Язмыш сынавы

– Ярый ин­де, Әл­фия, кән­фитләнмә, син дә исән ке­ше бит, миндә дә дәрт та­шып то­ра. Са­бир­ны­кы ке­бек ха­ты­ным да елап утыр­мый, ә син ми­ңа ошый­сың. – Әл­фия ишек­не ачар­га теләп, ишеккә шу­ыш­ты. Күп­не күргән егет аның кулын­нан эләк­те­реп ал­ды:
– Юк, кач­ма, – ди­де, үзе ашар­дай итеп Әл­фи­я­нең иреннәренә текәл­де, күзлә­ренә ка­ра­ды.
– Ка­гыл­ма, үке­нер­сең.
– Юк, үкенмәм, мон­дый чибәр­лек­не бер­кай­да күргә­нем
юк, – ди­де егет Әл­фи­ядән күзлә­рен ал­мый­ча. Аның ба­шы­на
бәйләгән яу­лы­гын тар­тып тө­шер­де, бөдрә җирән чәчләр хатын­ның иңенә та­рал­ды.
– Син бит әле шун­дый яшь, чибәр, – дип үрел­де, кай­нар
ты­ны белән Әл­фи­я­не көй­де­реп.
– Си­нең өчен тү­гел, җибәр!
– Ми­не әле бер ха­тын-кыз­ның да ки­ре как­ка­ны юк,
миннән дә ях­шы сөяркә та­ба ал­мый­сың, – дип, егет пе­си
уры­ны­на мыр­лый-мыр­лый Әл­фи­ягә шу­ыш­ты.
– Кем ки­ре как­мый, шун­да бар, ми­ңа ка­гы­ла­сы булма! – Әл­фия зәһәрлә­неп ки­ре как­кан са­ен, Әмир­җан ни­чек
тә үзе­не­кен итәргә телә­де, кул­ла­рын кы­сып то­тып, иреннәренә үрел­де. Ике ара­да­гы сум­ка туң­дыр­ма­ла­ры, ипилә­ре
белән тө­шеп, аяк ас­ты­на чә­чел­де, тап­тал­ды. Әл­фия ни­чек
тә ыч­кы­ныр­га ты­рыш­ты, бет ке­бек ябыш­кан Әмир­җан
аның са­ен кыз­ды, кул­ла­рын итәк ас­ты­на тык­ты, яр­сый-ярсый Әл­фи­я­нең иреннә­рен су­ыр­ды, күкрәклә­ренә үрел­де.
Әл­фия үзе дә сизмәстән, җан ачы­сы белән «Та­һир, Та­һир»,
дип кыч­кы­рып җибәр­де, шул­чак тәрәзәгә бик ка­ты итеп бер
нәрсә ки­леп бә­рел­де. Әмир­җан сискә­неп то­рып утыр­ды, ачы
итеп кыч­кыр­ган кош та­вы­шы ише­тел­де. Егет аңы­на ки­лергә
өл­гермә­де, кош та­гын ка­ты итеп тәрәзәгә ки­леп бә­рел­де.
Әл­фия шун­нан фай­да­ла­нып, ма­ши­на­дан җиргә си­кер­де.
Әмир­җан кош­тан кү­зен ал­ма­ды, кош ур­ман эченә та­ба оч­ты,
Әл­фия дә шул кош оч­кан як­ка та­ба йө­гер­де. Әмир­җан исенә
килгәндә, Әл­фия дә, кош та юк иде. Үз күзлә­ренә ышан­мый
ап­ты­рап уты­ра бир­де, тик тәрәзә пы­я­ла­сы ур­та­лай чат­на­ган
иде. Кү­зе идәнгә төш­те – Әл­фи­я­нең ба­ла­лар­га дип ал­ган
туң­дыр­ма­сы белән ипие аяк ас­тын­да тап­та­лып, бот­ка­га әйләнеп беткән. Әмир­җан как­кан ка­зык ке­бек куз­га­ла да ал­мый
аң­гы­ра­еп уты­ра бир­де. Мо­ңа чак­лы бер ха­тын-кыз белән дә
бо­лай көрәшкә­не юк иде әле, ки­ре­сенчә, күбрәк үзлә­ре ча­
кы­ра­лар иде. Баш­та гы­на кән­фитләнәләр дә ан­нан ба­ры­бер
би­реләләр, бу юлы да шу­лай бу­лыр дип уй­ла­ды Әмир­җан.
