Язмыш сынавы

Әл­фия иртән­ге чәйгә өстәл әзерлә­де. Кем мәктәпкә, кем
эшкә җы­е­на. Ил­дус­ка эш бу­ен­ча Чал­лы­га ба­рыр­га кирәк.
Әдилә әти­се­нең ал­ды­на ме­неп, ко­ла­гы­на ни­дер пы­шыл­дады.
– Әдилә, үзеңә әй­бер со­ра­ган­да безгә дә со­ра әле, – ди
Әл­фис.
– Ә си­ңа ни кирәк? – ди сең­ле­се, бер­кат­лы җан.
– Ә безгә уй­ный тор­ган кас­се­та­лар кирәк, әти, алып
кайт әле.
Менә шу­лай, Ил­дус олы шәһәргә җы­ен­ды­мы, кирәк әйберләр күб­әя дә китә. «Я­рый-ярый, язып би­ре­гез», – дип баш
кы­на сел­кеп уты­ра­сы ка­ла.
– Әни­се, әзрәк өстә ин­де, фи­нанс җитмәс ке­бек.
– Соң, әти­се, шул Чал­лы­га шым гы­на ба­рып кай­тып булмый­мы­ни? Бе­леп то­ра­сың җилкәңә уты­ра­сы­ла­рын.
Әдилә әни­се ишетмә­сен дип, ике ку­лы белән әти­се­нең
ко­лак­ла­рын кап­лый. Ил­дус­ның бә­хе­те та­шый ан­дый ва­кытта, кы­зын үлепләр дә яра­та ин­де, ан­нан да тат­лы ке­ше юк
бу дөнь­я­да. Өй эчендә­ге мон­дый чыр-чу бик ошый иде аңа.
Әллә бик тә ярат­кан­га, ба­ла­лар со­ра­ган нәрсәләр­не җир астын­нан бул­са да та­бып би­рергә әзер. Соң­гы ва­кыт­та ты­нып
кал­ган Рөстәмгә дә аз­рак йом­ша­ра төш­те.
– Ә си­ңа ни алып кай­тыйм, ник дәш­ми­сең?
– Мин Әдилә тү­гел лә, ми­ңа бер­ни кирәк­ми, – дип кырт
кис­те.
Чал­лы­га Ил­дус еш йө­ри, тик аның килү белән кай­та­сы
килә баш­лый. Шәһәр шау-шу­ын бер дә ярат­мый. Хөкүмәт
эше беткәч, ба­ла­лар со­ра­ган әй­берләр­не эзләп ба­зар­га китте. Әдилә­се әллә нин­ди буя­у­лар со­ра­ган. Ул Бар­би кур­чакла­ры җыя, менә та­гын шу­ны яз­ган, тик ул зәңгәр күлмәк­ле
бул­сын, дигән. Бө­тен ба­зар­ны әйлә­неп чык­ты, ба­ры­сы йә
са­ры, йә ал күлмәк­ле, зәңгә­ре юк. Та­гын бер җирдә тук­тап,
өстәлдә­ге уен­чык­лар­дан кү­зен ал­мый­ча гы­на:
– Бар­би­ның зәңгәр күлмәк­ле­се юк­мы? – дип со­ра­ды.
– Ил­дус, – ди­де кем­дер бик йом­шак кы­на.
Ил­дус үзе­нең кар­шы­сы­на ки­леп бас­кан са­ту­чы­га күтә­релеп ка­ра­ды. Ник­тер йөрә­ге дертләп куй­ды, куз­га­лып китмәкче бул­ды, куз­га­ла ал­ма­ды. Әй­тер­сең, аяк ки­е­ме шу­шын­да
ябы­шып кат­ты.
– Исән­ме, Әдилә, – та­вы­шы кау­шап чык­ты. – Менә
кыз­га кур­чак эз­ли идем, шул Бар­би кур­чак­ла­рын яра­та
бит, – дигән бул­ды.
Әдилә ка­ра­шы белән ябыш­кан, күзлә­рен һич тә читкә
алыр­га җы­ен­ма­ды. Ил­дус тирләп чык­ты, агар­ган чәчлә­рен
сый­пап куй­ды. Кай­чан­дыр ярат­кан бе­рен­че мәхәббә­тенә карап-ка­рап ал­ды. Ар­тык үзгәрмәгән, әзрәк та­за­рыб­рак кы­на
киткән. Ил­дус, аның ка­ра­шы ас­тын­да чы­дап то­ра ал­мый­ча,
ки­теп бар­мак­чы бул­ды.
