Язмыш сынавы

– Сез ни­чек, ба­ры­гыз да исән­ме? – Әл­фия баш кы­на сел­ке­де, «бу юл­га исән кал­дык», ди­де ак­рын гы­на. Ул бер кат эч­ке күлмәктән, ялан аяк ки­леш, янып беткән са­рай­га ка­рап уты­ра бир­де. Җы­ел­ган ха­лык Әл­фи­я­нең йө­зенә ка­рарга ты­рыш­ты, ни­чек икән, та­гын акы­лы­на зы­ян килмәг­әе; кем­дер ут төрткән – мун­ча ягыл­ма­ган, печән үзеннән-үзе янып китә ал­мый дип гү кил­де. Әл­фи­я­нең бер­кем белән дә сөйлә­шер­лек, хәт­та то­рып өйгә ке­рер­лек тә хә­ле юк. Әл­фис тә ко­рым­га бу­я­лып беткән, яңа ту­ган бо­зау­ның му­е­нын­нан
кы­сып ко­чак­ла­ган да өйгә алып ке­регә ма­та­ша, тик бо­зау күтәрмәгә менә ал­мый, икәү мәш киләләр. Алар­га ка­рап, Әл­фия ел­ма­еп куй­ды:
– Син аны мун­ча чо­ла­ны­на яп, улым, – ди­де. Ак­рын
гы­на күтә­ре­леп, өйгә ке­реп кит­те, аның ар­тын­нан За­һир да
ке­реп җит­те. Бер нок­та­га ка­рап утыр­ган әни­сенә бе­раз ка­рап
тор­ды да, ал­ды­на тас ки­те­реп куй­ды, чиләк белән су әзерләде, әни­се­нең ал­ды­на тезлә­неп утыр­ды да, аяк­ла­рын тас­ка
бас­тыр­ды, су са­лып юар­га то­тын­ды. Әл­фия аңа ка­рап, гел
Та­һир, дип уй­ла­ды.
– Син, әни, бор­чыл­ма, ба­бай­лар яңа­дан са­рай са­лып бирерләр. Без­нең әле сы­ер, бо­зау кал­ды. Син, әни, ма­ла­дис, курык­ма­дың, бо­зау­ны да алып чык­тың, Әл­фис ул бо­зау­ны бик
яра­та. Ә Са­бир абый­лар­ның сы­е­ры да кал­ма­ды, алып чы­га
ал­ма­ды­лар. Мун­ча­ла­ры да ян­ды, са­рай белән бер рәттә иде
бит. – Уни­ке яшь­лек За­һир олы­лар­ча әни­сен юат­ты. – Менә
Ру­шан ниш­ли икән, без­не ян­ды­рам дип үзлә­рен ян­дыр­ды.
Са­бир абый белсә­ме, исән җи­рен кал­дыр­мый.
Әл­фия уя­нып киткәндәй бул­ды.
– Улым, ни сөй­ли­сең, нишләп Ру­шан ян­дыр­сын ди?
– Шул гы­на, бүтән ке­ше тү­гел. Мин кичтән си­ңа әйт­тем
бит, аның әти­се кирәк­ми дип.
Әл­фия тел­сез кал­ды.
– Улым, берүк ке­шегә әйтә күрмә, Са­бир абы­е­ңа да. Ул
ба­ла бо­лай да кур­кып берәр җирдә уты­ра тор­ган­дыр, мон­да
ул га­еп­ле тү­гел.
– Ә кем?
– Уй­ла­мый сөйләгән олы­лар. Кай­да икән соң хә­зер ул
ба­ла?
– Син, әни, ят, бер­ни уй­ла­ма, мин үзем ка­рап ке­рер­мен.
Әл­фис тә әллә кай­да тыш­та йө­ри, бәл­ки бергәләр­дер.
Әл­фия улы­на сок­ла­нып ка­рап тор­ды:
– Рәхмәт, улым, әле дә син бар, син бул­ган­да ми­ңа бер­ни
дә кур­кы­ныч тү­гел.