Ка­ян ки­леп чык­ты соң бу кош, шул­чак­лы ка­ты бә­релүгә
ни­чек үлмә­де? Аның ачы итеп кыч­кыр­ган та­вы­шы егет­нең
ко­ла­гын­нан китмә­де. Та­һир исе­ме дә ай­ны­тып җибәргәндәй
бул­ды. Дүрт ел үтеп тә сүнмәгән мәхәббәт­ме бу? Ә бу кош?
Кай­да­дыр әки­яттә укы­ган иде бу­гай, олы мәхәббәт үл­ми,
бер­се үлеп, бер­се кал­са, үлгә­не­нең җа­ны җирдән китә алмый, мәхәббә­тен сак­лый ди. Әллә Та­һир­ның җа­ны да шу­шы
кош бу­лып очып, шу­лай һа­ман җирдә йө­ри микән? Ба­шы­на
килгән уй­лар­дан үзе дә кал­ты­рап куй­ды: «Нишлә­дем мин
тинтәк, ха­тын-кыз күрмәгәндәй…» Әмир­җан ма­ши­на­дан төшеп, «Әл­фия, Әл­фия, әйдә, кай­та­быз», дип күп­ме кыч­кы­рып
ка­ра­ма­сын, җа­вап бул­ма­ды. Ур­ман тирә­ли әйлән­де, тик аны
тап­ма­ды. Авыл­га кай­тып ма­ши­на­сын куй­ды да Әл­фи­яләр
кап­ка тө­бенә кил­де. Тыш­та ка­раң­гы тө­шеп беткән иде, капка ша­кыр­га кый­ма­ды. Әл­фи­я­нең сум­ка­сын ко­чак­лап, уты­ра
бир­де. Аның кү­ңе­лен мо­ңын­чы та­ныш бул­ма­ган үке­неч
биләп ал­ды, ба­я­гы кы­ла­ны­шын те­ре Та­һир күргәндәй итеп
хис ит­те, оя­тын­нан би­те ут бу­лып ян­ды. Кай­тыр­га дип торгач, урам­нан ашы­га-ашы­га кай­тып килгән Әл­фи­я­не кү­реп,
тук­тап кал­ды, тын­сыз бу­лып, аның ки­леп җиткә­нен көт­те.
Аның бер­кай­чан бер ха­тын-кыз ал­дын­да да га­фу үтенгәне юк иде, тик бү­ген баш­ка­ча бул­ды.
– Әл­фия, тук­та әле, тың­ла әле.
Әл­фия тук­тап бе­раз уй­ла­нып тор­ды, Әмир­җан­ның каршы­сы­на ки­леп бас­ты да яңа­гы­на су­гып җибәр­де.
– Хай­ван­нар сез, ирләр. Ми­нем Та­һи­рым­ның кискән
тыр­на­гы­на да тор­мый­сыз, хөрмәт белән мәхәббәт­нең ни икәнен дә бел­ми­сез. – Әмир­җан­ның ку­лын­нан сум­ка­сын тар­тып
ал­ды да кап­ка­дан ке­реп кит­те. Әмир­җан как­кан ка­зык ке­бек
ба­сып кал­ды.
Ха­тын-кыз ир-ат­ка күп­ме ныг­рак кар­шы тор­са, күп­ме
ки­ре как­са, ир-ат­ның кы­зык­сы­ну­ын шул­чак­лы ныг­рак уя­та,
шул­чак­лы үзенә бәй­ли. Бу языл­ма­ган ка­гыйдә ирләр­не әллә
нин­ди буй җитмәс би­ек­лекләр яу­лар­га мәҗбүр итә, ни­чек
үзгәргәннә­рен дә сиз­ми ка­ла­лар, үзлә­ре баш­ла­ган уен­ның
ко­лы­на әйләнәләр. Һәр­ва­кыт ха­тын-кыз­лар­ның хи­се, той­гыла­ры белән уй­нар­га ярат­кан Әмир­җан, үзе дә уй­ла­ма­ган­да,
га­шыйк бул­ды. Кай­чан да бул­са берәр­се, ике ба­ла­лы ха­тын­га
га­шыйк бу­ла­сың, дисә, көләр генә иде, чөн­ки ул мәхәббәт
дигән әй­бергә бер­кай­чан ышан­ма­ды, ха­тын-кыз уе­ны гы­на
дип ка­ра­ды. Га­шыйк бу­лып чирләгән ке­шедән көлә генә иде,
тик менә эш көл­кедән үт­те, ин­де елый­сы килә баш­ла­ды. Гел
яшь тай ке­бек уй­нак­лап тор­ган Әмир­җан да ба­сыл­ды, уй­чан,