– Тук­та, – ди­де Әдилә, – тук­та, көт бер ми­нут, мин хә­зер
өстәл­не генә җы­ям...
Әдилә ашы­га-ашы­га уен­чык­лар­ны үз урын­на­ры­на урнаш­ты­рып куй­ды, ашы­га-ашы­га ки­оск­ны яп­ты. Ап­ты­раш­лы
ка­ра­шын аңа төбәгән Ил­дус аны-мо­ны уй­лар­га өл­гергән­че,
Әдилә аның җи­ңеннән тарт­ты.
– Әйдә, мин мон­нан ерак тор­мыйм. Ки­ре как­ма, яр­ты
сә­гать ва­кы­тың­ны кыз­ган­ма.
Ил­дус ни уй­лар­га да белмә­де, зи­һе­нен тик бер со­рау борау­лап тор­ды: ни кирәк, га­илә­се бар­дыр бит? Бар­мыйм дисә,
үпкәлә­тер ке­бек то­ел­ды. Әдилә аны ба­зар кар­шы­сын­да­гы
ту­гыз кат­лы йорт­ка, үз фа­ти­ры­на алып кер­де.
– Мин менә шу­шын­да то­рам, сал өс­тең­не, хә­зер чәй
генә ку­ям.
Ил­дус ишек тө­бендә тап­тан­ды.
– Уз, ку­рык­ма, мин мон­да ял­гыз гы­на яшим.
Ил­дус кы­ю­сыз гы­на ишек тө­бендә­ге урын­дык поч­ма­гына утыр­ды.
Әдилә кау­дар­лан­ды, нәрсәгә то­ты­ныр­га белмә­де. Бик
дул­кын­ла­на иде бу­гай, та­вы­шы кал­ты­рап чык­ты.
– Нишләп­тер си­нең шу­лай бер ки­леп чы­га­сың­ны белә
идем ке­бек. Мин си­не го­мер бу­е­на эз­лим. Ба­зар­да меңләгән
ха­лык үтә, шу­лар ара­сын­нан да эз­ли идем мин си­не, та­ба­рыма ыша­нып яшә­дем. Хо­дай ишеткән­дер, шу­ңа­дыр, син бү­ген
кар­шы­ма ки­леп бас­тың.
Тәрәзә кы­ры­на ар­ты белән бас­кан җи­реннән, кинәт боры­лып, Ил­дус­ның ал­ды­на ки­леп бас­ты. Аның күзлә­ре ту­лы
яшь иде. Ил­дус бу күзләр­не ях­шы хә­тер­ли. Менә ул, аның
бе­рен­че мәхәббә­те, шун­дый якын, бер­ни бул­ма­ган­дай яшь
ара­лаш ел­ма­еп кар­шы­сын­да то­ра. Шул ук кеч­кенә Әдилә,
шул ук күзләр... Әдилә, Ил­дус­ның баш ки­е­мен сал­ды­рып,
ча­лар­ган чәчлә­рен сый­пап ал­ды. Тезлә­ре де­рел­ди баш­ла­ган
Ил­дус­ның та­ма­гы кип­те. Өнем­ме-тө­шем­ме дигәндәй, авыз
ачып бер сүз әйтә ал­мый­ча уты­ра. Кү­ңел тү­реннән әллә нинди истә­лекләр ак­та­ры­лып, кал­кып чы­гар­га ма­та­ша. «Юк,
яра­мый, китәргә кирәк», дип кал­кы­нып та куй­ды, тик то­рып
китәргә кө­че җит­ми. Нишләп уты­ра соң ул мон­да – ул ин­де
аны да аң­лар­лык хәлдә тү­гел. Әдилә аның ба­шын әйлән­дерә,
аңын чу­ал­та ба­ра.
– Эх, Ил­дус, Ил­дус, го­мер­леккә ял­гыз ит­тең син мине, – дип, ма­мык­тай йом­шак кул­ла­ры белән Ил­дус­ның му­ены­нан ко­чак­лап ал­ды.
