Язмыш сынавы

Ру­шан­ның фа­ми­ли­я­сен ишеткәч, Са­бир сискә­неп кит­те.
Улы белән бер-бер­сенә ка­ра­шып ал­ды­лар.
– Хәер­ле сә­гатьтә, улым.
Карт сол­дат­ның мон­да бу­луы ях­шы бул­ды әле, бе­рен­че
килгәннәр­не аз бул­са да әзерләп, ты­ныч­лан­ды­рып куй­ды.
– Бар-бар, энем, ку­рык­ма, мон­да да су­гыш­та­гы ке­бек,
кемгә по­вез­ло, кемгә юк. Ях­шы­га гы­на өметлән.
Ру­шан олы гы­на яшьтә­ге врач ал­ды­на ки­леп утыр­ды.
Бик җен­текләп ка­ра­ган­нан соң:
– Бә­хе­тең, еге­тем, ях­шы хи­рург эшләгән. Мон­да көзгә
про­тез­га ки­лер­сең, хә­зер үлчәмнәр алыр­лар, – ди­деләр.
Карт та­биб­ның сүзлә­ре кыл­дай тар­тыл­ган нерв­лар­ны сү­теп
җибәргәндәй бул­ды. Ру­шан ел­ма­еп:
– Рәхмәт, сез ми­не шат­лан­дыр­ды­гыз, – ди­де.
– Ми­ңа тү­гел, по­ле­вой хи­рург­ка рәхмәт укы, әз генә
менә бо­лай кискән бул­са, яңа­дан кисәргә ту­ры ки­лер иде.
– Мин аң­сыз идем шул, кем икә­нен дә хә­терлә­мим. Шулай да рәхмәт аңа.
Ру­шан ишектән чы­гу­га, ел­ма­еп, карт сол­дат­ка кул бирде.
– Рәхмәт, ми­ңа по­вез­ло, – ди­де.
Са­бир да:
– Я Хо­да­ем, – дип, тирән су­лыш ал­ды. Ру­шан чи­рат көтеп утыр­ган­нар­га ка­рап:
– Уңыш­лар, егетләр, – ди­де дә чы­гу юлы­на бо­рыл­ды.
Алар­ның За­һир белән сөйләшә­се сүзлә­ре дә бик күп иде. Тик
Са­бир ашык­тыр­ды, кай­та­сы юл ерак, ма­ши­на ис­ке, төнгә
кал­мыйк, ди­де. Өйдән ал­ган ри­зык­ла­рын кап­ка­ла­ды­лар да
кай­тыр­га чык­ты­лар. – За­һир дус, ка­ни­кул­га кайт, син беләсең­ме, мин бит укыр­га кер­дем. Ох, син белсәң, ку­ра җиләкләре ара­сын­да уты­рам! – За­һир­га җибәргән күчтәнәчләр­не калды­рып, кай­тыр­га чык­ты­лар.
– Кайт­ма­я­чак, кү­ре­неп то­ра – кү­ңе­ле яра­лы. Бу Рөстәм
бө­тен эш­не ха­рап ит­те. Га­илә­не ур­та­га бүл­де. Ил­дус та Әл­фия белән хә­зер ур­так тел та­ба ал­мый. Әл­фия Рөстәм­не яклый, ә Ил­дус­ның ишетә­се дә кил­ми. Ул да За­һир­ны жәл­ли.
Дө­ре­сен әйткәндә, Ру­шан дус­ты­ның хә­лен әйтмәсә дә күреп тор­ды, әллә нин­ди моң­су. Сүз куз­га­тып, яра­сы­на ка­гы­ласы килмә­де. Мон­да ни­дер аң­ла­шыл­мый, Рөстәм­нең Гүзәлгә
ка­гы­лу­ы­на ул да ышан­мый. Әм­ма Гүзәл ин­де бә­биләгән.
Шу­лай бул­гач, өйлә­нешкәндә ул кор­сак­лы бул­ган.
