Литература
14 Марта 2025, 04:30

Ә кулыңда синең сирень иде

15-16 бүлекләр. Әллә дәү әнии, Ленин бабай үзе әйттеме сиңа?дип көлде Альбина.Беләм, укырга кирәк икәнен бик яхшы беләм.Тырышып укып , барыбер шул медицина институтына керәчәкмен мин, әле минем белән горурланырсыз, дәү әни.Тирес корты түгел, ә Альбина Камиловна булачакмын.Ул вакытта инде Зилә апа да, бер сүз әйтә алмаячак, име бит , дәү әни? дип Альбина бүлмәсенә кереп югалды.

Ә кулыңда синең сирень идеӘ кулыңда синең сирень иде
Ә кулыңда синең сирень иде
Унбишенче бүлек

Әллә дәү әнии, Ленин бабай үзе әйттеме сиңа?дип көлде Альбина. Беләм, укырга кирәк икәнен бик яхшы беләм.Тырышып укып , барыбер шул медицина институтына керәчәкмен мин, әле минем белән горурланырсыз, дәү әни.Тирес корты түгел, ә Альбина Камиловна булачакмын.Ул вакытта инде Зилә апа да, бер сүз әйтә алмаячак, име бит , дәү әни? дип Альбина бүлмәсенә кереп югалды.
Иии, балам, авызыңа бал да май.Әәмин, ходай кушып шулай була күрсен инде , дип Фәгыйлә әби битен ике куллап сыпырып куйды.Аллахыбыз киң рәхмәтләреннән ташламасын да, теләгән теләкләрең кабул булсын балам.Шулай дип Фәгыйлә әби, күрше карчыгы янына кереп китте.Картайдык шул инде, яшьти нишләп ята микән диде ул.Хәлләрен бер белеп чыгыйм әле..
Ә Альбина, үзенең бүлмәсе тәрәзәсеннән Айратларның зур, якты өйләренә карап, Айраты белән бергә уздырган көннәрен уйлап, тын калды..-Нигә сразу беренче классны да бетермичә, икенчегә күчереп куйдылар инде син, яя?Менә иртәгә, тагын икебез бергә мәктәпкә барган булыр идек , диде ул, янәсе янында гына басып, Айраты тыңлап тора..Ә болаай, үземә генә бик читен булыр инде.Үзебезне белә башлаганнан бирле бергә идек бит, Айрат.
Аннары,урындык башына әленеп торган мәктәп формаларын сыпыргалап, рәтләп куйды.Китап, дәфтәрләрен барлады.Һәм өстәл артындагы урындыкка утырып, иякләренә таянды да, уйга чумды.Айрат...исемеңә хәтле матур шул синең.Бер-ике көн узмады, мин сине сагынам да инде.Син нишлисең микән, хәзер?Матур Казан кызларын күрдем дип, авылыңда сине өзелеп яраткан кызны онытмасаң ярый инде.Ул вакытта мин нишләрмен?Йөрәгем ничек түзәр, ул вакытта? Зилә апа, мине сиңа тиң түгел дип, гел төрттереп тора да, ләкин сөю хисләрен йөгәнли алмыйм шул.Яратам бит мин сине Айрат, яратам...Йокларга яткач та мәһәббәтен уйлап ятты әле, Альбина.Оялып кына, беренче тапкыр битеннән үбүен,
бакчаларыннан өзеп ап-ак сиреннәр бүләк итүен кабат-кабат күз алдына китерде ул.Нинди матур, тулган айлы язгы кич иде ул.Ә гөрләвек җырлары, җанны иркәләгән сирень, шомырт исләре...Ни дисәң дә, сөю бүләк иткән шушы яшьлегем язын, мәңге онытмам инде хәзер.Аралар ерагайды дип, кайнар хисләребез генә суынмасын иде .
