын тели иде. Куллары эш белә кызларының, яшьтән эшләп үскәч ,бар эшкә дә куллары ятып тора. Битенә кызыллык китерә торганнар түгел.
-Минем кияүгә бирә торган кызым юк, Наиләм бик яшь әле. Укыганының рәхәтен күреп , үзе теләгәнчә яшәсен!
Үзе дә кияүгә чыгарга ашыкмый .
-Кызыгыз бездә бит инде, Госман кордаш. Кичә үзе риза булып, Риф белән безнен авылга кайтты. Сезнең ризалык кирәк тә, иртәгә никахка килүегез кирәк. Өстәлләр әзер, мулла дәшеп никах кына укытырга калды.
Шул сүзләрне ишеткәч , Госманнын ике битеннән яше агып төште.
-Их бала, ник ашыкты икән соң? Өлгергән булыр иде әле ,тормыш камытын кияргә.
-Алай димә , Госман кордаш! Улың өлгерсә өйләндерегә, кызың җиткән кыз булса- кияүгә бирү безнен бурыч. Үзләре риза булгач , безгә бәхетле тормышта яшәүләрен генә теләргә кала .
Риф ни дип тә сүзгә кушылырга белмәде. Куркудан тешен кысып утырып, бөтен яңаклары авыртып бетте.
Әтисе ,Наиләнең ничек булса да белем алуын, һөнәрле булуын теләде. Сигезенче классны бетерүгә үк , төзелеш техникумына укырга керде, кыз . Техникумда яхшы билгеләренә генә укыды. Практик дәресләргә дә бик теләп йөрде. Яшь кызның штукатур эшенә дә кулы ятып тора . Укытучылары гел үрнәк итеп күрсәтә үзен. Укып бетергәч тә районның бер төзелеш оешмасына эшкә урнашты. Уңган кызны анда да бик тиз күреп алып, бригадир итеп куйдылар. Наилә теорияне дә бик яхшы үзләштерде, практик дәресләрне дә гел яхшы билгеләргә тапшырып килде. Шуңа ,эшкә урнашкач та бәхет елмайды .
Районда зур хуҗаны йөртүче , Зиннур исемле шофер егет үлеп гашыйк булды үзенә. Наилә артык исе китми егетләргә. Зиннурга да бик егылып китеп гашыйк булмады. Товарларның , итәк астыннан гына сатыла торган ,дефицит чорлары.Зиннур хуҗаны йөрткәч кирәк товарларны табарга мөмкинлеге бар.
Нәсимәләрнең сепарат моторы янган иде . Наиләнең шул турыда сөйләгәнен ишетүгә , моторны табып китереп тә бирде. "Тормыш кирәк-яраклары ватылса ,я кирәк булса оялып торма Наилә , мин хәлемнән килгәнчә булышырга тырышам сиңа,"- дип сөйләнә очрашкач . Наиләнең абыйсы Газиз белән дә уртак тел тапты егет. Газиз районда, бер оешмада электрик булып эшли.
Ялларда Наиләне авылга кайтарып куя. Кино -театрларга да баргалап торалар. Шулай матур гына йөреп торганда, дус кызы Наиләне туена дәште. Туйда шаһит булуын да үтенде. Дус кызы Алсу, күрше район кызы , төзелеш тихникумында укыганда танышканнар иде. Зиннурны да дәштеләр , ул эшеннән теләсә кайчан китә алмый ,хуҗа белән ерак шәһәргә командировкага китәбез ,дип аңлатты бара алмавын.
Наиләнең туйга барганына риза булмады.
-Күңелем нидер сизә, әллә бармыйсың гынамы Наилә? Сине югалтудан куркам мин.
-Алсу яхшы дус, аның үтенечен кире кага алмыйм, барырга вәгъдә бирдем. Ике көн туйда утырганнан гына берни булмас, юк өчен кайгырма әле, Зиннур!
-Әллә , ике көн туйда буласыңмы? Икенче көн картларныкы була, анда нишләп утырмакчы буласың?
-Мине туйга шаһит итеп дәште бит. Туйда шаһитлар кияүләр белән бергә , туй беткәнче утырырга тиеш.
-Шаһит егет урламасын тагын үзеңне!
-Минем күргән кешеләрем түгел , башыңа юк уйлар кертмә санә !
-Ярар , Наиләм , синең белән очрашуларны сагынып көтәрмен! Дөньяда минем барлыкны гына онытма! Чиратта безнең туй булыр. Дусларыңа әйтеп куй , безнең туйга килергә җыенсыннар .
-Юкны сөйләмә әле Зиннур! Әле укып бетердем генә, бераз эшләп киемнәремне яхшыртыйм, кияүгә чыгарга бирнәләр әзерлим.