* * *
Рөстәм белән Гүзәл Чал­лы­да яши баш­ла­ды­лар. Бу ике
дош­ман бер түбә ас­тын­да ни­чек яши­селә­рен дә бел­миләр.
Гүзәл бүлмәләр­не бүл­де, бер олы йо­кы бүлмә­се үзенә, икенче­се – Рөстәмгә. Гүзәл әти­се биргән ак­ча­га өй­не зә­вык белән
җи­һаз­ла­ды. Рөстәм­не иртән Ил­шат абый­сы эшкә ки­леп ала,
Гүзәл укыр­га инс­ти­тут­ка китә. Рөстәм кич эштән соң шо­ферлар кур­сы­на да укыр­га йө­ри. Дө­ре­сен әйткәндә, төнлә генә
ди­яр­лек оч­ра­ша­лар. Бергә уты­рып ашый­лар да һәр­кем үз
бүлмә­сенә ке­реп ята. Мәктәптә элә­ге­шеп, бер-бер­сен үртәп
кенә ба­ра­лар иде, мон­да икәү генә кал­гач, сөйлә­шер сүз дә,
ка­рап-үртәп то­ру­чы пуб­ли­ка да юк. Укый баш­ла­ган бе­рен­че
көннәрдә әле кор­са­гы алай бе­лен­ми иде, шу­ңа янын­да чуал­ган егетләр җитәр­лек. Гүзәл үзе­нең ни хәлдә икә­нен бик
ча­ма­лап бе­тер­ми иде бу­гай, егетләргә күз атып ша­я­ру­ын
бел­де. Аның ки­яүдә икә­нен бер­кем дә белмә­де. Гүзәл үзе
дә үзен ки­яүдә итеп са­на­ма­ды. Бу ва­кыт­лы уен гы­на. Үзен
озат­кан­нар­га да кар­шы килмә­де. Баш­ка­лар алып киткән­че
эләк­те­реп ка­лыйм дип, Са­ша исем­ле бик чибәр бер егеткә
бер-ике гө­наһ­сыз ка­раш таш­лау да җит­те Үзе чибәр, ма­шина­сы да ях­шы. Бу груп­па­да шун­нан да ях­шы­рак егет кү­ренми. Ул аны көн дә өйдән алып ки­теп, кай­та­рып куя тор­ган
бул­ды, дә­рестә дә бергә утыр­ды­лар. Груп­па яңа җы­ел­ган,
әле сту­дент­лар бер-бер­сен юньләп бел­миләр дә. Көннәрдән
беркөн­не бер егет ша­я­рып кы­на Гүзәл­нең би­леннән ко­чак­лады һәм кинәт уңай­сыз­ла­нып кул­ла­рын тар­тып ал­ды. Гүзәл
өс­тенә мод­ный гы­на, киң генә бәйләнмә ба­ла­хон ки­еп йө­ри,
шу­ңа кор­са­гы кү­рен­ми иде. Ә мон­да ал­ты ай­лык кор­сак­ны
яше­реп бул­мый шул ин­де, бил кул­га сый­мый. Те­ге егет кулла­рын күтә­реп:
– Га­фу ит, кай­чан бә­би­ли­сең? – ди­де. Гүзәл ачу­ын­нан
ак­лы-күк­ле бул­ды. Үзе­нең кор­сак­лы икә­нен бер­кемгә дә
бел­гертә­се кил­ми иде. Ул бит иң ях­шы егет­не эләк­тер­де,
кү­реп то­ра – кыз­лар Са­ша­дан күзлә­рен алал­мый­лар, кы­зыга­лар, көнләшәләр. Гүзәл өчен бу иң мө­һи­ме. Ба­шын го­рур
күтә­реп, шык-шык ба­сып, шун­дый егет белән ях­шы ма­шина­га уты­рып китүлә­ре аңа ошый иде. Авыл­да егетләр аның
зәһәр ка­ра­шын­нан ераг­рак то­рыр­га ты­ры­ша­лар иде дә, тик
шәһәр егетлә­ре баш­ка бу­лып чык­ты шул. Гүзәл ачу­ын­нан
бу­ы­ла яз­ды, ни әй­тергә бел­мичә, те­ге егет­нең яңа­гы­на су­гып
җибәр­де. Са­ша шун­дук алар яны­на ки­леп бас­ты. Те­ге егет
ап­ты­рап би­тен сы­пыр­ды.