Иртә белән уянуга, тәрәзәгә карады Альбина.Менә бит, яңгыр да туктаган, ялтырап чыккан кояш үзенең иртәнге нурлары белән җирне иркәли.Димәк, түфлиләремне киям, сукмак салынгандыр әле дип , Альбина залга чыкты.Ике сулы банкага утыртып куйган, кашкарый , дәлия чәчәкләре исе бөтен өйгә таралып, җылы хисләр уята.Ул арада, кече яктан дәү әнисенең тавышы ишетелде.-Тордыңмы, кызым?Әйдә энеңне уят та, юыныгыз.
Ярар, дәү әни дип, Альбина энесенә кычкырды.Бүген торасыңмы син , юкмы? Йокы чүлмәге диде дә, әбисе янына чыкты.Кояш чыккан бит, дәү әни.Син, аяза әле дигән идең, тәки дөрес булды бит , дип юына башлады.Эх, дәү әни, ярый әле Хәким абыйга китеп бармагансың.Синнән башка нишләр идек диде ул.Чынлап та инде ничә еллар, балаларны уятып мәктәпкә озату, каршы алу Фәгыйлә әби өстендә.Чөнки әти- әниләре эшкә иртүк китәләр, алар кайтканда тагын фермада булалар.Ни дисәң дә әбиле өй, нурлы өй шул.Әнә бит, өстәлдә коймак оныннан гына булса да пешерелгән тәлинкә белән коймак тора, газ өстендә гөжләп чәйнек җырлый.
-Әйдәгез, балакайлар, чәйләп алыгыз да, мәктәпкә барырсыз.Әниегез дә кайтып җитәр.Бер елны да беренче сентябрьгә озата алмый калганы юк, дип Фәгыйлә әби үзе дә чәйле өстәл янына утырды.Ул арада ишектән Сания дә кайтып керде.Бергәләп чәй эчеп алуга, Альбинаның энесе әзерләнеп күрше дус малаена керергә җыенды.Ак күлмәкләрен киеп , чыгып барган улы артыннан:-Чәчәгеңне кем ала?дип , көлеп кычкырды әнисе.
Ии, әни!Мин зур бит инде, минем кебек малайлар берсе дә чәчәк тотып бармый әнә, дисә дә, Сания малаена әзерләгән букетын тоттырды..Елга бер ул, укытучыңа бирерсең дип, ишекне япты.Аның артыннан Альбина да , ап-ак якалы форма күлмәген, ак алъяпкычларын ябып , чәчәк букетын кулына алды.Мин дә киттем, пока дип, чәчәкләрне иснәп урамга чыкты.Чыгуга Айратларның өенә карады ул.Әйтерсең, менә хәзер капкалары ачыла да, елмаеп Айраты чыга.Киттекме матурым, дигәне дә ишетелеп киткәндәй булды әле. Альбинага ямансу булып китте.Кабат тәрәзәләренә бер карыйм гына дигән иде, тәрәзәдә Зиләнең елмаюлы йөзе күренде.Альбина үзе дә, елмаеп баш селкеде дә , башын горур тотып,мәктәпкә таба китте.Мине үзе генә бара дип сөенә инде, шуңа елмаядыр дип уйлады ул.
Беренче сентябрь...Менә беренче тапкыр Айраттан башка мәктәпкә бара Альбина.Тагын шушы тугыз айны тырышып укыса, аннары тагын егете белән бергә укыячак ул.Ә моның өчен тырышып укырга кирәк.Дөрес, егете артыннан ияреп шунда китте диюче озын теллеләр табылыр инде, әлбәттә.Ләкин бит врач булу теләге башта нәкъ менә Альбинада туган иде.Айрат үзе уйламаганда гына сайлады ул һөнәрне.Альбина шулай уйлый уйлый мәктәпкә якынлашты .