-Алсуга яраган бит, синең белән бергә бетерде, кияүгә дә чыкты.
-Аның әнисе дә ,әтисе дә исән. Миңа ашыгырга кирәкми әле. Әти болай да безнең өчен яшәде, әни вафатыннан соң өйләнергә уйламады да. Безнең бәхетле булуны тели ул.
-Әтиең дә шатланыр минем белән бергә булуыңа , мин сине бәхетле итәчәкмен. Кирәк -яракларны өйләнешкәч алырбыз.
Зиннурның кайгырулары тикмәгә булмаган шул!
Шаһит егет Рифка гашыйк булды Наилә. Риф озын буйлы, кара куе чәчле , кара мыеклы егет үзе дә Наиләгә битараф кала алмады. Авыл егетләренең күзе , болай да читтән килгән кунак кызларына төшүчән. Ә Наилә табигый чибәр, бер егетне дә битараф калдырмый торган сөйкемле , зифа буйлы , калын бөдрә чәчле. Чәчләренә матур итеп прическа да ясатып, килешле күлмәк тә кигәч, күп егетләр гашыйк булды үзенә.
Шаһит егет Риф бер дә яныннан китмәде . Туйны ничек алып бару турында, нинди уеннар оештыру турында киңәште. Туйда аерым тамада юк, туйны матур итеп алып бару шаһитларның вазифасы санала.
Наилә үзе дә туйга уеннар өйрәнеп килгән иде. Рифның да бәйрәмне оештыру сәләте көчле, торып басып сөйләргә тотынса теле -телгә йокмый. Беренче генә тапкыр шаһит булмаганы күренеп тора. Туй мәҗелесе ике көндә дә бик җанлы, бик күңелле узды. Риф белән Наиләнең дә мәхәббәтләре шул туйда бөреләнде. Зиннурны оныттырды Рифның серле карашы. Үзен матур итеп тотуы. Туйны җанландырып алып барулары. Наилә моңарчы егетләргә битараф иде. . Рифка үлеп гашыйк булды.
Риф белән Алсулар күршеләр. Рифларның, өйләре бер яклы гына , әллә ни байлык та юк. Әтисе күптән үлгән, әнисе белән авылда яши, бертуган апасы шәһәрдә кияүдә . Ерактан килгән кунакларның кайберләрен аларга кунарга керттеләр. Урынны бар кешегә идәнгә җәйгәннәр.Наиләгә дә шуларга кереп кунарга туры килде. Шулай итеп егетнең яшәешен, көн күрешен дә күрергә насыйп булды.
Зиннур командировкаларда йөреп кайткач , күчтәнәчләрен төяп, Наиләне күрергә килде. Болай да шикләнгән күңеле, Наиләдәге үзгәрешне сизмичә калмады. Наилә ничектер, салкынайган кебек күренде күзенә.
-Наилә миңа озакламый фатир бирергә тиешләр, әйдә өйләнешергә туй көнен билгелик. Балдаклар , күлмәкләр алырбыз. Хуҗа белән Рига шәһәренә бардык ,кибетләргә
кергәч ,күзем бик матур туй күлмәгенә төште. Синең рөхсәттән башка алырга гына курыктым. Андый туй күлмәген монда беркемнең дә кигәне юк әле. Шундый матур итеп энҗе ,мәрҗәннәр белән бизәлгән , алып куела торган капюшоны да бар иде хаттә. Синең калын бөдрә чәчләреңә бик килешеп торачак иде ул күлмәк. Чәчләреңне ак чәчәкләр белән бизәп, матур прическа ясатсаң , башыңа озын фаталар кимәсәң дә бик матур булачак ,дип карап ,хыялланып йөрдем,үзем сине өзелеп сагындым.
-Нигә ашыгасың икән, Зиннур? Күлмәккә терәлмәгән лә,әле ярый алмаган. Әле миңа 19 дә тулмаган бит.
- Самый главный сиңа унсигез тулган. Язылышыр яшькә җиткән.
Зиннур шундый хисләнеп сөйли . Зиннурның көчле яратканын белгәнгәме, Наилә артык ачылырга уйламый.
Җүләр яшьлек, җүләр күңел өзелеп Рифны сагынып аптырата. Гел Риф күз алдында тора.
Дусты Алсу Риф белән бәйләнмәскә киңәш бирде үзенә.