За­һир әни­се­нең өс­тенә яп­ты да урам­га чык­ты, тыш­та
көз, сал­кын­ча, һа­ман тө­тен исе аң­кый. За­һир төтәп ят­кан
са­рай­га ка­рап тор­ды. «Әл­фис, Әл­фис» дип кыч­кыр­ды,
эндәшү­че бул­ма­гач, мун­ча ише­ген ачып ка­ра­ды. Әл­фис
бо­за­вы белән ко­чак­ла­шып йок­лап ята иде, За­һир аңа ел­маеп ка­рап тор­ды да ак­рын гы­на күтә­реп өйгә кер­теп сал­ды.
Ка­бат күтәрмәгә чык­ты, сы­зы­лып кы­на таң атып килә иде.
За­һир ике кой­ма ара­сы­на кил­де, өй поч­ма­гын­да бөкш­әеп
елап утыр­ган Ру­шан­ны кү­реп кал­ды. Шым гы­на аның яны­на
ки­леп чүгәлә­де.
– Юк­ка ян­дыр­дың, без си­нең әти­ең­не алыр­га җы­ен­маган идек, безгә бер­кем дә кирәк­ми ди­де әни. Әгәр ми­не­ке
тү­гел, си­нең әти­ең үлсә, син нишләр идең?
Ру­шан ела­вын­нан тук­тап За­һир­га ка­рап тор­ды да, элеккедән дә ныг­рак елый баш­ла­ды. Әллә әти­сез ка­лу­ны күз алды­на ки­тер­де, әллә әти­сез­лек­нең ни икә­нен аң­ла­ды. Са­бир
да ма­лай­лар­ны кү­реп, алар яны­на кил­де:
– Да, ба­ла­лар, әле дә үзе­без исән кал­дык. Ә мал та­былыр. Си­ңа рәхмәт, За­һир улым, син уят­ма­саң, беткән идек
янып. Әни­ең кая, хә­ле ни­чек?
– Әни йок­лый, бик ары­ган.
– Ярый, йок­ла­сын, уят­ма, аңа ар­тык бор­чы­лыр­га ярамый. Кай­сы юнь­се­зе­нең эше икән, белсәм, ике ку­лын йолкып алыр идем. Кирәк бит, ә, күп­ме мал те­реләй ян­ды, аларның ни га­е­бе бар? Ут төрткән ке­ше­нең үзен ут­ка са­лыр­га
ди­ген...
Ру­шан кур­кып За­һир­га ка­ра­ды, үзе кал­ты­ра­на баш­лады.
– Ку­рык­ма, бер­кемгә дә әйт­мим, син дә әйтмә, әни әйтергә куш­ма­ды, – дип пы­шыл­да­ды За­һир.
Тик ба­ла­ның кур­куы бик көч­ле иде, ба­ла­лы­гы белән
уй­лап бе­термә­де шул. Аның ярат­кан бәрәннә­ре дә, кәҗә бәтилә­ре дә янып бет­те. Әти­сеннән кур­ку, кеч­кенә бә­тиләр­не
кыз­га­ну үзе­не­кен ит­те, Ру­шан бик ка­ты чирләп кит­те. Салкын тигән­дер дип, та­биб­лар ча­кырт­ты­лар. Ба­ла сал­кын тиргә
ба­тып бәргәлән­де, са­таш­ты, «мин, мин ян­дыр­дым, әти ми­не
дә ян­ды­ра, ян­дыр­ма­гыз» дип сөйлән­де. Ба­ла­ны һич рәткә
ки­терә ал­ма­ды­лар, тә­не кыз­ды, ут бу­лып ян­ды. Укол­дан соң
әзрәк йок­ла­ды да та­гын са­таш­ты. За­һир Ру­шан яны­на кергән
иде, ул аны әллә та­ны­ма­ды, әллә ишетмә­де. Тән­зилә апа улы
янын­нан кит­мичә ела­ды да ела­ды. За­һир ба­сып тор­ды-тор­ды
да чы­гып кит­те.
– Әни, Ру­шан бик ка­ты чир­ли, сал­кын ти­де микән? Минем белән дә сөйләш­ми.
