Язмыш сынавы

Яз җит­те. Чы­га­ры­лыш сый­ныф уку­чы­ла­ры­ның им­тихан­га әзер­леклә­ре баш­лан­ды. Рөстәм­нең бик тиз эләк­те­реп
ала тор­ган үҗәт­ле­ге бар. Яра­лы Ру­шан­ны күргәннән бир­ле аның бө­тен ку­рык­ка­ны ар­мия иде. Уку­га әллә­ни көч­ле тү­гел,
юга­ры уку йор­ты­на ке­реп, ка­чып ко­ты­лыр­мын дип уй­ла­ма.
«Шул берәр шо­фер­лар кур­сын бе­терсәң генә ин­де», дип фикер йөрт­те.
Гүзәл­нең дә, ни­чек кенә ях­шы бил­геләргә тар­тып ка­рама­сын­нар, бе­ле­ме «өч­ле»гә генә тар­та иде. Аның ба­шы ватыл­ма­ды, ул әти­се­нең ак­ча­ла­ры­на ыша­на. «У­кы-укы­ма – бары­бер ак­ча түлә­мичә бер­кая ба­ра ал­мый­сың, иң ях­шы инс­титут ми­не­ке бу­ла­чак», – дип, бар­мак кы­на шарт­лат­ты. Гүзәлгә
көн дә бәйрәм генә бул­сын. Һәр­ва­кыт­та­гы­ча класс­ка сы­е­ша
ал­ма­ды­лар, Рөстәм белән элә­ге­шеп кенә тор­ды­лар.
– Ка­ра­гыз әле, ак­баш­ның ник­тер кик­ри­ге шиңгән димме, – дип, җай чык­кан са­ен бәйлән­де.
Ә беркөн Рөстәм ма­лай­лар янын­да абый­сы За­һир­ның
кай­тып кит­үе ту­рын­да сөйлән­де. Мо­ны ишеткән Гүзәл, кабы­нып ки­теп:
– Ал­даш­ма, кайт­са, ми­не күр­мичә кит­ми ул, – ди­де.
– Беткән ди Ка­зан­да си­нең ке­бекләр. Абый әйтә, ат­на
са­ен дис­ко­те­ка оеш­ты­ра­лар, ку­нак­ка тирә-як инс­ти­тут­лар­дан
кыз­лар­ны ча­кы­ра­лар, ди.
Һәр­кай­сы бер-бер­сен ныг­рак ча­гар­га ты­рыш­ты. Ни
бү­лешәләр – үзлә­ре дә аң­ла­мый­лар. Чын­лап та, бу юлы
кайт­ка­нын­да За­һир әллә аның яны­на ба­рыр­га өл­гермәгән,
әллә аның кай­гы­сы бул­ма­ган­мы, оч­ра­ша ал­мый кал­ды­лар.
Гүзәл­нең ачуы чык­ты, гө­наһ­сыз тү­гел бит, Рөстәм берәр
нәрсә җит­кергән­дер әле, дип, ан­нан үч алу җа­ен эзлә­де,
кур­чак­ны­кы ке­бек ма­тур зәңгәр күзләр зәһәрлә­неп ут чәч­те.
Рөстәм бер­кай­чан да җа­вап­сыз кал­ма­ды. Җитмәсә, пар­та­дашы Ал­маз да ко­тыр­тып уты­ра:
– Рөстәм, әйдә, үртә әле Гүзәл­не, якын­нан ка­рыйк әле
те­ге үтә кү­ренмә­ле әй­бер­сен, бигрәкләр дә ма­тур ин­де, бер
килмәгән җи­ре юк.
– Ка­ра, итә­гең бигрәк кыс­ка, озын­ра­гын алыр­га Әхсән
абый­ның ак­ча­сы җитмәгән ах­ры­сы?
Рөстәм шу­лай ачу­ын ки­терсә, Гүзәл пру­жи­на­га бас­кан
пе­си ке­бек кар­шы­сы­на ки­леп ба­са да үз агу­ын чәчә баш­лый.