-Зиннурыңнан да яхшы егет булмас дустым. Риф белән бәйләнмәскә тырыш! Ул авылдан китмәячәк. Әнисе дә бик уңган кеше булмады. Төпле генә сөйләр сүзе дә юк. Бер бестолковый нәрсә, кемгәдер киңәш бирә торган кеше түгел. Кеше киңәшенә дә колак салмый. Үз туксаны туксан .Артык эшләп тә ватылмады. Риф үзе дә бер эчәргә тотынса эшкә бармыйча да эчеп ятарга мөмкин. Шуңа йортларында да җиһаз юк. Бер яклы гына өй, аның да чоланы гына, өйалды да , веранда да юк. Тормыш корыр өчен бик яхшы вариант түгел, сиңа тиң кеше түгел, алар. Рифның серле күзләренә алданма!
-Белмим инде, Алсу. Күңел дигәнең өзелеп Рифны сагына . Зиннурга карата күңелдә андый хисләр кабынмады.
- Кабынмаса кабыныр әле, ашыгып кияүгә чыга күрмә!
Тормыш бер генә көн түгел. Районда эшең яхшы, сразу эшләгәнеңне күреп алып, бригадир да ясадылар үзеңне.
Күз алдынада китерә алмыйм, синең авылга кайтып, резин итек киеп, сыер саварга йөргәнеңне.
-Кияүгә чыгарга ашыкмыйм әле, кайгырма! Син әллә үкенәсеңме , кияүгә чыкканыңа.
- Юк, үкенмим. Минем күптән йөргән егетем. Районда яшәргә булмаса ,авылга кияүгә чыкмый идем.
Алсу сөйләгәннәргә ышанып тыңлап тора да, ул китүгә аның сөйләгәннәре онытылып, Рифны уйларга тотына.
Зиннурга да ишеттергәннәр, Наилә янына Риф килеп йөргәнен.
Зиннур үзе бик сабыр да егет . Башка егет белән дуслашып йөргәнен белсә дә, эчендәге ачуын сиздерми ,җайлап кына сөйләште Наилә белән.
-Синең янга бер егет килеп йөри диләр, син ул егетне яратасыңмы?
-Белмим ,Зиннур. Мин кемне дә яратам дип әйтә алмыйм, ирем булган кешене генә яратачакмын. Кемгә кияүгә чыгам шуңа тугры булачакмын.
-Ул бәхетле кеше мин булсам иде! Кияүгә чыгарга ризалык бирмисең, урлап алып китсәм генә.
-Син ишектән кергәнче., мин тәрәзәдән чыгып качармын. Юк уйлар уйлый күрмә, Зиннур! Әдәм хурына калмыйк.
Зиннур әнисенә дә әйтте өйләнәсе килгәнен. Әнисе :
-Белешми генә кыз алмыйлар улым, әллә нинди кыз ул. Минем ул авылда таныш кешеләрем бар, шуларны күреп төбен-тамырын сорашыйм , аннары уйлашырбыз.
Әнисе дә тиз генә ризалык бирмәве күңелен төшерде, әлбәттә. Наиләнең салкын гына сөйләшүләре ,күңеленә шик кертә.
Нәсимә апасы да ишетте , Наиләнен башка егет белән танышуын. Һәм Наиләнең кайтканын ишетүгә , барып үзенең киңәшләрен бирергә уйлады.
-Сеңлем , зинһар Зиннурны ташлый күрмә! Андый егеткә күз салучылар тагын булыр. Чит районга, авылга акыллы кеше кияүгә чыкмый. Мыжык кына кайнана белән яшәргә, кем ирекле көннән риза булыр икән?
-Нигә , апа син чыктың бит, яшәп торасыз.
-Мин үземнән чыгып әйтәм шул. Өстемә рәтле кием алып кигән юк, аяк-кулларымның ял күргәне юк. Төп йортка акыллы кеше кияүгә чыкмый.
-Апа мин Рифны өзелеп яратам, бер кимчелеге дә күземә күренми. Әгәр өйләнәм дисә , аңа ,бүген чыгарга риза мин .
-Сеңлем ,җүләр була күрмә! Минем ялгышны кабатлама! Бераз акыл утырса ,мин дә бәлки ашыкмаган булыр идем ,төп йортка кияүгә чыгарга. Аккан суларны кирегә борып булмый шул!
-Нәрсә генә таптыгыз соң, шул Зиннурдан? Бай диеп сокланасызмы? Рифлар бай булмаса тора-бара баербыз ,бергә эшләп.
-Сеңлем, мин сиңа ничек тә аңлата алмадым ахры. Фәрештәләрең сакласын сине, үзең генә калгач яхшылап уйла әле!
-Ярар апа, кайгырма! Риф белән араны ничек булса да өзәргә тырышырмын.
Рифның үзен күргәч , апасына биргән вәгъдәсен онытты гашыйк кыз.
-Мине Зиннур урламакчы була Риф. Әйткәнне дә аңламый .
