Язмыш сынавы

Сол­дат­лар­ны оза­тыр­га яше-кар­ты – ба­ры­сы җы­е­лып килделәр. Күр­шелә­рен оза­тыр­га Әл­фия белән Ил­дус та га­иләләре белән бар­ды­лар. Әл­фия, исән-имин йө­ре­гез, ба­ла­лар, дип эчтән генә теләк телә­де. Тик бер миз­гелдә күз ал­дын­нан ки­но­да­гы ке­бек бер кур­кы­ныч кар­ти­на үт­те. Әл­фия са­га­еп ма­лай­лар өс­теннән күз йөрт­те. Күп кенә ке­шеләр­нең үз язмыш­ла­рын ал­дан белә­се килә. Белүдән ни хикмәт, яз­мы­шың ту­ган­чы языл­гач. «Шу­лай да җибәрә­се тү­гел иде ба­ла­лар­ны, бө­тен җирдә су­гыш», – дип куй­ды Әл­фия үзал­ды­на. Ил­дус ха­ты­нын тын алы­шын­нан аң­лар­га өйрән­де, кинәт кенә Әл­фиягә ка­рап ал­ды. «Ни­дер сизә, юк­ка әйтмәс», дип, эчтән генә
уй­лап куй­ды, аның да йөрә­генә шом кер­де. Су сө­ле­ге ке­бек
егетләр. Әнилә­ре сак­лап кы­на үс­тергән ба­ла­лар хә­зер ин­де
ни әни­се­не­ке, ни әти­се­не­ке тү­гел, алар хә­зер хөкүмәт ба­лала­ры. Хөкүмәт ни теләсә, шу­ны эшләтә. Әлегә китү­челәр дә,
оза­ту­чы­лар да мо­ны аң­лап бе­тер­ми.
Ил­дус белән Са­бир ирләрчә уй­ла­ды­лар:
– Бар­сын­нар әйдә, без хезмәт иткәндә дә су­гыш иде, хәтер­ли­сең­ме Әф­ган­ны? Ал­ла­га шө­кер, исән­без бит. Сол­дат­та
бул­ма­ган чын ир бул­мас, шу­лай­мы, Ил­дус күр­ше?
– Алып ка­лыр өчен дә бик күп ак­ча­лар кирәк ди бит,
яңа ма­ши­на би­реп кенә алып ка­лып бу­ла ди, кая ин­де Са­бир
белән ми­ңа, – дип күз яшен сөрт­те Ру­шан­ның әни­се.
Бу­ла­чак сол­дат­лар­ны оза­тып өйгә кайт­кач та Әл­фи­я­нең
бор­чы­луы йө­зеннән китмә­де. Ил­дус ак­рын гы­на ха­ты­ны янына ки­леп утыр­ды да сак кы­на со­рап куй­ды:
– Ни той­дың, әллә шу­лай ук на­чар­мы?
– Ах, җибәрә­се тү­гел иде, күргәннә­рем ял­гыш бул­са гына ярар иде, –дип авыр су­лап куй­ды Әл­фия.
Ха­ты­ны­ның бор­чы­луы Ил­дус­ка да күч­те, эчтән ни­дер
тыр­мап-тыр­мап, корт бу­лып ки­мер­де. За­һир өчен дә бор­чы­ла
иде алар, тик кеч­кенәдән хәр­би офи­цер бу­лыр­га хы­ял­лан­ган
ба­ла­ның телә­генә кар­шы килмә­деләр. Хәр­биләр за­ма­на­сы
дисәк тә, тик бу – бетмәс, аң­ла­шыл­мас су­гыш­лар за­ма­на­сы
да шул. Ярый элек Гит­лер белән су­гыш­кан­да аң­ла­шыл­ган,
үз иле өчен су­гыш­кан­нар, ә хә­зер кем өчен, ни өчен ба­ла­лар
ке­ше илендә баш­ла­рын са­ла­лар – бернәрсә аң­ла­шыл­мый.
Ах, бу Хо­дай биргән күрәзә­че­лек! Әл­фия күрә иде шул,
ке­ше­нең киләчә­ген дә, үткә­нен дә. Кинәт күк ка­пу­сы ачы­лып
киткәндәй ачы­ла да ябы­ла. Ни бу­ла­сын әйтә ала, кай­бер
чирләр­не дә­ва­лый, тик ке­ше ту­ган­да ук ку­лы­на сы­зып куйган яз­мыш­ны үзгәртә ал­мый.