Чәчәк исләренә күмелгән мәктәп, шат йөзле укытучылар , укучыларын кочак җәеп каршы алдылар.Бүгеннән күңелле дә, мәшакатьле дә яңа уку елы башланып китә.Менә җиз кыңгырау тавышы, укучылар шау-гөр килеп линейкага тезеләләр.Узган ел Айратлар сыйныфы басып торган урынга быел Альбиналар басты.Ә аларга каршы якта, нәни кулларына чәчәк бәйләмнәре тоткан беренче сыйныф балалары.Аларның нурлы күзләре, шушы чыгарылыш укучыларына төбәлгән.Авызларын ачып,кызыгып та, сокланып та карый нәниләр.Ә бит еллар бик тиз уза.Үзләренең дә шунда басып торганнарын сизмичә дә калырлар әле...
Уку елының беренче көннәреннән үк, тырышып укырга тотынды Альбина.Әбисе дә гел тырыш, укы дип тукып торды.Шушы мәктәптәге бер елыңны, аннары зур уку йортындагы биш елыңны тырышсаң кызым, гомер буе рәхәтләнеп яраткан эшеңдә әшләрсең.Кешеләр дә зурлар, гел безгә генә димәгән ул ферма дия иде.
Уку белән көннәр бер бер артлы уза торды.Айратны уйлап утырасы урынга, китап эченә кереп чумды ул.Ә Зиләнең очраган саен әйткән төртмәле сүзләре, бар көчен куеп, тырышып укырга бер этәргеч бирделәр.
Әле менә бүген дә, иртәгә Айрат кайтасы дигән көнне, тагын да шул чишмә юлында очрашты алар.Ниик, Альбина?Сезгә нәрсәгә ди инде ул, чишмә суы? Урамдагы кое суы гына ярамаган мени, интегеп йөрисең, дип көлде Зилә.Барыбер шул ферма исе сеңгән инде авызыгызга да ,диде ул узып барышлый гына.
Моңа хәтле үзен кулга алып, каршы эндәшмәскә тырышкан Альбинаның күзен яшь пардәсе каплады, ачуыннан ике бите кып кызыл булды.Үзе дә сизмичә, чиләкләрен чирәм өстенә атты да, Зилә каршына йөгереп килеп басты Альбина.
Сез, сез үзегез кем суң, Зилә апа!диде ул, үзенең ни әйткәнен дә аңышмыйча.Тотасыз да тирес кортлары !дисез.Тирес кортлары тирес әшкәртә әле алар, ә сез Рәис абый тапканны туздырып, кимереп ята торган корт.Ул ташлап китсә, бер көн дә яши алмыйсыз бит сез!!!Җитәр , бездән башка көлеп йөрмәгез.Айрат белән безнең арага да керергә маташмагыз.Айрат мине генә ярата, мине генә.Телисезме, юкмы без бергә булачакбыз.Шулай диде Альбина, чирәм өстендә тәгәрәп яткан чиләкләрен кулына алып, чишмәгә таба йөгерде.
Моны көтмәгән Зиләнең, ачудан чәчләре үрә торды.Болай да нечкә иреннәре, тагын да нечкәреп китте.
Нәрсә ди? Борын асты кипмәгән бәкәй.Рәис абый ташласа диме?! Ташлаган ди хәзер, сыер астында утырган Сания түгел мин,Зилә мин.Ууух дип, җенләнеп кайтып китте ул.Каян килеп , шул мүкләк Камилгә килде соң әле, бу Сания тәре.Инде аердым дип, сөенеп яши башлагач кына, күршегә кереп утыруын кара әле син аның, дип үзе белән үзе талашты Зилә.Рәисе дә, ачу китереп шуны мактый бит әле.Сания моны әшли, тегене эшли.Эшләсә, мин әйтә дип ташламыйлар аны, өйләнерләр.Кеше янына алып чыгарга да оялып ятар идең әнә.Каян килеп чыкты бу көяләр безнең башка.Әле карчыгы, әле анасы...Каршы очраган кешеләрне дә күрмичә , Санияләрне сүкте Зилә.Айрат ярата, бергә булабыз имеш.Булырсыз, хәәәәзер, көтеп тор, әнә фермаңда.Юк инде ул сиңа Айрат, юуук.Ай аллам, ничекләр генә котыласы бу колхозниклардан, ничек кенә..Шушы сары чыпчыгы чалт итеп малайга ябышты бит хәзер.