Алар телләшкән ара­да Ал­маз ка­ра­шы белән кыз­ны «чи­шендерә». Сүз белән җиңә ал­ма­са, Рөстәм­нең ба­шы­на ки­тап
белән тон­ды­ра Гүзәл, йә бул­ма­са, тел күрсә­теп үчек­ли дә,
ма­тур ар­тын бор­га­лый-бор­га­лый ки­теп ба­ра.
– Бул­ды­мы, күр­дең­ме ин­де? – ди Рөстәм тирләп-пе­шеп
чык­кан дус­ты­на.
– Күр­дең­ме ике ка­ра түгәрәк­не, үтә кү­ренә иде, –ди Алмаз маң­гай ти­рен сөр­теп.
– Ә син күр­дең­ме, баш­ка ки­тап белән би­реп кит­те, син
дә уты­ра­сың, чир­ле. Кайт та шәрә кыз­лар төшкән җур­нал
ка­ра, бу җен пә­ри­ен ка­ра­ган­чы. Нәрсә­сен та­ба­сың­дыр шуның.
– Юк нәрсә ул кә­газь би­тендә­ге кыз­лар. Бу бит те­ре,
чибәр. То­тып­лар ка­рый­сы кил­де, көчкә ты­е­лып кал­дым.
Бу юлы Рөстәм Ал­маз­ның ба­шы­на ки­тап белән бәр­де:
– То­тып ка­ра, ике кү­зең­не чо­кып чы­га­рыр.
Эх, яшь­лек... Яз бит, яз! Бө­тен җирдә мәхәббәт дулкын­на­ры йөзә, яшь­лек­нең күзлә­ре ял­ты­рый, хисләр та­шып
тү­ге­лергә генә то­ра. Һәр җан ия­се мәхәббәт көтә. Бү­ген­ме,
мон­да­мы, бу яз­да­мы, бәл­ки кай­да­дыр якын­да гы­на йө­ри­дер,
кем икән, нин­ди икән ул мәхәббәт? Аһ, то­тып ала­сы да ко­часы, сөя­се, сөелә­се килә. Җитмәсә, егетләр­нең кай­нап тор­ган
ка­нын та­гын да кай­на­тып, кыз­лар чи­шенә, бер­сеннән-бер­се
кыс­ка итәкләр, ма­тур ял­ты­ра­ган тезләр егетләр­нең зи­һенен чу­ал­ды­ра... Көн дә кү­реп ияләнгән кыз­лар әллә нигә
әйләнәләр: бер­се чәчкә, бер­се күбәләк. Түгәрәкләнгән ма­тур
гәүдәләр те­геләй-бо­лай бор­га­ла­на­лар, үзлә­ре­нең бә­һалә­рен
бе­леп чыт­лык­ла­на­лар, ка­раш­ла­ры да элек­ке ке­бек гө­наһ­сыз
тү­гел, әллә кая, әллә нин­ди бөек­лекләргә алып менәләр,
әллә ниләр вәгъдә итәләр. Егетләр түзә ал­мый­ча, ух, үләм,
дип баш­ла­ры­на ябы­ша­лар. Әле көлә­се, әле елый­сы килә,
күкрәккә генә сы­е­ша ал­мый баш­ла­ган йөрәк сә­гать кү­кеседәй тыш­ка чы­гып сай­рар­га гы­на то­ра. Эх, яшь­лек! Бу яз­да
күп­ме ке­ше дөнья буй­лап чә­че­лер. Кем укыр­га, кем за­вод­ка
эшкә, кем бә­хет эзләп китәр. Хә­зергә әле яз – диң­гез тездән,
ни теләсәң шу­ны эшлә!..
Һәр авыл­да, һәр мәктәптә бик иртә яра­ты­шып йөргән
пар­лар бу­ла. Рөстәмнәр­нең дә күр­ше клас­сын­да шун­дый
Та­һир белән Зөһрә бар. Алар һәр­ва­кыт бергә, читләр­не арала­ры­на якын җибәр­миләр. Алар­га сок­лан­ма­ган ке­ше юк.