Иргә әллә ни бул­ды, кергәннән бир­ле ал­дын­да то­тып
тор­ган ба­зар әй­берлә­ре идәнгә ко­ел­ды­лар. Күзлә­ре оч­кын­ланды, дөнь­я­сын оныт­ты, әй­тер­сең, егер­ме ел­га ки­ре яшь­ле­генә
кайт­ты. Ул ат­лет тиз­ле­ге белән уры­нын­нан си­ке­реп то­рып,
Әдилә­сен кы­сып ко­чак­лап ал­ды, ты­ны беткән­че ша­шып-шашып үп­те. Әдилә кар­шы килмә­де, җа­ны, тә­не наз­га, сөюгә
су­са­ган ха­тын көч­ле кул­лар­да ка­мыр бу­лып әвәлән­де. Яшьли сөйгә­не «Ил­дус, Ил­ду­сым!» дип пы­шыл­да­ган са­ен ир
ба­шын югал­та бар­ды. Мәң­ге дә ае­ры­ла ал­мас ке­бек иде, тик
ка­ян­дыр «Ил­дус!» дип Әл­фия эндәшкән ке­бек то­ел­ды һәм
ул Әдилә­не үзеннән читкә этеп җибә­реп, ишектән аты­лып
чы­гып кит­те.
– Йә Хо­дам, бет­тем, Әл­фия күр­де­ме, сиз­де­ме икән?
Ил­дус юл бу­ен­да кал­дыр­ган ма­ши­на­сы­на чак­лы йө­герде. Ке­реп утыр­гач та ты­ныч­ла­на ал­ма­ды. Үз-үзен сүк­те:
«Карт җүләр, нишлә­дем? Әл­фи­я­нең кар­шы­сы­на ни­чек кайтып ба­сам хә­зер? Тук­та, нигә килгән идем соң әле бу ба­зарга?» Тирә-ягы­на ка­ран­ды: җый­ган әй­берлә­ре кай­да соң? Эх,
кур­как, ба­ла­лар­га ал­ган бүләклә­ре Әдилә фа­ти­рын­да то­рып
кал­ган бит, ба­шын­да кеп­ка­сы да юк. Бе­раз уты­рып ты­нычлан­ган ке­бек бул­гач, ки­ре Әдилә­нең йор­ты­на кит­те. Ишек
бикләнмәгән, Әдилә идәнгә та­рал­ган уен­чык­лар­ны җы­еп
ал­ган да шу­лар­ны ко­чак­лап елап уты­ра. Ил­дус ак­рын гы­на
Әдилә ал­ды­на тезлән­де, туз­гы­ган чәчлә­рен читкә сы­пы­рып
куй­ды, күзлә­ренә текә­леп ка­ра­ды һәм, ата­сы ба­ла­сын юаткан­дай, бик үтем­ле итеп сүз баш­ла­ды:
– Ми­нем кы­зым бар, әле си­гез яшь­лек кенә, мин аңа синең исе­мең­не бир­дем, ул хәт­та әзрәк си­ңа ох­ша­ган да.
Әдилә дә җит­дилән­де:
– Ил­дус, ми­ңа ба­ла кирәк. Го­ме­рем буе үзем­не си­нең
өчен генә дип сак­ла­дым, тик синнән генә ба­ла та­ба­сым килде. Мин бит те­ге китүдән ике ел­дан соң ки­ре әйлә­неп кайттым, хы­янә­тең­не ки­черә ал­ма­сам да, синнән баш­ка яши дә
ал­ма­дым. Читтән генә кү­реп яшәргә дә ри­за идем, тик син
оч­ра­ма­дың.
– Син мо­ны ми­ңа ун ел элек оч­рап әйткән бул­саң,
миннән бә­хет­ле ке­ше бул­мас иде, тик хә­зер соң шул ин­де.
– Синнән ми­ңа бер­ни кирәк­ми, ул ба­ла­ны үзем үс­терә
алам, кыз­ган­ма бер ки­чең­не, кал, бүләк ит бер ба­ла, го­мер
бу­е­на рәхмәт укыр­мын.
– Га­фу ит, Әдилә, мин үзем дә ба­ла­лар яра­там, үз ба­лала­рым­ны мин үзем ка­рыйм.
– Теләсәң, ки­леп йө­рер­сең, мин кар­шы тү­гел.
– Юк, җа­ным, ба­ла­ның ата­сы да, ана­сы да бу­лыр­га
ти­еш, ба­ла ике ур­та­да ятып үсәргә ти­еш. Рән­җемә ми­ңа,
баш­ка­ны тап.
– Те­ге ва­кыт­та, яшь чак­та, ярат­ма­гач, ник ал­да­дың, ник
өметлән­дер­дең? Ми­нем ял­гыз ка­лу­ым­да син генә га­еп­ле, син
шу­ны аң­лый­сың­мы?