Га­ди ке­шеләр ва­кый­га­ны ки­леп ту­гач кы­на ки­черә, ә
ул ал­дан кү­реп, ха­фа­ла­нып бор­чы­ла баш­лый. Киләчә­ген
белүдән кур­кып, кү­бе­сенчә ке­шегә текә­леп ка­ра­мас­ка ты­рыша. Чөн­ки олы яшел күзләрдә шун­дук ха­фа­ла­ну бар­лык­ка
килә. Аның күзлә­ре кү­ңел көз­ге­се белән бер. Алар ире белән
сөйләш­мичә дә бер-бер­сен аң­лар­га өйрән­деләр.
Ике­се шым гы­на утыр­ган­да ба­ла­лар кай­тып кер­деләр.
Һәр­чак көр кү­ңел­ле Әл­фис:
– Күр­де­гез­ме, Ру­шан абый без­нең укы­ту­чы апа­ны
эләк­тергән. Нәрсә кай­гы­га ба­тып уты­ра­сыз, сез­не­ке кит­мәгәндә?
– Әй ба­ла­лар, сезгә дә чи­рат җитәр, – дип куй­ды әнилә­ре.
– Оһ-һо, аңа чак­лы әле! Абый укый, аны ал­мый­лар, ә
менә Рөстәм абый­га әле ике ел бар. Рөстәм абый, ар­ми­ягә
ба­ра­сың килә­ме?
Эч­ке бүлмәдән өс­тен алыш­ты­рып чык­кан Рөстәм:
– Нигә бар­мас­ка, ба­рам. Әнә Чеч­ня­га эләксәң, во­об­ще
да шәп, өеп ак­ча тү­лиләр, ди. Кайт­кач ма­ши­на алып җибәрәсең, ки­енә­сең.
– Ә аяк-кул­сыз ка­лып, сөя­гең­не өеп кай­тар­са­лар, ни аласың? – Ил­дус усал гы­на итеп ка­рап куй­ды.
Рөстәм сүз көрәш­те­реп тор­ма­ды, әти­се­нең аңа ка­ра­та
нин­ди ко­ры икә­нен ул ях­шы белә. Юк­ны бар итеп чы­гып
таю ягын ка­ра­ды. Ни генә бул­ма­сын, бу өйдә аның иң ярат­каны Әдилә бу­лып кал­ды. Рөстәм аның белән хә­зер дә көннәр
буе уй­нар­га әзер. Дә­рес­не дә икәүләп бик рәхәтлә­неп әзерлиләр. Аның үзен дә эч­кер­сез ярат­кан ке­ше шул кеч­кенә
Әдилә иде бу­гай. Ул аны йом­шак кул­ла­ры белән ко­чак­лый,
үбә, үзе генә белгәнчә та­кыл­дап иркә­ли. Аны бер­кай­чан,
бер­кем ярат­ка­ны да, иркәләгә­не дә юк. Әл­фия әни­се – иң
зур терә­ге. Бе­рен­че ел­лар­ны то­рыр­га килгәч, әни дип әйтү
җи­ңел бул­ма­ды. Әдилә кеч­кенә бул­са да, «а­бый, әни әйт,
әни әйт, ул си­нең дә әни­ең», дип, Әл­фия ал­ды­на җитәкләп
ки­тер­де.
– Мин дә әни дип әйтсәм ярый­мы? – ди­де кы­за­рып,
үзе янын­да ба­сып тор­ган Әдиләгә ка­ра­ды, ул да ма­тур яшел
күзлә­рен ту­ты­рып әни­сеннән җа­вап көтә.
– Әйт соң, улым, – дип ко­чак­ла­ды да маң­га­ен­нан үпте. – Мин әни, син улым бу­лыр­сың.
Ул көн­не Әдилә белән Рөстәм­нең сөе­не­че эченә сыйма­ды. Рөстәм шул чак­та ук аң­ла­ды: әни – тәм­ле аша­ту­чы
да, се­рен сак­лап як­лау­чы да. Ел­лар үткән са­ен ба­ла кү­ңелендә­ге үз ана­сы­ның сурә­те ак­рын­лап арт­ка чи­ген­де. Хә­зер
ин­де аның бер генә әни­се бар. Әти­се Ил­дус кы­на нык­лап
тын алыр­га бирмә­де. Күрә­сең, үткәннәр нык үзә­генә үткән.
Мө­нирә белән аның улы Рөстәм бер бит­лектә иде. Ил­дус
алар­ны ярат­ма­ды, яра­тыр­га да теләмә­де. Ба­ла­лар­га якын да
җибәрмәс иде дә бит, тик Әдилә­се ник­тер шу­ңа абый дип
ябы­шып ята. «И­кейөз­ле­лек белән юнь­сез­лек ана­сын­нан
килә, бер күрсә­тер әле безгә бу ба­ла, елан­нан елан ту­мый
кер­пе ту­мас». Ил­дус ан­нан һәр­ва­кыт нин­ди­дер эт­лек кө­теп
яшә­де. Ян­на­рын­да нык һәм көч­ле, акыл­лы За­һир ба­рын­да
гы­на кү­ңеллә­ре ты­ныч иде.