Класс­та кем­дер: «Вәт мәхәббәт ке­шеләрдә!» – дип куй­ды.
Ник­тер Гүзәл шул сүзгә бәйлән­де.
– Мәхәббәт, имеш, әйдә, тик­ше­реп ка­рыйк, – ди­де ул
би­ленә та­я­нып.
– Нин­ди эт­лек эшләргә уй­ла­дың, тимә, йөр­сеннәр, – диде бер егет, – кермә ара­ла­ры­на.
– Ник? Мәхәббәтлә­ре чын бул­са, бер­кем дә керә ал­мас.
Тик­ше­реп ка­рый­быз­мы?
Класс­та ур­наш­кан кыс­ка тын­лык­ны Ал­маз боз­ды:
– Бул­мый, ул На­илә­сен генә яра­та, – ди­де.
Бу сүз үгезгә кы­зыл чүпрәк күрсәтү белән бер бул­ды.
Класс икегә бү­лен­де. «Бул­ды­ра – бул­дыр­мый, ае­ра – аермый!»
214
– Ике көннән кү­рер­сез, эт ке­бек ар­тым­нан ия­реп йө­риячәк, – ди­де Гүзәл, гадә­тенчә бар­мак шарт­ла­тып.
Ни кыл­ган­дыр, өчен­че көн­не алар кич клуб­ка җитәкләшеп ки­леп кер­деләр. Гүзәл, җиңү­че кы­яфә­те белән тирәягы­на ка­рап, дус кыз­ла­ры­на күз кыс­ты. Би­шен­че класс­тан
бир­ле бер-бер­сен яра­ты­шып йөргән На­илә белән Ай­дар­ның
ара­сы­на ка­ра та­ра­кан бу­лып кер­де. Кинәт ба­ры­сы­на да чи­тен
бу­лып кит­те, ике як та мо­ңа сөенмә­де. Кыз­га­ныч, ни белән
бетәр икән? Телә­генә иреш­те, бү­ген таш­ла­ма­са, иртәгә ташла­я­чак. Мәхәббәт белән ша­яр­мый­лар, аны ял­гыш та сы­нар­га
яра­мый.
Өч-дүрт көн үтүгә аяк­тан егар­дай хәбәр кил­де: На­илә
агу­лан­ган, Чал­лы хас­та­ханә­сенә алып киткәннәр, хә­ле авыр.
Ба­ры­сы берь­ю­лы Гүзәлгә ка­ра­ды­лар, ә ул бер­ни бул­ма­ган­дай
ярып сал­ды:
– Нәрсә ми­ңа текәл­де­гез, үзе­гез ко­тырт­ты­гыз, сез
га­еп­ле.
Га­еплә­рен та­ны­ган­дай, класс ты­нып кал­ды. Бө­тен кешедән өс­тен­лек алыр­га өйрәнгән Гүзәл бу тын­лык­ны үз
фай­да­сы­на бор­ды:
– Чын мәхәббәт бул­са, мин бар­мак бөккәнгә ки­леп
җитмәс иде, яра­туы шул чак­лы гы­на бул­ган, димәк.
– Бәләкәй эт, кәнтәй син, Гүзәл, – ди­де арт­кы пар­та­дан
бер егет. – Күп­ме ке­ше­нең ара­сын боз­дың, чүпрәк-чап­рак­ка
са­ты­лып, күп­ме кыз­лар си­ңа ия­реп, әшә­келә­неп бет­теләр.
Та­як ике баш­лы, оныт­ма! Кыл­ган гө­наһ­ла­рың­ны юар­га бернин­ди ак­ча­лар да җитм­әячәк.
Га­зи­нур шул­чак­лы акыл­лы, тый­нак егет, аның бер­кайчан, бер­кемгә кыч­кы­рып эндәшкә­не, ял­гы­шып та авыр сүз
әйткә­не юк, әллә шу­ңа бө­те­не­се ап­ты­рап кит­теләр. Гүзәл
дә бе­раз кау­шап кал­ды. Әле мо­ңа чак­лы аңа бо­лай ка­ты бәрелгән ке­ше юк иде. Гүзәл бит ул! Тиз ушы­на ки­леп ата­ка­га
күч­те:
– Шым­бай, те­лең чык­ты мәллә, син кем ми­не мыс­кыл
итәргә?