– Ни бул­ды, нишләт­тең? – дип кыч­кыр­ды Са­ша.
– Га­фу ит, Са­ша, мин бит белмә­дем си­нең ха­ты­ның
икән­не, бә­би­ең кай­чан туа дип кенә со­ра­дым, мо­ның ни начар­лы­гы бар?
– Ни сөй­ли­сең, нин­ди ха­тын, нин­ди бә­би?
– Нигә, ул бит кор­сак­лы, си­не­ке тү­гел­ме­ни?
Са­ша кинәт аның өс­тендә­ге ба­ла­хо­нын тар­тып җибәрде. Бу ара­да бө­тен груп­па сы­рып ал­ды. Бу юлы Са­ша да
ак­лы-күк­ле бул­ды. Гүзәл дә бу хур­лык­тан зәңгәр күзлә­ре
түгәрәклә­неп, нишләргә бел­мичә юга­лып кал­ды. Кем­дер хихыл­дап кө­леп җибәр­де.
– Менә си­ңа мә, кур­чак­ның эченә кур­чак кергән. Са­ша,
ка­ра аны, берәр мө­гез­ле ки­леп, сө­зеп китмә­сен үзең­не!

Гүзәл бу хур­лык­ка чы­дап то­ра ал­ма­ды, әй­берлә­рен кочак­ла­ды да инс­ти­тут­тан чы­гып йө­гер­де. Тыш­та көз­ге яң­гыр
ява, сал­кын­ча. Бу яң­гыр бер ат­на ява ин­де. Баш­ка­лар кү­ше­гешеп кайт­кан­да, ул җы­лы ма­ши­на­да гы­на кай­та, әле кай­тышлый берәр ка­фе­га ке­реп, тәм­ле ри­зык­лар да ашап чы­га­лар
иде. Хә­зер нәрсә, аңа да шу­шы сал­кын яң­гыр ас­тын­да җәяү
йө­рергә­ме­ни?.. Ух, эт җан, ба­ры­бер та­бып үчен алыр­мын...
Ул кү­ше­геп, са­ры яф­рак­лар­ны тибә-тибә, тук­та­лыш­ка та­ба
ат­ла­ды. Гел ма­ши­на­да гы­на йөргәч, зонт та ал­ма­ган иде. Ав­
то­бус­ка кергәч, җы­лын­ган­дай бул­ды, чык­кач, та­гын кү­шек­те,
өше­де, кал­ты­ра­на ук баш­ла­ды. Өй ту­ры­на җиткәч кенә ишек
тө­бендә Са­ша­ның ма­ши­на­сын кү­реп, адым­на­рын ак­ры­найтты. Са­ша ма­ши­на­дан чы­гып аның яны­на кил­де.
– Бәл­ки аң­ла­тыр­сың? Әйдә, утыр ма­ши­на­га.
– Юк, мин керәм, өше­дем.
– Утыр, ма­ши­на­да җы­лы­ныр­сың. – Гүзәл ба­шын гы­на
сел­ке­де. – Алай­са, аң­лат, ник ки­яүдә икә­нең­не әйтмә­дең?
– Кем әйт­те әле ми­не ки­яүдә дип, ки­яү­сез генә та­бып
бул­мый ме­ни?
– Син бит әле бик яшь, ник кирәк бул­ды соң бу ба­ла?
– Шу­лай ки­леп чык­ты.
– Алай­са, син ки­яүдә тү­гел?
– Юк, – ди­де кү­зен дә йом­мый­ча.