* * *
Кыш­кы ка­ни­кул­га бе­рен­че тап­кыр За­һир да кай­тып
төш­те. Өс­тенә кигән хәр­би ки­е­ме бул­ган чибәр­ле­генә та­гын
дә дәрәҗә­ле ма­тур­лык өс­ти. Ул тар­ты­лып, озы­на­еп киткән.
Аның кай­туы ба­ры­сы өчен дә олы бер бәйрәмгә әйлән­де. Әлфи­я­нең улы­на ка­ра­ган са­ен ка­рый­сы кил­де. Кар­шы­сын­да Таһир то­ра ке­бек кү­рен­де. «Ох бу яшь­лек, берәү үлгәннән җир
ша­ры әйләнүдән тук­та­мый шул. Ке­ше го­ме­ре дә ал­га тәгә­ри
то­ра. Ка­ра ин­де улын, нин­ди чибәр­лек, ирләрчә са­быр­лык!
Эх, Та­һир­ка­ем, исән бул­саң, мәхәббәт җи­ме­ше­безгә сок­ланып туй­мас идең. Мин олы­гай­дым, ә син мәң­ге яшь кал­дың,
әй­тер­сең, әле генә ар­ми­ядән кай­тып, кар­шым­да уты­ра­сың.
Нин­ди көч­ле, чис­та иде без­нең мәхәббәт. Атыл­ган йол­дыз кебек бул­ды го­ме­рең, ә шу­лай да нин­ди эз кал­дыр­дың үзеңнән
соң». Ха­тирә сан­ды­гы ачы­лып, йөрәк­нең әллә нин­ди нечкә
кыл­ла­рын тарт­ты. Кая да бул­са яше­ре­неп, эче бу­ша­ган­чы
елый­сы кил­де. Ки­леп төйнәлгән, әнә-менә агам дип тор­ган
күз яшьлә­рен ба­ла­ла­ры­на күрсәтмәс өчен, авыр гы­на күтәре­леп, тәрәзә тө­бенә ки­леп бас­ты. Бак­ча­да ап-ак кар, кар
өс­тендә кып-кы­зыл миләшләр. Әл­фия алар­ны бер­кай­чан да
җый­мый, ма­тур­лык өчен сак­лый.
Кеч­кенәдән әни­сен сүз­сез аң­лар­га, һәр ады­мын то­яр­га
өйрәнгән За­һир да әни­се яны­на ки­леп бас­ты, йом­шак кы­на
иңнә­реннән коч­ты. Тыш­та­гы миләшләргә ка­рап, ана белән
ул хисләргә би­рел­деләр:
– Нин­ди ма­тур­лык, ак кар өс­тендә кы­зыл миләшләр!
– Әйе, улым, ма­тур­лар, әти­ең­нең иң ярат­кан агач­ла­ры.
– Хә­тер­ли­сең­ме, әни, без алар­ны кай­чан утырт­тык?
– Хә­тер­лим, улым, шул көн­не без си­нең белән яңа тормыш баш­ла­дык. Ба­лан белән миләш тә без­нең белән ничәмә
ел­лар яши, без­нең тор­мыш­ның һәр кө­ненә ша­һитләр. Алар
без­не тыш­тан күзәтә, без эчтән. Мин алар белән көн дә
сөйләшәм, алар ми­нем сердәшлә­рем.
Ба­лан ага­чы, алар­ны ишеткәндәй, ак­рын искән җилдә
сел­ке­неп куй­ды. За­һир да аң­лый: алар әни­се­нең бердән­бер
сердәшлә­ре. Әни­се үзендә бул­ган тыл­сым­лы көч, күрәзә­челек, дә­ва­лау кө­че, га­ди ке­ше аң­ла­мас­лык әй­берләр­не кем
белән ур­так­лаш­сын, кемгә сөйлә­сен. Алар гы­на аны тың­лыйлар, аңа көч бирәләр, се­рен сак­лый­лар.
Ана белән ул­ның бер-бер­сенә сөйләр сүзлә­ре бик күп
иде. Ил­дус ым­лап кы­на ба­ла­лар­ны икен­че бүлмәгә алып
чы­гып кит­те.