Аның шулай әйткән сүзләрен Альбина гына ишетмәде.Узен үзе ачулана-ачулана чишмәдән су алуын белде ул.Рәис абый ташлап китсә дип, ялгыш әйтеп ташладым.Әйтәсен әйтсен иде шунда.Исәнләш тә уз инде, дип үкенде Альбина.Сабыр итәсе иде лә, сабыр итәсеее..
 
Уналтынчы бүлек

Нәрсәләремә дип шул Рәис абыйны кыстырдым инде я ?Җүләәр, вәәт җүләр!Әйтмичә дә түзеп булмады шул.Очраган саен шул бер сүз бит.Әле тирес кортыы, әле сыер асты.Ярар инде, әйттем бит, үкенеп утырудан файда юк хәзер, дип Альбина чиләкләренә су алды.Айратка тутырыр инде хәзер, әйткәнен дә, әйтмәгәнен дә.Тәки шул безне аерганчы маташыр микән инде?..Әйтте бит , дәү әни, әйттеее.Әйтәсе сүзләреңне уйлап, үлчәп кенә әйт диде бит югыйсә.Юуук, ачудан күпме кирәкмәгән сүз әйтеп ташладым.
Үзен сүгеп, чурт, чурт дип, аяклары белән шулай җиргә типкәләп кенә куйган иде, чиләк тавышына айнып киткәндәй булды.Күрше апалары суга төшә икән.Алар белән ипләп кенә исәнләште дә, кайту ягына атлады Альбина.Иии, сезгә кое суы ярамаган тагын ди бит әле.Айратың башка чыгып китсәәә, картаймыш көнеңдә бер чокыр чишмә суы эчәсе килә дип утырырсың әле.Ну Зилә апа, бер үкенерсең үкенүен.Бу характерың белән, үзеңә генә кое казыйсың бит.Нинди килен чыдап торыр микән синең янда, уух..дип уйлады Альбина.Рәис абый янында нинди микән суң син? Ул ничек чыдап торадыр, белмиим...
Көчкә тынычланып, кайтып җитәм дигәндә генә,тагын ике кулын биленә куеп, үзенә карап торган Зиләне күреп , сискәнеп китте Альбина.Уууф, тагын нәрсәләр кирәк инде моңааа?дип уйлады ул.Тотыныр инде хәзер, әнине, мине кимсетергә.Ничек кенә булса да сер бирмәскә, эндәшмәскә кирәк.Ниләр генә әйтсә дә, каршы эндәшмичә түзәргә кирәәк.Үзен кулга алып, чиләгендәге суының бер бөртеген түкмичә, талгын гына атлавын белде ул.Әбисе өйрәткәнчә, сабыр рахман, сабыр рахман дип кабатлады.Мине аралар якынайганнан якыная бара.Ун адым , биш, ике...
- Син Абина, чынлап та Айрат белән бергә булабыз дип әйттеңме соң? Әллә моның ачуын чыгарыйм дип кенә әйттеңме?диде Зилә, кыз белән тигезләшүгә.Нәрсәгәдер өметләнеп йөрисең что ли, орчыгым минем.
Альбина, тагын ялгыш сүз ычкындырудан куркып, тиз- тиз өенә ашыкты.Зиләнең әйткән төртмәле сүзләреннән , сөрмәле матур күз кабаклары тартышып куйды.Эшләп үскән көчле куллары бер йодрыкка төйнәлде.Бар ачуыннан, шушы су белән тулы чиләкләрен Зиләнең башына каплаудан чак кына тыелып калды Альбина.