– Сезгә ни кирәк? Юлы­гыз­да бу­лы­гыз, – ди­де Са­ша
Гүзәл­нең ба­шы аша ка­рап. Гүзәл кинәт ар­ты­на бо­рыл­ды.
Арт­та Ил­шат абый­сы белән Рөстәм ба­сып то­ра­лар иде.
– Безгә бер­ни дә кирәк­ми, менә сезгә ни кирәк аңар­дан?
Нишләп бу яң­гыр­да өше­теп то­та­сың? Гүзәл, ни кирәк бу
егеткә?
– Бел­мим, – ди­де җилкә­сен җы­е­рып.
– Сез ке­ме бу­ла­сыз бу кыз­ның? – ди­де Са­ша ни­дер аңлар­га ты­ры­шып.
– Мин абый­сы, бу – ире бу­ла.
– Ах, менә ни­чек! Әгәр кор­сак­лы бул­ма­саң, мин сине менә шу­шы ас­фальт­ка арт са­ның белән утыр­тыр идем.
Хы­янәт­че ха­тын-кыз­дан да оят­сыз ке­ше юк, «мин ки­яүдә
тү­гел», ди­де әле генә. – Са­ша Рөстәмгә ка­ра­ды. – Ку­рык­ма,
мин ха­ты­ны­ңа тыр­нак белән дә ка­гыл­ма­дым. Чис­та, ма­тур,
акыл­лы авыл кы­зы дип уй­ла­дым. Бү­ген груп­па­да бер егет
кү­зем­не ач­ма­са, һа­ман шу­лай йө­рер идем әле.
Рөстәм Гүзәл­не җитәклә­де дә подъ­езд ише­генә юнәл­де.
Ил­шат та алар­га ияр­де. Са­ша ма­ши­на­сы­на утыр­ды да бар
кө­ченә газ­га бас­ты.
Рөстәм­нең ка­ны кай­на­ды. Өйгә керү белән Гүзәлгә кычкыр­ды:
– Бу егет­нең ни га­е­бе бар иде си­нең ал­да, әллә аңа да
ки­яүгә чы­гар­га җы­ен­дың­мы? Кор­са­гың­ны ка­ра. Син кем­не
хур итәргә җы­ен­дың, аны­мы, үзең­не­ме? Стер­ва да ин­де үзең.
Си­не шул гадә­тең өчен көчләгәннәр дә ин­де, ә бәл­ки үзең
би­релгән­сең­дер.
– Ак­баш, нәрсә әле мон­да ко­ман­до­вать иткән бу­ла­сың,
син кем соң әле ми­ңа кыч­кы­рып уты­рыр­га? Ку­дым чы­гардым.
– Син ки­тер­дең мон­да, син ми­не өй­сез, ту­ган­нар­сыз
кал­дыр­дың, хә­зер мин мон­нан бер­кая да кит­мим. Тик бер
нәрсә­не бел. Си­не те­ге юлы көчләгәннәр генә, ә мон­да бу
эшең өчен үте­реп тә китәрләр. Авыл тү­гел бу си­ңа.
Ил­шат абый­сы ишек тө­бендә генә тың­лап тор­ды да
бо­ры­лып чы­гып кит­те. Яшьләр ара­сы­на ка­тыш­мас­ка булды. Тик ишеткәннәр са­гайт­ты. Бү­ген­ге кү­ре­неш бик уңайсыз хәлгә кал­дыр­ды. Яшь бул­са да, үзе сай­ла­ган ире бит.
Бәләкәй се­ңеллә­ре ар­тык иркә, ир­кен үс­те, бө­те­не­се аны
иркәлә­деләр, үсен­дер­деләр, үт­кер­ле­генә сок­лан­ды­лар. Кап­ка
тө­бендә көт­үе белән йөргән егетләрдән рәхәтлә­неп көл­деләр.