Кыш­кы ка­ни­кул көннә­рендә авыл­га яшьләр кай­тып тулды. Көн дә кичәләр, тан­цы­лар, класс­таш­лар белән оч­ра­шулар кит­те. Рөстәм­нең го­рур­лы­гы эченә сый­ма­ды, бү­ген ул За­һир абый­сы белән клуб­ка чы­га. Алар клуб­ка ки­леп керү белән За­һир­ны класс­таш­ла­ры сы­рып ал­ды, кит­те кү­решү, ко­чак­ла­шу... Кү­бе­се кыз­лар иде, егетләр ар­ми­ядә. За­һир­га ка­рап кыз­лар­ның күзлә­ре ян­ды. За­һир белән Ру­шан көн-төн спорт­зал­да мәш кил­деләр, шу­ңа күрә кыз­лар белән алай чу­ал­ма­ды­лар, мо­ңа чак­лы әллә кы­ю­сыз бул­ган­нар, әллә күңеллә­ре тарт­ка­ны бул­ма­ган. Шу­лай да кыз­лар төр­ке­мендә берәү әй­теп куй­ды:
– Бү­ген бу За­һир­ны үзем­не­ке итмәсәм, исе­мем Гүзәл
бул­ма­сын.
Гүзәл – ра­йон­да иң бай ке­ше­нең кы­зы. Бөл­ген­леккә
тө­шеп, бө­тен ке­ше бар бул­ган мөлкә­тен югалт­кан­да, алар гаилә­се ба­е­ган­нан ба­е­ды. Өй кар­шы­сы­на яңа-яңа «Ка­мАЗ» маши­на­ла­ры да кай­тып тук­та­ды. Га­ди шо­фер Әхсәннән Әхсән
Хәсә­но­вич­ка әйлән­де. Ул­ла­рын да Чал­лы­га бик ях­шы гы­на
ур­наш­тыр­ды. Ала­ры «Ка­мАЗ» зап­часть­ла­ре са­тып, ак­ча су­га
баш­ла­ды­лар. Гүзәл – Әхсән абый­ның олы­гай­гач кы­на ту­ган
кы­зы иде. Кыз чын­лап та гүзәл зат, шу­ның өс­тенә үз-үзенә
бик ыша­ну­чан, баш­ка­лар­га өстән ас­ка ка­рар­га яра­та. Уку­га
да исе китмә­де. Әти­се дә укы­ма­ган, абый­ла­ры да, шу­лай да
алар бар ке­шедән дә ба­е­рак яшиләр. Гүзәл мәктәпкә дә мо­да
күрсә­тергә йөргән ке­бек йө­ри, көн дә бер ки­ем алыш­ты­рып
килә. Кичлә­рен клуб­ка чык­кан­да да иң мод­ный ки­ем аңар­да
бу­ла. Егетләр белән үзен бик ир­кен то­та, кай­сын теләсә, шуны­сын кап­ты­ра. Рөстәм белән бер сый­ныф­та укый­лар, аны
да бар­мак белән генә ча­кы­рып ки­тер­де:
– Абы­ең белән та­ныш­тыр әле ми­не, – ди­де бик эре генә.
– Ник, син аның белән та­ныш тү­гел­ме­ни? – ди­де Рөстәм
Гүзәл­нең үзе ке­бек бик эре генә. – За­һир­га те­шең үтмәс, ул
бар­мак бөгү­челәр ар­тын­нан чап­мый шул.
– Ка­рап ка­рар­быз, ак­баш, соб­лаз­ним абы­ең­ны! Һәм
алып та китәм, күр дә тор.
Һәм шу­лай эшлә­де дә. Му­зы­ка уй­ный баш­лау белән Заһир кар­шы­сы­на йом­шак кы­на ел­ма­еп ки­леп бас­ты, фә­рештә
үзе ди­яр­сең.
– Сез­не ча­кы­рыр­га мөм­кин­ме?
За­һир бу чибәр кыз ал­дын­да кау­шап кал­ды. Тыл­сым­лы
та­як ар­тын­нан ияргәндәй, үзе дә сизмәстән түгәрәк ур­та­сы­на
чы­гып, кыз­ның биллә­ренә ку­лын сал­ды. Аны­сы, бик ма­тур
итеп ел­ма­еп, егет­нең күзлә­ренә текәл­де. Якын­нан ка­ра­ганда егет­нең күзлә­ре та­гын да ма­тур­рак, сер­ле кү­рен­деләр.
Үзе­нең чибәр­ле­ге, үт­кер­ле­ге белән шак­ка­ты­рыр­га өйрәнгән
Гүзәл үзе дә шул күзләрдән ае­ры­ла ал­мый элә­геп кал­ды.
Кыз­ны белгәннәргә аң­ла­шы­ла иде, ул һәр­ва­кыт шу­лай итеп
егетләр­не си­хер­ле ка­раш­ла­ры белән ал­дый. Ә бу егет бөтенләй баш­ка, бу юлы аның үзен си­хер­лиләр. Ул бик теләсә
дә ыч­кы­на ал­мый, әй­тергә дип әзерләп куй­ган сүзлә­рен дә
оныт­ты. Алай да, му­зы­ка беткәндә исенә ки­леп, со­рар­га
оныт­ма­ды:
– Син ми­не бү­ген оза­тыр­сың­мы?