– Бө­тен ке­ше белән кур­чак уе­ны уй­ный­сың. Син кем ул
чак­лы ке­ше мәхәббә­тен сы­нар­га? На­илә белән Ай­дар­ның
яз­мыш­ла­рын сын­дыр­дың: им­ти­хан бирә ал­мый­лар, укыр­га
керә ал­мый­лар, бергә дә бу­ла ал­мый­лар. На­илә исән кал­сын
дип Хо­дай­дан со­ра, әле бил­ге­сез ни белән бетә­се. Менә
нәрсәгә ки­тер­де си­нең юнь­сез­ле­гең. – Га­зи­нур­ны бер­кем
бүл­дермә­де, аның белән ба­ры­сы да ри­за иде. – Җан­сыз таш
кур­чак син, – ди­де дә класс­тан чы­гып кит­те.
Күп тә үтмә­де, класс ише­гендә Ай­дар­ның ба­шы кү­ренде:
– Гүзәл, чык әле бер ми­нут­ка.
Гүзәл уры­нын­нан сел­кенмә­де. Бе­раз тор­гач Ай­дар яңадан ишеккә ба­шын тык­ты:
– Гүзәл, чык ин­де.
Гүзәл ачу­лы җенлә­неп чы­гып кит­те. Ачык ишектән Айдар­га кыч­кы­рын­га­ны ише­тел­де:
– Җүләр, мин бит ша­ярт­тым гы­на, сез­нең мәхәббә­те­гезнең чын­лы­гын белә­сем кил­де. Без класс белән бәхәсләш­тек.
Йөрмә, си­нең ар­ка­да ми­ңа көн бет­те. Бар, әнә На­иләң­не коткар, ми­ңа кирә­гең юк. – Гүзәл класс ише­ген шап итеп яп­ты
да уры­ны­на ки­леп утыр­ды.
Ай­дар бу ми­нут­лар­да ни ки­чергән­дер, тик егетләр­нең
бер­се­нең-бер аның уры­нын­да бу­ла­сы кил­ми иде.
Кай­чак кө­телмәгән бер хәл бө­тен кор­ган хы­ял­лар­ны
челпәрәмә ки­те­реп, ке­ше яз­мыш­ла­рын бө­тенләй икен­че
юл­дан алып ке­реп китә. Бәләкәй генә җилдән баш­лан­ган
зур өермә­нең үз ур­та­сы­на эләккәннәр­не кай­да, кай­чан, ни
кы­яфәттә ил­теп таш­ла­сын бер Ал­ла гы­на белә. Бу ту­ры­да
төп­ле фи­кер йөртү өчен бу уку­чы ба­ла­лар бик яшь шул, тик
алар­ның да кү­ңел тү­рен бор­чы­лу ке­бек нәрсә тыр­нап ал­ды.
Ә чоң­гыл ин­де әйләнә баш­ла­ган иде. На­илә­нең хә­ле шәптән
тү­гел. Үләргә дип аша­ган да­руы үтермә­де. Та­биб­лар акы­лына зы­ян килү их­ти­ма­лын әйт­теләр. Ай­дар им­ти­хан­на­рын да
бир­мичә авыл­дан чы­гып югал­ды. Гүзәл бер ат­на мәктәптә
кү­ренмә­де, соң­гы им­ти­хан­га гы­на кил­де, бер­кем белән
сөйләш­ми, аңа әллә ни бул­ган...
* * *
Яз­ның ма­тур бер кө­нендә Са­бир­лар­га җы­ел­ма ка­ра­ват
сөйрәп Ләйсән ки­леп кер­де. Ла­пас­тан ти­рес чы­га­рып ма­ташкан Тән­зилә белән Са­бир сүз­сез генә Ләйсәнгә текәл­деләр.
Бәрә­кал­ла, әллә то­рыр­га килә ин­де – ни сөе­нергә, ни көенергә белмә­деләр. Ә кыз май ко­я­шы­дай бал­кый.