Өйгә кайт­кач ха­ты­ны­на:
– Ни­дер аң­ла­мыйм мин мон­да, без­нең Гүзәл без уй­ла­ганча ук бәләкәй тү­гел бу­гай, – дип, бү­ген­ге кү­ре­неш­не сөйләп
бир­де. Ха­ты­ны авыр су­лап:
– Әйе шул, ар­тык иркәлә­дек. Син мин белгән­не белми­сең. Аны кем­дер көчләгән, үзе дә бел­ми. Ул ба­ла­ны төшермәк­че иде дә, без­нең хәлгә кал­ма­сын дип, мин кар­шы
төш­тем, та­бар­га күн­дер­дем. «Ба­ла­ны та­бу белән безгә бир,
бер­кем дә белмәс», ди­дем. Тик аның үз пла­ны бар. Ул аң­ламый­лар дип уй­лый, ах­ры­сы, уй­ла­вым­ча, аңа ирек­ле тор­мыш
кы­на кирәк. Бай­лык­ны әти бирәчәк, уку­ын да укы­ма­я­чак,
мәктәптә укы­ма­ган­ны. Рөстәм ни өчен ри­за­лаш­кан­дыр –
менә аны­сын аң­ла­мыйм.
– Тук­та, ха­тын, ба­ла кем­не­ке бу­ла соң ин­де?
– За­кон бу­ен­ча Рөстәм­не­ке бу­ла, ә те­геләй кем белгән
кем­не­ке икә­нен.
– Ах, эт җан... – Ил­шат ба­шы­на ябыш­ты. – Кем­дер көч­
ләгән дә хә­зер авыл­да бездән кө­леп йө­ри ин­де. Кем бу­лыр
икән? Вәт хур­лык... Мин мо­ны ба­ры­бер эзләп та­бам, мо­ның
очы чык­мый кал­мас.
Ил­шат икен­че көн­не иртән килгәндә Рөстәм ин­де ишек
ал­дын­да кө­теп то­ра иде. Ике­се дә кичә­ге хәл ту­рын­да сүз
куз­гат­ма­ды­лар. Ил­шат Рөстәм­не ике көн ск­лад­ка, ике көн
компь­ю­тер­га утырт­ты. Рөстәм җүләр тү­гел, тиз аң­лый эш­не,
ка­рыш­мый да.
– Рөстәм, бер киңәш би­рим әле үзеңә. Син яшь, шу­лай
да ка­ты­рак кул­лы бул, җе­беп тор­саң, эштән кай­ту­га баш­калар ки­леп уты­руы да бар. Кый­на дип әйт­мим, ха­тын-кыз­ны
кый­нар­га яра­мый, әм­ма ка­ты хо­лык­лы бу­лу кирәк. Ул си­нең
за­кон­лы ха­ты­ның, шу­лай бул­гач, ха­ты­ны­ңа ху­җа бул.
Рөстәм эндәшмә­де. Теләсә нишлә­сен, ике ел түзсә...
Әллә шу­ңа бө­тен үҗәт­ле­ге белән эш­не өйрә­неп ка­лыр­га тырыш­ты. Эш ошый иде аңа, кыз­лар да күп, кү­ңел­ле. Ил­шат уйла­вын­ча, сең­ле­сен хә­зер тәртәгә кертәлмәсәләр, ирдән-иргә
йө­ри­ячәк. Бер баш бә­ла­се бу­ла­чак. Шу­лай бул­гач, Мө­нирә
ма­лае ак­баш­тан ке­ше ясар­га кирәк.
Гүзәл укыр­га та­гын ике көн бар­ды. Кы­рын ка­рый­лар,
сөйләш­миләр дә. Са­ша арт­ка кү­чеп утыр­ган. Кай­тыр­га чыккан­да, Гүзәл­нең күз ал­дын­да, Са­ша бө­тен кыз­лар­ны төяп,
пыч­рак су чәчрә­теп үтеп кит­те. Гүзәл дә­рес­не тың­ла­мый
да, тик уты­ра ин­де шун­да. «Дә­ресләр­не кал­дыр­ма­саң, ни­чек
тә тар­тыр­быз», ди­деләр аңа, менә шу­ның өчен генә йө­ри дә
ин­де. Тик бу хур­лык­ка түзә ал­ма­ды. Баш­ка­лар ма­ши­на­га утырып китәләр, ә аның өс­тенә пыч­рак атып үтәләр. Җитмәсә,
ул ки­леп керү белән поч­мак са­ен аны тик­шерәләр, хи­хылдап кө­леп ка­ла­лар. Көз­ге сес­сия җит­те. Мон­да баш ва­тып
уты­рыр­га, ди­де дә бүтән укыр­га бар­ма­ды. Әти­се­нең укыр­га
кер­тер өчен, укы­тыр өчен түләгән ак­ча­ла­ры җилләргә оч­ты.