За­һир­ның да ба­шын­да әллә нин­ди бу­тал­чык баш­лан­ды.
Кар­шы­сын­да­гы ма­тур зәңгәр күзләр то­мы­ры­лып ка­рый, матур иреннәр ни­дер сөй­ли, тик ул саң­гы­рау ке­бек: күрә, бер­ни
ишет­ми, әй­тер­сең, алар шул зур зал­да икәү генә.
– Син кем, исе­мең ни­чек? – Бу со­рау­да күп­ме көч, эч­ке
тетрәнү, хис! Әй­тер­сең, За­һир­ның ал­ды­на фә­рештә кы­зы
чы­гып бас­кан. За­һир мәхәббәт­не көтмә­де тү­гел, көт­те, ин­де
яше дә җиткән, тик ул аны кай­чан, кай­да оч­ра­та­сын гы­на
белмә­де. Әллә шу­шы микән?
– Мин – Гүзәл, Рөстәм­нең класс­та­шы.
Гүзәл дә әллә нишлә­де. Егетләр белән ша­я­рыр­га, аларны азын­ды­рыр­га тәҗ­рибә­се җитәр­лек җит­үен, әм­ма чын­лап
га­шыйк бул­га­ны юк иде әле. Аңа ни­ба­ры унал­ты яшь. Ул
күбрәк алар­дан кы­зык ясар­га, үза­ра су­гыш­ты­рып, ан­нан
ары «ба­ла әтәчләр» дип көләргә яра­та. Ке­ше хи­сендә аның
эше юк. Ба­ры тик бар ке­ше өс­теннән өс­тен­лек то­ту телә­ге
генә. Менә әле дә бө­тен ке­ше күз ал­дын­да үзе­нең өс­тен­ле­ген
күрсә­теп ка­лыр­га ашык­ты ке­бек. Му­зы­ка бетсә дә, За­һир­ны
ыч­кын­ды­рыр­га ашык­ма­ды. Әллә ша­яр­ды, әллә үзе ятьмәгә
эләк­те. Зал­да тын­лык ур­наш­ты. Ур­та­да ба­сып кал­ган пар­ны
күзәт­теләр. Гүзәл­не белгәннәр «эләк­тер­де» дип уй­ла­ды­лар,
За­һир­ны белгән икен­челәр «элә­гергә ти­еш тү­гел, ул баш­ка,
ул көч­ле» дип күзәт­теләр. Гүзәл белән За­һир, көчкә бер-берсеннән ае­ры­лып, ике­се ике як­ка кит­теләр. Гүзәл ар­тын­да
кө­теп тор­ган кыз­лар­га күз кыс­ты:
– Әйт­тем­ме без­не­ке бу­ла­чак дип?!
За­һир егетләр яны­на ки­леп ба­су белән Рөстәм абый­сын
читкә тарт­ты:
– Бар­ма бүтән шул си­хер­че яны­на, егетләрдән көлә генә
ул. Си­не дә үз то­за­гы­на эләк­термәк­че, бая үзе шу­лай ди­де.
Баш­та үзенә ка­ра­та да, ан­нан мыс­кыл итеп көлә. Аның өчен
көн дә икәү кан­га ба­тып су­гы­ша. Бар­ма оза­тып.
За­һир са­быр гы­на ел­май­ды.
Гүзәл ишектән чы­га-чы­гыш­лый За­һир­ны эләк­те­реп
ал­ды.
– Әйдә, ми­не озат.
Үзе арт­тан чы­гып килгән Рөстәмгә тел күрсәт­те. Күр­деңме, янә­се. Рөстәм шарт­лар хәлгә җит­те, ул ни­дер әйткән­че,
За­һир Гүзәлгә ия­реп тә кит­те. Бу Рөстәм өчен хур­лык иде.
Кем­не-кем­не, аның абый­сын, авыл­ның бе­рен­че еге­тен, башка­лар­ны хур иткән ке­бек, хур итмәк­че.
– Стер­ва, өс­терәл­чек бит ул. – Рөстәм җенлә­неп аяк астын­да­гы кар­ны типкәлә­де. Ни­чек ул аның абый­сын селәг­әен
агы­зып йөргән урам ма­лай­ла­ры белән бер рәткә куя ала?
Нин­ди яр­пач Рөстәм дә юга­лып кал­ды, ка­ны кай­на­ды.