-Нигә Зиннурның урлаганын көтеп торырга? Әйдә үзем урлыйм сине.
-Ничек урлыйсың.
-Менә хәзер икәү кайтабыз да китәбез, безгә.
-Юк, минем әтиләрдән рөхсәт сорап баруыгызны телим.
-Алар рөхсәт бирмәячәк. Шундый "дәрәҗәле "егетне калдырып ,миңа бирергә риза булырлар дисеңме?
Мин сине беркемгә дә бирәсем килми. Ятсам-торсам сине уйлыйм. Сине югалтсам ,мин җүләрләнермен кебек.
-Алайса нишләргә уйлыйсың?
-Безгә кайтабыз, аннан соң гына ,синең кулны сорарга һәм никах укытырга диеп , синең туганнарны дәшәргә барабыз. Әтинең якын туганы Ирек абыйга әйтәм ,ул бик шатланып риза булачак. Күптән, "башлы -күзле булырга вакыт энем "-диеп йөри иде.
Син миңа кияүгә чыгарга ризадыр бит.
-Белмим Риф, куркам да . Әниең беләме соң?
-Белмәсә белер. Икәү кайтып кергәч.
-Юк ,мин сезгә кайтмыйм . Кайтсам да Алсуларга гына туры кайтам. Әле иртәгедән ике көн ял. Шунда уйлап бетерермен калганын.
-Зиннур эзләп килеп урлап китмәсме сине?
-Юк , Зиннур командировкага китте әле.
-Алайса бигерәк яхшы, киттек кадерлем!
Наилә Алсуның әниләренә кайтты . Алсуның әниләре үз кызлары кебек якын күреп , бик үз итәләр Наиләне. Шуның өчен бик ачык чырай белән каршы алдылар кызны. Риф әнисенә өйләнергә теләвен һәм никахка әзерләнергә кирәк булачагын әйтте. Икенче көнне кызның кулын сорарга бардылар. Риф бераз шикләнде әлбәттә. Шиген Ирек абыйсына да белгертте.
- Әтисе куып чыгарса, апасы ризалашмаса , эшне зурга җибәрмәсәләр ярый абый.
-Кайгырма, үзем сөйләшәм. Син мәҗбүри алып китмәгән бит, үзе риза булган.
-Безнең арада берни дә булмаган, Наилә бик тотнаклы кыз. "Никах укылмыйча мин сезнең өйдә дә кунмыйм һәм башка эшкә дә рөхсәт итмим ", -дип, бик кырыс тора.
- Тормыш итәр өчен бик яхшы , тугры хатын булачак икән энем. Кадерен белеп, тәртибеңдә генә йөрергә язсын сиңа. Исерткеч эчемлекләр белән мавыкмаска, чибәр кызлар күрдем дип башны югалтмаска кирәк булачак ,парлы тормыш юлына аяк баскач.
-Наилә булгач миңа башкалар кирәкми, абый.
Юлда барганда , Ирек абыйсының үгет, нәсихәтләрен күңел биреп тыңлап барды Риф.
Көтелмәгән кунаклар килгәч ,Наиләнең әтисе Госман югалып калды. Кызын тиз генә кияүгә чыгар дип ,уйламаган иде әти кеше. Төпчек кызын бигерәк тә ярата, әнисеннән дә яшьли ятим калгач , кыз гомеренең озын булуын тели иде. Куллары эш белә кызларының, яшьтән эшләп үскәч ,бар эшкә дә куллары ятып тора. Битенә кызыллык китерә торганнар түгел.
-Минем кияүгә бирә торган кызым юк, Наиләм бик яшь әле. Укыганының рәхәтен күреп , үзе теләгәнчә яшәсен!
Үзе дә кияүгә чыгарга ашыкмый .
-Кызыгыз бездә бит инде, Госман кордаш. Кичә үзе риза булып, Риф белән безнен авылга кайтты. Сезнең ризалык кирәк тә, иртәгә никахка килүегез кирәк. Өстәлләр әзер, мулла дәшеп никах кына укытырга калды.
Шул сүзләрне ишеткәч , Госманнын ике битеннән яше агып төште.
-Их бала, ник ашыкты икән соң? Өлгергән булыр иде әле ,тормыш камытын кияргә.
-Алай димә , Госман кордаш! Улың өлгерсә өйләндерегә, кызың җиткән кыз булса- кияүгә бирү безнен бурыч. Үзләре риза булгач , безгә бәхетле тормышта яшәүләрен генә теләргә кала .
Риф ни дип тә сүзгә кушылырга белмәде. Куркудан тешен кысып утырып, бөтен яңаклары авыртып бетте.
Дәвамы бар.
Новости партнеров