– Мин бел­дем те­ге чи яра­лар­ны ни­чек дә­ва­лар­га икә­нен.
Җил­сез, ма­тур гы­на бер ышык урын та­бып, Ру­шан­ны шун­да
чы­га­рып са­ла­быз,– дип те­зеп кит­те.
Тән­зилә­нең гаҗәпләнүдән күзлә­ре зу­ра­еп түгәрәклән­де,
хә­ле бе­теп чирәмгә утыр­ды. Ләйсән аны ты­ныч­лан­ды­рыр­га
ашык­ты:
– Тән­зилә апа, ми­нем әби­емә тук­сан яшь, бу аның
ре­цеп­ты. Су­гыш­та яра­лан­ган ба­бам­ның тә­не сөяккә тиклем ти­ше­леп че­регән бул­ган. Ка­зан­да та­биб­лар әби­емә:
«Да­ру­лар юк, чы­гу юлы бер генә – ит че­бе­не генә дә­ва­лый
ала», – дигәннәр. Әби­ем шу­лай эшләгән дә. Бер ай дигәндә
аның яра­ла­ры төзәлгән.
Ха­тын-кыз сү­зенә кат­наш­мый гы­на эшләгән Са­бир, моны ишетүгә ку­лын­да­гы сәнә­ген ти­рес өе­менә ка­дап куй­ды
да, ко­яш­та җы­лын­ган су­да бит-кул­ла­рын сы­пы­рып, алар
яны­на кил­де. Озак кы­на дәшә ал­мый тор­ган­нан соң тә­ки
телгә кил­де Са­бир:
– Ярый, ана­сы, укы­ту­чы ке­ше безгә ка­рый күбрәк белә
бу­лыр, – ди­де дә Ләйсәнгә ка­ра­ды. – Әйдә, кы­зым, әйт, ни
эш­лик?
Ләйсән әйткәнчә урын әзерлә­деләр. Күр­шедән Ил­дус­ны
да ча­кыр­ды­лар. Ел­га якын тыш һа­ва­сы күрмәгән Ру­шан­ны
көн җы­лы­сы­на чы­га­рып, яра­лы урын­на­рын ачып, ко­яш нурла­ры ас­ты­на йөзтүбән ят­кы­рып сал­ды­лар. Ар­ка үзә­гендә
ян­баш сөяклә­ре өс­тендә­ге чи яра­лар ка­рар­га кур­кы­ныч
иде. Түзсә түзә икән адәм ба­ла­сы, ин­де нин­ди генә да­ру­лар
кул­ла­нып ка­ра­ма­ды­лар, фай­да­сы юк. Кем ни куш­са, шу­ны
эшләргә әзерләр, тик ярдә­ме генә ти­сен. Ру­шан­ны көйсезлән­дермәс өчен Ләйсән баш­та ка­чыб­рак тор­ды. Җай­лап
ур­наш­тыр­ган­нан соң, ба­ры­сы да үз эшлә­ре белән та­ра­лып
беткәч кенә, Ру­шан­ның кар­шы­сы­на ки­леп тезлән­де. Ру­шан
сискә­неп кит­те.
– Ник кил­дең ин­де та­гын, ми­нем шәрә арт сан­ны күрәсең килә­ме? Ник әйткән­не аң­ла­мый­сың? Ух-х, то­ра ал­саммы, Чал­лы­га җиткән­че ку­ар идем, ки­ре әйлә­неп килмәс­лек
итеп.
Ләйсән йом­шак кы­на итеп аның кул­ла­ры­на кул­ла­рын
сал­ды да ба­шын Ру­шан ят­кан мендәргә терә­де, күзлә­ренә
ка­ра­ды:
– Тың­ла, зин­һар, ты­ныч кы­на, мин си­ңа бер әй­бер сөйлим. Ми­нем әби­ем белән ба­бам өйлә­не­шеп бер ай үтүгә,
су­гыш баш­лан­ган. Әби­ем көтәргә сүз би­реп то­рып кал­ган.