Нин­ди мә­кер­ле бу кыз­лар! Урам­да ма­лай­лар белән су­гы­шу
бер, аны һәр­ва­кыт За­һир сак­лап кил­де. Ә хә­зер менә аның
үзен ни­чек сак­лар­га бу стер­ва Гүзәлдән? Көләчәк, иртәгә
мәктәпкә килү белән мыс­кыл итә баш­ла­я­чак. Ух, то­тып кыйнар­га иде бер поч­мак­та!
За­һир Гүзәл­не оза­тып тык­рык­тан чы­гу­га, Рөстәмгә килеп бә­рел­де.
– Нишләп то­ра­сың мон­да? – ди­де ап­ты­рап.
– Си­не көтәм.
– Хә­зер шу­лай өчәү йө­ри­без­ме­ни?
– Син дә шул җилбәзәк стер­ва өчен су­гы­шып ят­мас­сың
бит ин­де?
– Юк, кем­не сай­ла­са, шу­ның белән ка­лыр.
За­һир­ның кар­шы­сы­на чы­гу­чы, юлын кисү­че бул­ма­ды,
ул бар­да баш­ка­лар­га урын юк иде. Кем­дер кул селтә­де, кемдер аның ка­ни­ку­лы бе­теп киткә­нен көт­те. За­һир­ның га­шыйк
бу­луы йө­зенә чык­ты, аның сер­ле күзлә­ре гел ел­ма­ер­га гы­на
тор­ды. Тирә-ягын­да бер­кем­не күрмәс-ишетмәс бул­ды. Әни­се
дә күзәт­те: иләс-миләс ки­леп йөргән улы­на ка­рап ас­тан гы­на
ел­май­ды. Үзе­нең бе­рен­че га­шыйк бул­ган кө­не исенә тө­шеп,
сер­ле ел­ма­еп, авыр су­лап куй­ды. Ах­ры­сы, ма­лае са­быр­лы­гы
белән үзенә ох­ша­ган. Та­һир ут иде ха­тын-кыз янын­да, ә бу
һа­ман кыз­лар ке­бек оял­чан. Кем кы­зы ба­шын әйлән­дер­де
икән? Рөстәм ник­тер бор­са­ла­нып, җенлә­неп йө­ри, За­һир­га
ка­рап-ка­рап то­ра да авыр су­лап куя. Әл­фия үз ба­ла­ла­ры­ның
киләчә­ген кү­рергә дә, ка­рар­га да ты­рыш­ма­ды.
– Улым, ни бул­ды сезгә? Абы­е­ңа да әллә ни бул­ган,
чирләп то­ра ин­де әллә?
– Әйе, аның чи­ре­нең исе­ме – без­нең класс­та­гы Гүзәл.
Менә чир ул, нас­то­я­щий за­ра­за. Әни, ич­ма­са син берәр нәрсә
эшлә­тер идең.
– Ә мин нәрсә эшләтә алам соң?
– Йөрмә­сен аның белән, абый китүгә баш­ка­лар белән йөри баш­ла­я­чак. Абый ишетсә, ни бу­лыр? Гүзәлгә кем бул­са да
ярый, тик кап­ка тө­беннән егетләр генә өзелмә­сен. Әни, ташла­сын аны абый, берәр нәрсә эшләт, син бит бул­ды­ра­сың.
Син дә­ва­лый ала­сың, бу да чир бит, әле чир­нең дә нин­дие.
Әл­фия ел­ма­еп куй­ды.
– Бор­чыл­ма, улым, абы­ең озак­ла­мый китәчәк, күз кү­рер,
бәл­ки, китәр дә оны­тыр. Га­шыйк бул­ган икән ин­де, улым,
аны ты­еп то­рып бул­мый. Акы­лы җитәр­лек, ак белән ка­ра­ны
гы­на ае­рыр­лык.
Әгәр улы чын­лап та га­шыйк бул­са, нишләтә­сең аны, шуңа ул яшь­лек, янып көяр, сөяр өчен. Әй­теп тә ни фай­да – андый ва­кыт­та ке­ше сү­зе ба­ры­бер кер­ми, акыл йөрәккә буй­сынмый шул. Эх, яшь­лек, тат­лы да, га­зап­лы да чак­лар. Гүзәл­не
Әл­фия ях­шы белә. Бик һа­ва­лы, тәкәб­бер кыз. Ки­ем­не дә
соң­гы фа­сон белән алыш­ты­рып кы­на то­ра, уку­га бө­тенләй
исе кит­ми. Рөстәм­нең ата-ана­лар җы­е­лы­шы­на бар­ган­да
ишеткә­не бар, укы­ту­чы­лар еш кы­на Гүзәлдән зар­ла­на­лар.