– Мин бер­кем­не дә ал­да­ма­дым, ми­нем үзем­не ал­да­дылар, ә син, ми­не тың­лап та тор­мый­ча, таш­лап чы­гып кит­тең.
Син белсәң икән ул чак­та ми­нем ниләр ки­чергән­не. Си­не
югалт­кач, кай­гы­дан бәл­ки саз­ның тө­бенә төшкән­мен­дер.
Бел­мим, син ми­не кай­дан эзләгән­сең­дер, кы­зым­ның әни­се
ми­не ба­зар ал­дын­да утыр­ган сук­бай­лар ара­сын­нан та­бып
ал­ды, мин аңа хы­янәт итә ал­мыйм.
– Ни­чек, син шу­шы шәһәрдә, те­ге пыч­рак исе­рекләр
ара­сын­да бул­дың­мы? Юк, юк, ышан­мыйм. Мо­ның бу­луы
мөм­кин тү­гел.
– Мөм­кин, Әдилә, әле ни­чек кенә мөм­кин. Яз­мыш ничек кенә сы­на­мый без­не. Мин күргәннәр­не си­ңа кү­рергә
яз­ма­сын. Ярый, ки­тим, ми­не өйдә көтәләр. Сау бул!
Ил­дус юл буе бү­ген­ге оч­ра­шу­га кай­та-кай­та йом­гак ясарга ты­рыш­ты. Аның да бит эчтән генә, бер күрсәң иде шул
яшь­лек­не, дип хы­ял­лан­ган чак­ла­ры еш бу­ла иде. Тор­мы­шы
Әдилә белән генә ту­лы, Әдилә белән генә бә­хет­ле бу­лыр иде
ке­бек. Әдилә – аның яшь­лек мәхәббә­те, йөрә­ге­нең иң ерак түренә яше­реп сак­ла­ган бер үке­не­че. Ни генә әйтсәң дә, Әл­фия
Та­һир­ны­кы, алар ике­се дә мо­ны ях­шы аң­лап яшиләр. Юк­са,
те­ге ва­кыт­та, Та­һир­лар­ның ту­е­на Әдилә­не алып кайт­кан булса, бәл­ки алар бергә кал­ган бу­лыр­лар иде. Менә шул чак­та
бу тор­мыш дө­рес бу­ла­сы иде дә бит, юк шул, Хо­дай нәрсәне­дер бу­та­ды, бө­те­не­сен бер ка­зан­га са­лып кай­нат­ты да
алар­ның яз­мы­шын үзенчә хәл ит­те. Эх, Әдилә, Әдилә, мин
ин­де си­не күптәннән ки­яүгә чык­кан­сың­дыр, итәк ту­лы ба­лалар үс­те­реп, кем­не бә­хет­ле ит­тең икән, дип уй­лый идем. Ул
бә­хет­ле ке­ше мин бу­ла­сы икән­мен ич. Ки­чер, Әдилә, синдә
ба­лам ба­рын белә то­рып, ни­чек яшәр идем мин? Яшь­лектә
ике йөрәк­нең тирәнгә яше­реп сак­ла­ган өмет-хы­ял­ла­ры бү­ген
менә шарт­лап өзел­де. Йөрәктә тирән буш­лык кал­ды.
Ил­дус ка­раң­гы юл ур­та­сын­да ма­ши­на­сын тук­тат­ты, тәмәке ка­бы­зып ком­сыз­ла­нып су­ыр­ды. Ял­гыз өйдә елап кал­ган
ял­гыз Әдилә күз ал­дын­нан китмә­де. Кай­тып җитәргә дә күп
кал­ма­ды, йөрәк яр­су­ын ба­сар­га, ты­ныч­ла­ныр­га ты­рыш­ты,
күкрәк ту­ты­рып су­лыш ал­ды. Ка­раң­гы ба­су­да са­лам эс­кер­те
яна, төн­ге җил­сез һа­ва­да әч­кел­тем тө­тен, яз исе. Күктә яңа
ай ту­ган, йол­дыз­лар җе­мел­ди. Ил­дус­ның кү­зенә яшь тул­ды,
әллә тәмә­ке тө­те­неннән, әллә... Күктә йол­дыз атыл­ды.
– Йа Раб­бем! Ял­гыз итмә аны. Үз ярын, үз па­рын тапсын, бә­хет­ле бул­сын, бәл­ки әле соң тү­гел­дер...