Язмыш сынавы

Ише­гал­дын­да За­һир­лар белән мал ка­рап йөргән­че, Рөстәмгә Әдилә белән җы­лы өйдә уты­ру рәхәтрәк иде. Ул би­редә үзен иң кирәк­ле ку­нак ке­бек хис ит­те. Өйдә үзе генә кал­ган чак­та ни теләсә, шу­ны уты­рып аша­ды. Кән­фитләрнең дә ба­шы­на бик тиз җит­те; әләкләшмә­сен дип, бе­ра­зын Әдиләгә да кап­ты­ра, кә­газьлә­рен аның күлмәк кесә­сенә са­ла.
Әни­се белән яшәгәндә үк ур­ла­шып ашар­га өйрәнгән ба­ла
ис­ке гадәтлә­рен тиз генә таш­лый ал­ма­ды. Тик­тор­мас җан
бө­тен җир­не ак­та­рып, ни дә бул­са эзлән­де.
Бе­рен­че мәлдә Ил­дус аны каш ас­тын­нан гы­на күзәт­те.
Бу ба­ла­ның ни эшлә­ми, ни урам­га чы­гып ма­лай­лар белән уйна­мый, гел өйдә Әдилә белән генә уты­ру­ын бер дә өнәмә­де.
Хә­леннән килсә, ба­ла­лар яны­на, бигрәк тә Әдилә­се яны­на,
якын да җибәрмәс иде. Ул аның тискә­ре йо­гын­ты­сын­нан курык­ты. Мо­ны Рөстәм дә сизә иде. Өйдә берү­зе бул­са, үзен өйнең ху­җа­сы итеп хис итәргә ярат­ты, ә Ил­дус кай­тып керүгә,
аның ка­ра­шын­нан ераг­рак то­рыр­га ты­рыш­ты, кая бул­са да
ке­реп по­су ягын ка­ра­ды. Бер-ике тап­кыр, эштән көтмәгәндә
кай­тып кергәч, Ил­дус аны эләк­те­реп ал­ды да бик ка­ты гы­на
җил­терәт­те:
– Мал­лар ка­ра­шыр идең, ник урам­га чык­мый­сың? Тагын ур­ла­шып аша­га­ның­ны күрсәм, әби­ең­нең өенә ил­теп
ку­ям, яшәр­сең шун­да берү­зең!
Рөстәм­нең ул өйгә бер дә кай­та­сы кил­ми иде шул. «Кыш
чык­кан­чы бул­са да, ни­чек тә шу­шын­да то­рыр­га кирәк», дип
уй­ла­ды. Бүтән чак­та бик сак бу­лыр­га ты­рыш­ты. Тәрәзәдән
Ил­дус­ның кайт­ка­нын күр­де­ме, бә­релә-су­гы­ла тыш­ка – За­һирлар яны­на ашы­га, эшләгән бу­лып кы­ла­на, үзе нәрсәгә то­ты­
ныр­га бел­ми. Аның яшендә авыл ба­ла­сы өй эше­нең бө­тен
тө­рен дә белә. Тик Рөстәм бо­лар­дан ерак иде.
Мәктәптә дә Рөстәм­нең бик куп­ра­еп йөр­үен ярат­ма­дылар. Бер ачы тел­ле­се, әллә ин­де аны уры­ны­на утыр­тыр­га
теләп, яр­пач­лан­ган Рөстәмгә:
– Нәрсә әтәчләнә­сең, әни­ең үл­де, як­ла­шыр­га йө­ге­реп
килмәс, хә­зер си­не ба­ла­лар йор­ты­на оза­тыр­лар. Әл­фия апалар­га си­нең ке­бек җүләр ник кирәк? – дип әй­теп сал­ды.
Бермәлгә ап­ты­рап кал­ган Рөстәм, ялт бо­ры­лып:
– Ми­нем әни Чал­лы­га гы­на кит­те, нәрсә сөй­ли­сең
син? – дип ул ма­лай­га су­гып ук җибәр­де.
Хур­ла­ну­дан ачуы ка­бар­ган те­ге ма­лай аның са­ен кы­за
бар­ды:
– Әни­ең үлгән, асы­лы­нып үлгән, си­нең хә­зер бер­ке­мең
дә юк, җүләр ак­баш, ка­лай әтәч! – дип кыч­кыр­ды.