Кы­рык дүр­тен­че ел­ны ба­бам бик ка­ты яра­лан­ган. Баш­та
Ук­ра­и­на­да дә­ва­ла­ган­нар, ан­нан Мәскәүдә, ан­нан Ка­зан­га
кай­тар­ган­нар. Әби­емә бер са­ни­тар­ка хат яз­ган: «И­ре­гез ике
аяк­сыз без­нең гос­пи­тальдә ята. Ул үзен хә­зер бер­кемгә кирәкми, бернәрсәгә ярак­сыз дип са­ный. Кирәк дисә­гез, ире­гез­не
ки­леп алы­гыз», – дигән. Әби­ем бер бал­та ос­та­сын­нан кул
ар­ба­сы яса­тып ал­ган да Ка­зан­га ба­бам­ны алыр­га киткән.
«Ба­баң белән оч­раш­кач, икәү ко­чак­ла­шып туй­ган­чы елаштык», – ди. Со­ңын­нан ба­бам: «Таш­ла, ник кирәк мин си­ңа,
аяк­лы­ны да та­бар­сың»,– ди икән. Тик әби­ем: «Тү­ремдә генә
уты­рыр­сың, ко­чак­лар­га кул­ла­рың исән, сөйлә­шергә те­лең
бар, ба­шың уры­нын­да. Бө­тен илгә килгән афәт, бергә күтәрер­без. Кем­нең өендә хә­зер сау-сә­ламәт ир бар? Бер­кемдә
юк. Аяк-ку­лы исән бул­ган­на­ры­ның йөрә­ге, тә­не яра­лы. Без­не
бит яз­мыш үзе ка­выш­тыр­ган, син ми­не­ке, мин си­не­ке дип
ка­выш­кан идек бит! – дигән. – Син бит әле су­гыш­ка киткәч
ту­ган улың­ны да күрмә­дең. Ай, тат­лы да соң аны сөюлә­ре,
гел си­нең үзеңә ох­ша­ган», – дигәч, ба­бам­ның кү­зендә яшәү
телә­ге ту­ган, тизрәк ту­ган иленә кай­тып, ба­ла­сын күкрә­генә
кы­сып сөя­се килгән. «Син хак­лы, әни­се, без яшәргә ти­еш,
мин бүтән ела­мам», – дип, кай­тыр­га ри­за­лаш­кан. Ка­зан
белән Чал­лы ара­сын кай­ту­ның авыр­лык­ла­рын әби­ем сөй­ли
ал­мый, елый иде. Тех­ни­ка юк, әле оч­рак­лы ма­ши­на­га, әле
ат ар­ба­сы­на, әле кул ар­ба­сы­на утыр­тып, сөй­ри-сөй­ри алып
кайт­кан. Ми­нем әби­ем ин­де карт. Ул, белә­сең­ме, нәрсә ди?
Чын­лап ярат­саң, ба­ры­сын да җиңәргә бу­ла, мәхәббәт үзе көч
бирә, ди. Алар яра­ты­шып яшәгәннәр, биш ба­ла­ла­ры бул­ган.
Ба­бай кол­хоз­да хи­сап­чы бу­лып эшләгән, баш­ка авыл ирлә­ре
ке­бек ха­тын-кыз эше дип бү­ле­шеп тор­ма­ган, әбигә бө­тен өй
эшлә­рендә бу­лыш­кан: ба­ла­лар­ны ка­раш­кан, ипи сал­ган. Әбием укы­ту­чы бул­ган. «Ба­ба­гыз бик акыл­лы, чын ир за­ты иде,
аяк­лы бер генә иргә дә алыш­тыр­мас идем», – ди.
Ләйсән Ру­шан­ның ку­лын үз ку­лын­нан ыч­кын­дыр­мыйча, бер су­лыш­та сөйләп бе­тер­де ке­бек. Йөзтүбән кап­ла­нып
ят­кан Ру­шан­ның да кү­ңе­лендә әллә нин­ди җи­ңел­лек ур­нашкан­дай бул­ды. Алар ике­се дә ты­нып кал­ды­лар. Бу ми­нут­та
ни­дер әйтү ар­тык то­ел­ды. Ки­е­рен­ке­лек бу­шый төшкәч, Рушан со­рап куй­ды:
– Ләйсән, мин үзем дә аң­лыйм, авыр ми­ңа. – Ул бу юлы
яшь­ле күзлә­рен ан­нан яшермә­де.