Тик әти­се ку­лын гы­на сел­ти, «ха­тын-кыз­га уку кирәк­ми, күп
ак­ча эш­ли тор­ган ир генә кирәк, ха­тын-кыз ба­ла та­бып, өйдә
ба­ла тәр­би­яләп уты­рыр­га ти­еш», ди. Укы­ту­чы шун­да:
– Белмәм, Гүзәл­нең хол­кы белән ба­ла гы­на тәр­би­яләп
уты­ра­сы ки­лер­ме икән? – дип куй­ды.
Әхсән Хәсә­но­вич белән эш бу­ен­ча еш кы­на оч­ра­шырга ту­ры килә. Ул арен­да­тор да, ко­о­пе­ра­тор да. Әл­фия үз
эшеннән тыш аның исәп-хи­сап эшлә­рен алып ба­ра. Кем
уй­ла­ган бит, шу­шы икегә бер­не ку­ша белмәгән адәм шу­лай
ба­еп китәр, дип. Аның ни­чек ба­е­га­нын да хә­тер­ли. Те­ге тукса­нын­чы ел­лар­да, ил бөл­ген­леккә төшә баш­ла­ган­да, Әхсән
Әл­фия яны­на кил­де дә:
– Ка­ра әле, Әл­фия чибә­рем, бер киңәш бир. Ми­нем
Мәскәүдә яши тор­ган ту­га­ным хат сал­ган, ул ми­нис­терство­да уты­ра. Шул ми­ңа бө­тен бул­ган ак­ча­лар­ны Аме­ри­ка
дол­ла­ры­на алыш­ты­рыр­га куш­кан, һичь­ю­гы үземә җибәр,
алыш­ты­рам, озак­ла­мый без­нең ак­ча­лар җилгә оча­чак, дигән.
Ни эшләргә?
Әл­фия ул чак­та ни әй­тергә дә белмә­де, ул бит ни­ба­ры
га­ди бух­гал­тер гы­на. Юга­ры­да алар­ның ан­дый киңәш бирердәй ту­ган­на­ры юк.
– Үзеңә ка­ра ин­де, Әхсән, бер­ни әйтә ал­мыйм, без­нең
алай алыш­ты­рыр ак­ча­ла­ры­быз да юк.
Ә Әхсән, ту­га­нын тың­лап, бик зур кре­дит­ка «Ка­мАЗ»
ма­ши­на­сы са­тып ал­ды. Ак­ча­лар алы­шы­нып те­геләй-бо­лай
килә баш­ла­гач, ал­ган ак­ча­лар ти­енгә генә кал­ды. Әхсән, башка­лар­ның җый­ган ак­ча­ла­ры ян­ган­да, банк­тан ал­ган кре­дитын көлә-көлә генә түлә­де. Дол­лар күтә­ре­леп ки­теп, Әхсән
ба­еп кал­ды, аңа ир­кен тор­мыш­ка юл ачыл­ды. Ба­ла­ла­ры да
ва­кы­тын­да дөнья ыгы-зы­гы­сын­нан фай­да­ла­нып кал­ды­лар.
Ки­бетләр ачып җибәр­деләр. Хә­зер Әхсән тирә-як­та иң бай
ке­ше. Гүзәл шул бай­лык­та бал­да-май­да йөзә тор­ган ба­ла.
Әти­се кур­чак ке­бек чибәр кы­зы белән бик тә го­рур­ла­на. Кияүгә би­рер ва­кыт җиткәч, үзе ке­бек бай га­илә белән ту­ганла­шу ту­рын­да хы­ял­ла­на. Тик авыл­да алай ту­ган­ла­шыр­дай
тиңнәр юк алар­га...
За­һир чын­лап та га­шыйк бул­ды. Гүзәл­нең олы зәңгәр
күзлә­ре күз ал­дын­нан китмә­де. Озат­кан­да да аның чия
иреннә­реннән кү­зен ала ал­ма­ды. Кыз­ның бер­тук­тау­сыз
сөйләгә­нен күрә – ишет­ми, хуп­лап баш сел­кегәндәй итә, тик
ни ту­рын­да сүз бар­ган­ны аң­лый ал­мый. Ул аның иреннә­ренә
сок­ла­нып туй­ма­ды. Са­нау­лы ка­ни­кул көннә­ре күз ачып йомган­чы уз­ды. Китәр көн дә ки­леп җит­те. Гүзәл белән бер­ничә
кат урам әйлән­деләр, тик За­һир үре­леп Гүзәл­нең ку­лы­на да
ка­гыл­ма­ды. Егетләр белән ко­чы­шыр­га, үбе­шергә өйрәнгән
Гүзәлгә бу бер дә оша­ма­ды, ачу­ын чы­гар­ды. Эченнән генә
үзал­ды­на ту­зын­ды: «О­ша­мыйм­мы? Ич­ма­са бер ко­чак­ла­са!