чир­ле ке­шегә ох­шап кал­ды. Хи­сап­сыз кыз­лар, ял­гыз ха­тыннар аны са­гын­ды, ә ул Әл­фи­я­не бер кү­рер өчен тил­мер­де,
үзе теләп ал­ган га­зап­та үзе ян­ды. «Ү­ке­нер­сең, ка­гыл­ма»,
дигән иде, үкенә шул Әмир­җан, те­ге көн өчен оят иде. Сихер­ле яшел күзләргә якын ки­леп әсир төш­үенә үзенә үк ачуы
кил­де, ма­тур иреннәр исенә төшсә, ачы ләззәттән бө­тен тә­не
ян­ды, ба­шы­на кан йө­гер­де; кү­зен йом­са – Әл­фия, ач­са –бушлык. Ух, нин­ди га­зап соң бу?! Әмир­җан, авыл­ның бе­рен­че
еге­те, үзеннән олы, ике ба­ла­лы ха­тын­га га­шыйк. Гарь­лек
шул ха­тын­ның аңа тө­ке­реп ка­ра­вы. Әмир­җан­ның ба­шы катты, кыл­ган­ны алып атып бул­мый, яңа­дан баш­лар­га үткә­не
ко­ма­чау­лый. Ничә тап­кыр­лар ул аның белән сөйләшмәк­че
бу­лып эшенә кил­де, Әл­фия я урап уз­ды, я ише­ген бикләп
куй­ды. Аның хә­зер бө­тен кай­гы­сы Әл­фия: кай­чан эшкә
ба­ра, кай­чан кай­та – нин­ди генә поч­мак­лар­дан күзәт­ми ул
аны. Читтән күрү дә җа­ны­на рәхәт­лек бирә. Кыш­кы көн кыска бу­ла, Әмир­җан, бү­ген ни­чек кенә бул­ма­сын, үзен то­тып
сөйләшәм, дип, эш уры­ны­на кил­де, тик ише­ге бик­ле иде.
Килгә­нен кү­реп бикләгән, ах­ры.
– Әл­фия, ач зин­һар өчен, ике генә сүз әйтәм. Ку­рык­ма,
ти­мим, ки­чер ми­не те­ге көн өчен...
– Әл­фия апа ул си­ңа, ни кирәк си­ңа ан­нан? – Бу һәр­вакыт сак­та тор­ган Са­бир иде.
– Са­бир абый, ми­нем аның белән сөйләшә­сем…
– Ә син ми­нем белән сөйләш, бик сөйләшә­сең килгәч.
Ә аңа тимә. Апа­ем, авыл­да син йөрмәгән тук­сан яшь­лек Саби­ра кар­чык белән тол Әл­фия генә кал­ды бу­гай.
– Хе, ка­ты әйт­тең. Са­би­ра кар­чык исән-имин яшә­сен
дә оҗ­мах­тан урын ал­сын, тик менә Әл­фи­ягә ан­да иртәрәк
әле. Ул яшь, мин буй­дак, бер­нин­ди кар­шы­лык та күр­мим,
Са­бир абый.
– Энем, си­ңа кыз­лар да бетмәгән, ә Әл­фи­ядән ерак йөр.
Мин си­ңа аны ким­се­тергә, исе­мен са­тар­га бирмәм, бар, бар,
юлың­да бул.
Әмир­җан китәргә җы­ен­ма­ды, ишек тө­бенә чүгәлә­де:
– Сөйләш­мичә кит­мим, бүтән бу га­зап­ка түзә ал­мыйм, –
ди­де ак­рын гы­на. Са­бир да ап­ты­рап тук­тап кал­ды. – Си­ңа
бәл­ки кы­зык­тыр, ми­нем мон­да көн дә ишек тө­бе тап­та­вым.
Әйе, тап­тыйм, ялы­нам, ял­ва­рам. Ми­нем егер­ме си­гезгә җитеп, бер­кем ал­дын­да да баш игә­нем юк иде, бар­мак кы­на
бөк, хә­зер үзлә­ре ки­леп җитәләр. Шу­шы ха­тын ал­дын­да исә
тез бөгәм, баш иям, ә ул ми­не тың­лар­га да телә­ми. Үзең дә
күрә­сең­дер, гел чир­легә әйлән­дем, ашый ал­мыйм, йок­лый
ал­мыйм, эш­ли ал­мыйм, бө­тен уй­ла­га­ным шул яшел күзләр.
Эх, аң­ла­мый­сың, Са­бир абый, кем-кем­не мыс­кыл итә­дер әле,
мин аны­мы, ул ми­не­ме? Менә кай­да икән ул га­зап, күп­мегә
чы­дар­мын мин бо­лай.