Альбинаның эндәшмичә узуына тагын да катырак җенләнде Зилә.Юк, сары чыпчык , бердәнбер улымны сиңа өйләндереп, бәхетсез итәсем юк әле.Яхшылык белән әйтәм сиңа,дип шыңшыды ул , Айрат янында бөтерелүдән тукта яме.Югыйсә мин нишләргә икәнен белермен.Момент җаен табармын, аңладыңмы?Җаен табармын...Зиләнең әйткән бу ахыргы сүзләреннән әллә нишләп китте Альбина.Ток бәргәндәй бөтен гәүдәсе калтырады.Аяклары тыңламас хәлгә килде.Тик шулай да, капканы ачып эчкә узарга үзендә көч тапты ул.Читлектән качарга җай тапкан җәнлектәй ,кая барырга белмичә аптырап,сулы чиләкләрен ишегалдындагы сәкегә куйды да, баскыч төбенә утырып ,уйга калды.Җаен табармын...җаен табармын...Бу сүзләре белән нәрсә әйтергә тели, Айратның әнисе.Моңа хәтле , ачык йөз күрсәтмәсә дә, алай ябышмый иде бит.Айрат мине ярата башлар дип уйламагандыр инде баштарак.Менә бит ,шул кич чыга башлагач тотынды аның бу кыйланмышлары.Әх , нигә Рәис абый да гади генә бер рабучи булмаган суң? Рәхәтләнеп Айрат белән бәхетле булган булыр идек.Бераз шулай уйланып утырды да, сискәнеп сикереп торды Альбина.-Ә мине бозып куйсааа?Күрше авылда гына ич ул әби.Бөтен кеше белә бит..Карточкага карап кына боза диләр.Чынлап та, ә бит минем фотолар Айратларда да бар..Карта да ача, гүләйт иткән ирләрне дә бик тиз хатыннары янына кире кайтара дигәннәрен дә ишеткәнем бар.Шулай үз уйларыннан куркып утырганда,кисәк кенә капка ачылып китте.Альбина уйларыннан айнып, куркып шул якка карады.
Ии, әни!Ярый әле, син икәнсең диде ул.Зилә апа мине эзләп кердеме дип куркып киттем тагын.Шулай дип кадакка эленеп торган чүмечне алып, салкын чишмә суын эчә башлады.Әйтерсең лә , ничә еллар җыелган әрнү,үпкә хисләрен, ялкынланып янган йөрәк сагышларын шушы боздай салкын су белән баса.
Я, кызым!Нишләвең бу?диде әнисе, кызының кулыннан чүмечен алып.Салкын тидерәсең бит, егетең кайтыр көн җиткәч кенә...
Ии, әни белмим инде, нәрсә уйларга да белмим.Айрат белән барыбер бергә була алмабыздыр..
Нәрсә дигән сүзең инде бу, Альбина.Чишмәдән нинди кире кәҗәләр ияртеп кайттың тагын?
Кәҗәләр түгел лә әни, Зилә апа ияреп кайтты.Айрат турында оныт, бергә булу турында уйлама даже дип кычкырды.Әнии, әбиемне бозган кебек, мине дә бозып куйса имее.Альбина куркынган җәнлек сыман әнисенә карады.Җитмәсә әни, Рәис абый ташласа син бернишли алмыйсың !дип тә әйтеп ташладым бит әле шул ташка.Тутырыр инде хәзер, Айрат кайтып кына керсен.Ул да ышанып куйса, баш бетте, минем янга борылып та карамаячак.
Айрат гайбәтләргә ышана торган егет түгел кызым.Ул инде кечкенәдән, зурлар кебек фикерли белә иде.Тик шулай да Зиләгә анд ый сүзләр әйтүеңне хупламыйм, Альбина.Ташлыймы, ташламыймы бу аларның эше.Безнең анда кысылырга хак юк.
Менә әни, син гел шулай дисең име, сине кимсетәләр, кимсетәләр..Ә син һаман күз йомасың.Бәлки бер катырак әйтсәң туктарые да..Очраган саен куркыта биит.Җаен табааармын, җаен табармын..
Зиләсе дә чисти бер тукран булды инде, диде Сания, ачык калган капкага карап.Ничә еллар узды бит инде, күпме язлар килеп китте.Юуук, һаман тынычлана алмый.