Аның өчен генә дип бү­ген би­ек үкчә­ле ак са­по­ги­ем­ны кидем, бер комп­ли­мент әйтсә... Бо­зау. Юн­ма­ган бүкән!» Ай
як­ты­сын­да та­гын да сер­лерәк кү­ренгән иреннәргә За­һир­ның
аз гы­на бул­са да ка­гы­ла­сы, тә­мен та­тый­сы килә. Үз уй­ла­рыннан ба­шы әйләнә: «Юк, ка­гыл­мыйм, рән­җе­тер­мен йә үпкәләтер­мен. Ул ба­ла гы­на бит әле, икен­че ва­кыт­та кайт­кач...» Инде бә­лигъ бул­ган, ка­ны кай­нап тор­ган егеткә үз теләклә­рен
йөгәнләп то­ру җи­ңел тү­гел иде, әлбәттә, шу­ңа күрә тизрәк
хуш­ла­шып китү ягын ка­ра­ды.
– Ярый, сау бул, бәләкәч! Мин ин­де җәй­сез кай­та алмам, оч­ра­шыр­быз әле, – дип ел­май­ды.
Гүзәл ка­ра­шы белән аңа ябыш­ты: «Әллә шу­лай гы­на,
ко­чак­ла­мый­ча да китмәк­че бу­ла­мы? Китәр дә оны­тыр. Йә
Хо­дай, ул ка­лын ка­ра каш­лар, ул ка­ра ма­тур күзләр, ул ияк
очын­да­гы ма­тур чо­кыр... Ел­май­са, ике бит очы да чо­кы­рая.
Мо­ңын­чы ул белгән бер­кем белән дә тиңләп бул­мый. Ка­занда аңа ху­җа тиз та­бы­лыр». Гүзәл ан­да чын ирләргә генә хас
чибәр­лек күр­де. За­һир кай­тыр­га бо­рыл­ды, ике-өч адым ат­лап
өл­гермә­де, Гүзәл аны тук­тат­ты:
– За­һир, тук­та, кил мон­да.
Егет ак­рын гы­на ки­ре бо­рыл­ды. Кыз аның җиңнә­ренә
ябы­шып, үре­леп күзлә­ренә ка­ра­ды:
– Менә шу­лай ки­теп ба­ра­сың­мы, бер үп­ми дә? Мин сиңа оша­мыйм­мы?
Гүзәл бар белгән ос­та­лы­гын эшкә җик­те. Сер­ле елма­еп, ка­ра мы­ек ас­тын­да­гы ма­тур иреннәргә бар­мак очы
белән генә ка­гы­лып ал­ды. Мо­ны һич тә көтмәгән За­һир башы әйләнүдән көч-хәл кап­ка­га терә­леп кал­ды. Әллә нин­ди
мо­­ның­чы ки­чермәгән ләззәт­ле өермә бө­те­реп әйлән­дерә,
аяк ас­тын­нан җир убы­ла. Ул көч­ле кул­ла­ры белән Гүзәл­не
кы­сып ко­чак­лап ал­ды, ничә көн хы­ял­лан­ган кы­зыл иреннәрне су­ы­рып-су­ы­рып үп­те. «О­шый­сың, ошый­сың, акыл­дан
шаш­ты­ра­сың», – дип пы­шыл­да­ды. Мо­ңа кадәр Гүзәл­нең дә
әле шу­шын­дый көч­ле кул­лар­га эләккә­не юк иде шул, ул да
За­һир­ның көч­ле хисләр өермә­сенә ке­реп эләк­те. Күп­ме егетләр белән үбе­шеп тә мон­дый рәхәт ки­чергә­не юк иде әле.
Кыш­кы сал­кын урам­да янып-пе­шеп яра­тыш­ты­лар. За­һир
ма­тур, тат­лы иреннәрдән көчкә ае­ры­лып, бә­хет­ле ел­ма­еп,
өенә та­ба ат­ла­ды.
Гүзәл зур таш йорт­ның күтәрмә­сенә ме­неп, ашык­мый­ча
гы­на ат­ла­ган За­һир ар­тын­нан «менә хә­зер син дә ми­не­ке»,
ди­де, кү­зен кы­са тө­шеп. Ул үзен җиңү­че итеп той­ды. Ул һәрва­кыт шу­лай телә­генә ире­шергә, җиңәргә яра­та. Ба­ры­сын­нан
да өс­тен­лек алу аның ка­ны­на се­ңеп ба­ра. «Менә шу­лай бу­ла
ул, хә­зер син ми­не үлгәндә дә оныт­ма­я­чак­сың!» Гүзәл бик
канә­гать бу­лып кул­ла­рын өскә күтә­реп бар­мак шарт­лат­ты да
йок­лар­га ке­реп кит­те.

Дәвамы бар.

Зифа Кадырова.