– Алай икән хәлләр, – ди­де Са­бир су­зып, – тик син бер
әй­бер­не аң­ла­мый­сың…
– Ә син аң­лат, бик акыл­лы бул­гач.
– Сез­нең киләчә­ге­гез юк, син әйткәннәр чын бул­са
да. Си­нең әти-әни­ең ике ба­ла­лы ха­тын ал­дыр­ма­я­чак, ә син
алар ри­за­лы­гын­нан баш­ка бер­ни дә эш­ли ал­мый­сың. Бә­хетле бу­лыр өчен алар ри­за­лы­гы кирәк – бу бер. Икен­чедән,
син үзең­не генә уй­лый­сың, аның бит әле ба­ла­ла­ры да бар,
алар­ны бербө­тен итеп яра­тыр­га, тәр­би­яләргә кирәк. Бәл­ки
син баш­ка­лар яны­на йөргән ке­бек, ки­леп, ка­ча-по­са ку­нып
чы­гар­мын, шу­лай йө­рер­мен дип уй­лый­сың­дыр, ба­рып чыкмас шул. Ул Та­һир ха­ты­ны, ә Та­һир уры­нын яу­лар өчен, айһай, кем бу­лыр­га кирәк! Әл­фия ирдән рән­җе­те­леп яшәгән
ха­тын тү­гел, Та­һир аны өрмәгән җиргә утырт­ма­ды, яра­тып
туй­ма­ды, күз ну­ры­дай сак­ла­ды, Та­һир өчен җир йө­зендә аннан баш­ка ха­тын-кыз юк иде. Ә си­нең адым са­ен, оч­ра­ган
бер­сенә абы­на­сың, күп­ме кыз­лар ела­та­сың. Син бо­зып ташла­ган­нар баш­ка­лар­га да кирәк­ми, карт кыз бу­лып уты­рып
ка­ла бирәләр. Ә бит алар да кем­нең­дер сөек­ле ха­ты­ны бу­ла
алыр­лар иде.
– Ка­ты бә­релә­сең, Са­бир абый.
– Әлегә бә­рел­мим, Әмир­җан. Тук­тат мон­да йөр­үең­не.
Әни­ең­нең те­лен белә­сең, авыл­да иң ачы тел­ле ха­тын, Әл­фиягә көн күрсәтм­әячәк. Уй­ла, Әмир­җан, бу си­ңа акыл­сыз кызлар ко­чу тү­гел, төп­ле уй­ла. Бар як­тан әзер бул­гач, ки­лер­сең,
теләклә­рең из­ге бул­са, бәл­ки үзем ярдәм итәр­мен.
Әмир­җан эндәшмә­де, ул бу хәт­ле­сен уй­ла­ма­ган иде.
Ул бер әй­бер­не генә тоя: аның Әл­фи­я­не күрә­се, сөя­се килә.
Са­бир ни­чек кенә төп­ле итеп аң­лат­ма­сын, Әмир­җан­ның
йөрәк януы ба­сыл­ма­ды. Тик шу­ны­сы ты­ныч­лан­ды­ра – Сабир белән Әл­фия ара­сын­да бер­ни дә юк, Са­бир чын сак­чы,
Әл­фи­я­не генә тү­гел, күр­ше­се истә­ле­ген дә нык сак­лый иде.
Әмир­җан хә­лен ке­шегә сиз­дермәскә ты­рыш­ты, элек­кечә
сай­ра­ды, юк-бар сөйләп, кыз­лар­ны көл­дер­де. Тик эш шуннан ары китмә­де, күзлә­ренә нин­ди­дер моң­су са­гыш ят­ты,
кыз­лар озат­ма­ды, ял­гыз ха­тын­нар яны­на ку­нар­га йөрмә­де.
Көтмәгәндә кар­шы­сы­на Әл­фия ки­леп чык­са, яшен сук­кан­дай
ка­тып ка­ла, йө­зенә кы­зыл­лык йө­герә, йөрә­ге дә ты­пыр­чынып тибәргә то­ты­на. Баш­та­рак, Әмир­җан­ның ике ба­ла­лы
ха­тын ал­га­нын белсәләр, са­рай­да та­вык­лар да көләр, дип
уй­лый иде. Тик Әл­фия аның йөрә­гендә нык­лап та­мыр җәйде, бер сир­пеп ка­ра­вы йөрә­генә ук бу­лып ка­да­ла. Әмир­җан
Әл­фи­я­нең күзлә­ренә ялы­нып-ял­ва­рып текәлә, ә ул бер күз
ка­ра­шын да жәл­ли, Әмир­җан­га озын кер­феклә­рен күтә­реп тә ка­ра­мый.

Дәвамы бар.

Зифа Кадырова.