Ләйсән шун­дый якын, баш­ла­ры бер мендәрдә, күзләр
күзгә төбәлгән.
– Әлегә шул: ми­не тың­лар­га, аяк­ка ба­сар­га, ан­нан ин­де
мин си­не тың­лар­мын.
– Си­не бә­хет­ле итә ал­мам дип кур­кам бит мин. Бу Бөек
Ва­тан су­гы­шы тү­гел, тирә-як­та сау-сә­ламәт егетләр җитәрлек, со­ңын­нан шу­ны аң­лап ки­теп бар­саң, мин нишләр­мен?
– Ә син китмәс­лек ит, ярат­кан ях­шы ирдән берәү дә китми. Бу дөнь­я­ны таш­лап китәргә бер­кай­чан соң тү­гел. Син
күз ал­ды­ңа гы­на ки­тер, нин­ди ма­тур кыз­лар, ул­лар үс­терә
ала­быз! «Дөнья бит бик ма­тур, ма­тур итеп яши белсәң», – ди
әби­ем, мин аның белән ки­лешәм.
Ру­шан Ләйсән­нең ку­лы­на иреннә­ре белән ка­гыл­ды, кыз
үзе­нең кул сыр­тын­да кай­нар күз яшьлә­ре той­ды.
– Ела, Ру­шан, туй­ган­чы ела, оял­ма күз яшьлә­реннән.
Ләйсән бү­ген шу­шы күп сикәлтә­ле тор­мыш­ның бер
кы­тыр­шы­сын ти­гезләп үтәргә, ярат­кан ке­ше­сен яшәргә,
тор­мыш­ка кай­та­рыр­га ты­ры­ша иде. Элек­кечә яшәп бул­мый,
күп­ме генә ела­саң да, яңа юл­ла­рын эзләргә кирәк. Шу­шы
кат­мар­лы тор­мыш­ның ямь­ле ягын та­бып, яңа хы­ял­лар белән
яшәргә кирәк. Әби­се, тор­мыш­ның ачы­сын-тө­че­сен та­тыган иң зирәк, иң га­дел ке­ше­се: «Юк­ка аһ ор­ма­гыз, са­быр
бу­лы­гыз», дия килә. Ләйсән шул акыл­лы әби­се ку­е­нын­да
үс­те. Тук­сан­га җитсә дә, хә­те­ре шун­дый шәп, акы­лы төгәл.
Акыл җитмәс нәрсәләр­не дә га­ди генә итеп аң­ла­та белә. Рушан­ның шу­шы хәлгә кал­га­нын белгәч, әби­се яны­на кай­тып
өзгәләнә-өзгәләнә ела­ды, әби­се дә ку­шы­лып ела­ды, шу­лай да
юа­тыр­га акыл­лы сүзләр тап­ты бит. Әби­се биргән киңәшләр
Ләйсәнгә Ру­шан ал­дын­да җе­беп-елап тор­мас­ка, үзен кул­да
нык то­тар­га ярдәм ит­те. Әти-әни­се бер дә шат­лан­ма­ды­лар.
«А­выр бу­ла­чак, аяк­лы егетләр дә бетмәгән, юк­ка өметләндермә ке­ше ба­ла­сын», – дигәч, әби­се: «Ка­гыл­ма­гыз ба­ла­га,
үзе хәл ит­сен. Аяк­лы ир белән яшәгән кай­бер ха­тын­нар­га
ка­рый, аяк­сыз ата­гыз белән мин күпкә бә­хет­лерәк идем». Әйтер­сең, әби­се Ләйсән­нең ку­лы­на флаг тот­тыр­ды да «ал­га!»
ди­де. Хә­зер ин­де аңа бер­ни кур­кы­ныч тү­гел.