Күр­шеләр­нең өендә өчен­че төндә дә ут сүнмәгәч, Әл­фия
то­рып ки­ен­де дә урам­га чык­ты. Тыш­та ай тул­ган, йол­дыз­лар
җе­мелдәшә. Ты­ныч, сал­кын­ча, рәхәт, тик өч көн элек бул­ган
ян­гын­ның гы­на ачы исе бет­ми. Әл­фия бе­раз уй­ла­нып тор­ды
да, күр­шелә­ренә кер­де, елап ше­ше­неп беткән Тән­зилә кар­шы
чык­ты. Өс­тендә­ге курт­ка­сын са­лып идәнгә таш­ла­ды да Тәнзилә­не читкә этеп, Әл­фия эч­ке бүлмәгә ат­ла­ды. Са­бир­га да
чы­гар­га куш­ты, йо­кы бүлмә­се­нең чар­ша­вын тар­тып куй­ды.
Ут эчендә ят­кан ба­ла­ның өс­тенә кул­ла­рын куй­ды, нәрсә­дер
укы­ды. Әл­фия үзе дә аң­ла­мый тор­ган нин­ди­дер көчләр аны
мон­да алып кил­деләр, ба­ла­ның кур­ку­ла­ры, авыр­ту­ла­ры бө­тене­се Әл­фи­ягә күч­те, ул үзе дә шы­быр тиргә бат­ты, бө­тен җире кал­ты­ра­ды. Ба­ла ты­ныч­лап йо­кы­га кит­те, берәр сә­гатьтән
соң Әл­фия аяк­ла­рын көчкә өс­терәп, ба­ла янын­нан чык­ты,
бер­кемгә бер сүз әйт­ми, ни­чек керсә шу­лай чы­гып кит­те.
Са­бир белән Тән­зилә ба­ла яны­на таш­лан­ды­лар, Ру­шан бер­
ни бул­ма­ган­дай йок­лый иде. Тик Әл­фия генә мон­нан соң
өч көн чирлә­де, ул ал­ган чи­рен ни­чек чы­га­рыр­га бел­ми иде
шул әле. Шул­чак әллә тө­шендә, әллә өнендә, аңа ян­гын булган урын­га чы­гып ко­е­ныр­га куш­ты­лар. Әл­фия төнлә чы­гып
өс­тенә бер чиләк су кой­ды, шун­нан гы­на тә­ненә җи­ңел­лек
кил­де. Әл­фия көн-төн бу хәл ту­рын­да уй­ла­ды. Ур­ман кар­чыгы әйткән көчләр шул бу­ла микән? Ке­шеләргә ярдәм итә алу
ях­шы да соң, тик ул көчләр белән ни­чек эш итәргә белмәү
аны бик тә кур­кы­та иде. Хә­лен бе­лергә кергән Са­бир белән
Тән­зиләгә бу ту­ры­да бер­кемгә дә сөйләп йөрмәскә куш­ты.
Тән­зиләгә ка­рап: – Ба­ла­лар ал­дын­да бүтән ыз­гыш­ма­гыз, һәм
ян­гын ту­рын­да исенә тө­шермә­гез, мон­да сез үзе­гез га­еп­ле,
аң­ла­ган­сыз­дыр дип уй­лыйм, – ди­де. Са­бир баш сел­ке­де, тик
та­биб­лар ярдәм итә ал­ма­ган­ны, Әл­фия ни­чек ярдәм иткән­не
аң­ла­ма­ды.
Са­рай-ку­ра­ны ике ко­да бул­ды­ра ал­ган кадәр итеп, яңадан тор­гы­зып бир­деләр.