Рөстәм урам­га йө­ге­реп чык­ты. Бе­раз уй­ла­нып тор­ды:
«Үлгән, үлгән. Әле­ге ма­тур зур өйдә ул хә­зер мәң­гегә ка­лачак!» Әллә мәгънә­сен аң­лап бе­термә­де – әни­се үл­де дигәнгә
Рөстәм кай­гыр­ма­ды, сөен­де генә бу­гай. «Ә­ни белән ул
сал­кын өйдә ач уты­ру­га ка­ра­ган­да, Әл­фия апа­лар­да яшәү
рәхәтрәк. Ке­ше дә күп, кү­ңел­ле, ашар­га да җитәр­лек. Ә те­ге
ба­ла­лар йор­ты дигәннә­ре кай­да икән? Юк, ба­ра­сы кил­ми
аның, ан­да әниләр дә юк­тыр, әниләр бул­ма­гач, тәм­ле ипи
пе­шерү­че дә юк­тыр».
Икен­че юлы эләккәч, Ил­дус аңа:
– Та­гын бер кисәт­үең кал­ды, әби­ең йор­ты­на кай­тып
китә­сең, – дигән иде.
Рөстәм баш ват­ты: әни­се юк, ул өйдә берү­зе нишләр
соң? Ни­чек кенә бул­ма­сын, шу­шын­да ка­лыр­га кирәк. Уй­лый
тор­гач, җа­ен тап­ты тә­ки. Га­раж­да то­як­лар өткәндә па­яльник­ка сал­ган­нан кал­ган бер шешә бен­зин уты­ра иде, шу­ны
алып чы­гып яше­реп куй­ды. Икен­че көн­не, эчем авыр­та дип,
мәктәптән ал­да­шып кай­тып кит­те. Яшергән җи­реннән те­ге
шешә­не ал­ды да ка­ча-по­са әби­се йор­ты­на кер­де. Өй эчендә
нин­ди чүпрәк бар – ба­ры­сын да идән ур­та­сы­на өй­де. Һич
кыз­га­нып тор­ма­ды, бен­зин си­беп ут төрт­те. Ан­нан, тирә-ягы­
на ка­ра­на-ка­ра­на, урам­га чы­гып сыз­ды. Кыл­ган гамә­ленә бик
канә­гать бу­лып кай­тып кит­те. Өйгә әле берәү дә кайт­ма­ган,
Әдилә­не дә ба­ла­лар бак­ча­сы­на биргәннәр иде. Рөстәм, иртән
генә пешкән ипидән олы итеп бер те­лем ки­сеп алып, аңа
ка­лын гы­на итеп май, өс­тенә ва­ренье як­ты да тәрәзә тө­бенә
ки­леп бас­ты. Авыл ур­та­сын­да­гы йорт­тан күккә ур­гы­лып-ургы­лып кы­зыл ял­кын, ка­ра тө­тен бо­лы­ты күтә­релә иде.
Хуш ис­ле ипи­не олы итеп умы­рып ка­бып:
– Менә кай­та­рып ка­ра­гыз, өй юк – кай­та­рып җибә­рер
җир юк, – ди­де ак баш­лы ма­лай.
Күп­ме ба­ла­лар үс­тергән, күп­ме ке­ше­не җы­лыт­кан иске йорт шыр­пы ка­бы уры­ны­на янып бет­те. Мәрь­ям апа үстергән ба­ла­лар ни­гез­сез дә, әни истә­ле­ге бу­лып тор­ган төп
йорт­сыз да кал­ды­лар.
Кич белән өстәл яны­на җы­ел­гач, ба­ры­сы­ның те­лендә
иртән­ге ян­гын бул­ды. Эштән кайт­кан Ил­дус, әллә си­зе­неп,
әллә кы­лын тар­тып ка­рар­га уй­лап, ма­лай­лар янын­да сүз
баш­ла­ды:
– Ми­ли­ция килгән, эз­лиләр. Уты, га­зы өзелгән, тик торган­да ни­чек янып кит­сен ди? Кем­дер ут төрткән ин­де. Ох,
тап­са­лар...
– Ә тап­са­лар нишләтәләр? – дип со­рап куй­ды ул­ла­ры
Әл­фис.
– Төрмәгә алып китәләр, ә ан­да кур­кы­ныч. Мо­ны эшләгән ке­ше­нең бар­мак­ла­рын йол­кып бе­терәләр, бүтән шырпы сы­за ал­мас­лык итеп.
Шым гы­на утыр­ган Рөстәм бар­мак­ла­ры­на ка­рап куй­ды,
шар­дай ачыл­ган күзлә­ре йө­ге­реш­те. Ни­дер со­рар­га ит­теме – авы­зы ачыл­ды да ябыл­ды. Ил­дус аның са­ен ут­ка май
өстә­де:
– Әнә, этләр белән эз­лиләр. Этләр эз исен ал­са, шул
өйгә ба­рып керә. Җитмәсә, Хә­бир абый: «Тап­сам, ян­дыр­ган
ке­ше­нең үзен ут­ка са­лам», дип әйтә ди.