Ул шым гы­на өйдә утыр­ды, укыр­га йөрмәгә­нен дә бер­кемгә
дә әйтмә­де. Көн дә үзен көз­гедән ка­ра­ды. Мәрхәмәт­сез рәвештә үскән кор­са­гын кү­рал­ма­ды, ан­да үсеп килгән җан
ия­сен бигрәк тә. Аның уй­ла­вын­ча, Ай­дар ба­ла­сы бу­лыр­га
ти­еш, ту­гач та үзенә илтә дә бирә, теләсә нишләт­сен. Ан­нан
ак­баш белән дә ае­ры­лы­ша. Һәм бу дөнья аны­кы.
Яңа ел кар­шы­лар­га ба­ры­сы җы­е­лып авыл­га кай­тыр­га тиешләр. Әхсән абый­ның ка­ра­ры – мин исән ча­гын­да ба­ры­гыз
да төп йорт­ка җы­е­лы­гыз, бу бердән­бер бәйрәм бө­тен га­илә
бер та­бын ар­ты­на җы­е­ла тор­ган. Рөстәм­нең авыл­га кай­та­сы
килмә­де. Чөн­ки бик тә өйлә­рен са­гын­ды. Әни­сен дә, Әдилә
белән Әл­фис­не дә, хәт­та әти­сен дә. Кай­тып клуб­ка да чы­гып
бул­мый, Гүзәл белән кул­тык­ла­шып чы­гып ке­ше көл­де­рергә...
Ли­лия дә биткә тө­ке­реп китәр. Шун­дый ях­шы гы­на йө­ри
баш­ла­ган­нар иде бит те­ге чак­та. Ил­шат абый­ла­ры, әзерләне­гез, ке­реп алам, ди­де. Ни­чек итеп «кайт­мыйм» ди­яргә?
Ил­шат абый ху­җа бу­ла­рак Яңа ел ал­дын­нан ба­ры­сы­на да
бүләкләр, эш ха­кы бир­де. Рөстәм эш ха­кы­на ни алыйм икән
дип уй­ла­нып тор­ды да те­ле­фон ки­бе­тенә кит­те. Күптәннән
хы­ял­ла­нып йө­ри иде, кыйммәт бул­са да, ике кесә те­ле­фо­ны
ал­ды. Үзе бик канә­гать бу­лып ел­ма­еп куй­ды. Та­гын Әдиләгә
дә бүләк алыр­га бул­ды. Ул бик шат бу­лып кай­тып кер­де.
– Әйдә, җы­ен, хә­зер Ил­шат абый­лар алыр­га керә. – Инде көчкә кор­са­гын сы­пы­рып йөргән Гүзәлгә ка­рап тор­ды. –
Хе... гел шар ке­бек бул­ган­сың, әйдә, ки­ен­дерәм, я тәгәрәп
китәр­сең, – дип, итеклә­рен ки­дер­де. Ан­нан өс ки­емнә­рен дә
ки­дер­де. – Класс­таш­лар си­не бу хәлдә та­ны­мас­лар да. Аның
ка­ра­вы, син иң яшь әни бу­ла­сың.
Гүзәл ачы әй­бер кап­кан­дай чы­ра­ен гы­на сыт­ты. Кү­ре­неп
то­ра, ишетә­се дә кил­ми.

Дәвамы бар

Зифа Кадырова