Әнисенең әйткән сүзләреннән, Альбина кабат шалт итеп баскыч төбенә утырды.
Нәрсә дидең әни?Зилә апа нәрсәгә тынычланырга тиеш иде?
Сания, артыгын әйтеп ташлаганына үкенеп, кызына карап куйды.Күпме әйтелмичә калган серләр иде бу матур, нурлы зәңгәр күзләрдә.Нәрсәдер әйтергә теләп авыз да ачкан иде әнисе, тик кире уйлап , сәкедәге сулы чиләкне кулына алды да, өйгә ашыкты.
- Әйдәле кызым, керик.Болай да көпә көндез сөйләшеп торабыз.Эшкә яңадан барыр вакыт җитә ләбаса.
Керәбез әни, керәбез! Ну син шуны әйт.Зилә апа нәрсәгә тынычланырга тиеш иде.Дәү әнинең Хәким бабайга чыкмаганынамы?
Юук инде.Әй лә , нәрсә дидем соң әле?Башны бутадың инде кызым.Әйе димәкче идем бит.Әйе, әнкәй Хәким абыйны ташлап, бабаңа чыккан булган бит.Шуңа тынычлана алмыйдыр дим.Шуңа күпме еллар еллар узды димәкчием.
Әәә, дәү әни ул, Хәким абзыйны гомер буе яратып яшәгән шул.Бабай да аны яраткан.Әни, менә син ышанасыңмы бозым дигән нәрсәгә? Мин ышанам.Дәү әнине дә, бозган булганнардыр әле.Көтмәгәндә,өзелеп яраткан кешесен ташлап, бер белмәгән кешегә килеп утырмас иде , имее әни.Әниии..
Ләкин Сания, бер сүз әйтмичә чиләк белән суны күтәреп өйгә кереп бара иде инде.Әйдә, икенче чиләкне ал да, өйгә кер диде ул, уйланып.
Ләкин Альбина , әнисенең нидер яшергәнен , йөрәге белән генә түгел җаны тәне белән сизде.Яшерәләр миннән, нәрсә дә булса яшерәләәр, дип уйлады ул.Димәк, Зилә апа юкка гына бәйләнми.Монда ниндидер бер сер ята..Тик томалга гына, тынычлана алмады инде Зилә дип, әйтмәде бит әни.Ә нәрсәгә тынычланырга тиеш иде, Зилә апа?Бәлки безне күрә алмаска җитди сәбәпләре бардыр?..Альбина , тиз генә чиләк белән суын күтәрде дә, әнисе артыннан өйгә ашыкты.Әнии , син менә миңа әйт әле ? дип кенә сүз башлаган иде, артыннан ук шау гөр килеп әтисе дә килеп керде.Августиныгыз ишегалдында йөриии, капкагыз ачык.Ярый әле чыгып чапмаган.Артыннан йөгереп йөрисе булыр иде.Сания, син япмый калдырдыңмы капканы? диде ул, бераз шелтәләп.
Качмаган бит әти, нәрсәгә дулап торасың инде, диде Альбина, әнисеннән теләгәнен сорамыйча калганга ачуы чыгып.
Качса җыелышып йөгерер идек дисеңме кызым?дип көлде дә әтисе.Әйдәле, капкалап алыйк дип өс башын алыштыра башлады.
Башка вакытта әйтсә, Альбинаның әтисенә исе дә китмәс иде.Әле кочаклап, үбеп тә алган булыр иде.Тик бүген түгел.Бүген ничек тә әнисенең серен беләсе килде аның.Айрат кайтканчы, менә ике сүз белән генә булса да, беләсе иде дип уйлап әнисенә карады ул.Сания үзе дә, ниндидер уйчан, серле тоелды аңа.Эх әти, бер биш минутка соңга калган булсаң , нәрсә була иде инде, я?Зилә апа белән сезнең арада ниләр булган?..
 
Дәвамы бар.
 
Альфира Кадырова-Гайфутдинова.
Автор:Лилия Сайфутдинова
Читайте нас