Бө­те­не­се тын да ал­мый­ча Ил­дус­ны тың­ла­ды­лар. Әл­фия
дә аңа ка­рап: «Бо­лай күп сөйләш­ми тор­ган иде, ни бул­ган
мо­ңа?» дип уй­лап куй­ды.
Икен­че көн­не ба­ры­сы иртән­ге чәйгә уты­ру­га, өйгә авыл
со­ве­тын­да эш­ли тор­ган апа белән учас­ток ми­ли­ци­о­не­ры
ки­леп кер­деләр. Алар­ны күрү белән Рөстәм кал­ты­ра­нып,
акы­рып елар­га то­тын­ды:
– Юк, мин бар­мыйм төрмәгә, бирмә­гез ми­не!
Өйдә­геләр, кинәт кот­ла­ры алы­нып, бө­те­не­се ка­тып калды­лар, ә ма­лай те­ленә килгә­нен кыч­кы­рып ка­лыр­га ты­рышты, тезлә­неп Әл­фи­я­нең аяк­ла­рын ко­чак­ла­ды.
– Бирмә ми­не алар­га, ми­нем мон­нан китә­сем кил­ми.
Ми­нем ул сал­кын өйгә кай­та­сым килмә­де. «Тың­ла­ма­саң,
кай­та­рып җибәрәм», – ди­де бит әти. Бирмә, үз әни­ем үлгән,
мин си­ңа әни­ем ди­яр­мен, бирмә!
Әл­фия таш­тай ка­тып кал­ды. Бу ни хәл? Шу­шы кеч­кенә
ба­ла шун­дый кур­кы­ныч эшкә бар­сын ин­де. Хәер, ба­ла­ны
гы­на га­епләп бу­ла­мы­ни, уй­ла­мый­ча сөйләгән олы­лар­ның
га­е­бе күбрәк бу­лып куя кай­чак. Әл­фия мо­ңа ох­шаш хәл­не
бер ки­чергән иде бит ин­де: Са­бир ха­ты­ны кил­де­ле-кит­те­ле
сүз сөйләп, янып бетә яз­ган­нар иде бит.
Рөстәм елап яр­сып бет­те. Ил­дус тешлә­рен шы­гыр­да­тып
кыс­ты:
– Чы­га­рып кы­на атар­га иде бу эт ба­ла­сын, – дип, ишегал­ды­на ук чы­гып кит­те.
Әл­фия ак­рын гы­на иелә тө­шеп, идәндә һа­ман тезлә­неп
тор­ган ба­ла­ны күтә­реп бас­тыр­ды:
– Чү, зур ма­лай­га бо­лай елап то­ру ки­леш­ми, әнә, Әдилә
дә ка­рап то­ра. Без­не дә бер ма­лай шу­лай уй­ла­мый­ча ян­дырып үтерә яз­ды, янып беткән бул­сак, син менә кая ба­рыр
идең хә­зер? Эш­не эшләгән­че уй­лар­га кирәк. Менә бу кешеләргә ка­ра да, бүтән бер­кай­чан да алай эшләмәм, ди­ген.
Рөстәм яр­сып ела­вын­нан ты­е­ла ал­мый­ча дер-дер калты­ра­нып:
– Бүтән алай эшләмәм, бирмә ми­не, – ди­де Әл­фи­я­нең
би­ленә са­ры­лып.
Ап­ты­раш­та кал­ган участ­ко­вый ба­шын сел­кеп куй­ды:
– Менә бит эшләр ни­чек ки­леп чы­га... Бу ба­ла те­ге янып
беткән өйдә теркәлүдә тор­ган икән, без ин­де ап­ты­рап, үзегезгә ала­сыз­мы бу ба­ла­ны, юк­мы, дип кенә килгән идек.
– Га­илә белән уты­рып сөйлә­шик. Без ирем белән иртәгә
сез­нең ян­га үзе­без ба­рыр­быз.
Юк­са, Әл­фи­я­нең җа­ва­бы әзер иде. Тик ул ке­ше ал­дында, авыл ха­тын-кыз­ла­ры­на гы­на хас әдәп­ле­лек белән, «и­рем,
га­иләм», ди­де. «Адәм ба­ла­сы йорт­ка ки­леп кергән эт белән
пе­си­не дә ку­ып чы­гар­мый, ә бу ба­ла үзе эзләп ки­леп кер­де
дисәң дә ярый. Мө­нирә бит аны алар­га ыша­нып кал­дыр­ды.
Ни­чек кенә бул­ма­сын, Ил­дус белән икәүлә­шеп, бу ба­ла­ны
тәр­би­яләргә, ке­ше итәргә кирәк».

Дәвамы бар.

Зифа Кадырова.