Көз­ге кип­те­релгән аш­лык­ны Чал­лы эле­ва­то­ры­на та­шый
баш­ла­ды­лар. Әл­фия дә үз иге­нен үзе тап­шы­рыр­га көн дә
берәр­се белән уты­рып бар­ды, уты­рып кайт­ты, ул иң карт
шо­фер­лар белән йө­рергә ты­рыш­ты. Кай­бер көн­не чи­рат
бул­са, төнгә дә ка­лыр­га ту­ры килә иде. Әл­фия ул­ла­ры­на
кайт­кан са­ен әз бул­са да тәм­ле әй­берләр алыр­га ты­ры­ша,
за­ма­на­сы шун­дый – ки­беттә бар нәрсә дә бар, ә алыр­га ак­ча
юк. Кол­хоз­ның ин­де бер ел ак­ча күргә­не юк, бө­тен ата-ана
ба­ла-ча­га­сы белән бергә пен­си­о­нер­лар җилкә­сендә уты­ра,
чөн­ки алар гы­на ак­ча ала. Менә, аш­лык оза­та­лар – ак­ча­сын
күр­миләр. Бү­ген соң­га­рак ка­лын­ды, кон­то­ра­дан кә­газьләр
күтә­реп чык­кан Әл­фия һәр­ва­кыт уты­рып йө­ри тор­ган олы
яшьтә­ге Ха­тип аб­зый кай­тып киткән, аның уры­ны­на яшь шофер Әмир­җан кал­ган иде. Әмир­җан өйләнмәгән, утыз­га җитеп килгән бик чибәр, телгә ос­та, су­сыз юа тор­ган нәрсә иде.
Ирдән ае­рыл­ган ха­тын­нар да, ки­яүгә чык­ма­ган кыз­лар да
ба­ры­сы Әмир­җан­га га­шыйк­лар, ул үзе дә киң кү­ңел­ле, дәртле егет, бер­сен дә рән­җет­ми, урап та уз­мый – бер­сен оза­та,
икен­че­се белән ку­нып чы­га. Ул теләсә нин­ди ха­тын-кыз­ны
үзенә бик җи­ңел ка­ра­та, бер­сен дә таш­ла­мый, ба­ры­сы белән
дә чи­рат­лап йө­ри. Авыл­ның бө­те­не­се бул­ма­са да, ял­гыз­ларның яр­ты­сы Әмир­җан ку­лын­нан үткән, ул ха­тын кыз белән
күп чу­а­лып, мәхәббәт­нең ни икә­нен дә бел­ми кал­ган иде.
Чибәр­леккә килгәндә, сүз дә юк, ма­тур олы күзләр, ма­тур мыек, мы­ек ас­тын­да гел көләргә тор­ган ма­тур кы­зыл иреннәр,
буй-сын – ясап куй­ган ке­бек. Ке­ше белән бик ара­лаш­ма­гач,
Әл­фия аның ту­рын­да бел­ми иде, кы­зык­сын­га­ны бул­ма­ды.
Кап­ка­дан чы­гу­ы­на, кар­шы­сы­на Әмир­җан ки­леп бас­ты:
– Эзләмә, Ха­тип аб­зый кай­тып кит­те, әйдә, утыр, үзем
алып кай­тыр­мын, – ди­де.
– Ярый алай­са, берәр ки­бет яны­на да тук­тар­сың, ба­лалар­га туң­дыр­ма гы­на алып чы­гыйм.
– Бу­ла ул, Әл­фия апа­сы.
Әмир­җан юл буе Әл­фи­ягә ка­рап-ка­рап ал­ды, үзе кызык-кы­зык ва­кый­га­лар, анек­дот­лар сөйлә­де, Әл­фия тый­нак
кы­на ел­май­ды. Та­һир исән чак­та, чибәр­ле­ге белән дан тоткан Әл­фи­ягә, бик теләсәләр дә, күтә­ре­леп ка­рар­га йөрәкләре җит­ми иде. Менә хә­зер ул ял­гыз, ку­рык­мый­ча ка­ра­саң
да бу­ла – авыл­га кай­тып җитәрәк, юл­дан ерак тү­гел ур­ман
ята, Әмир­җан кинәт ма­ши­на­ны ур­ман­га та­ба бор­ды. Әл­фия
кур­кып:
– Тук­та, кая ба­ра­сың, мон­нан авыл­га юл юк бит, –
ди­де.
– Мон­нан ту­ры юл бар, шун­нан гы­на чы­га­быз, – дип
ел­май­ды Әмир­җан. Өч чак­рым җир­не өч ми­нут­та ки­леп җитте, ур­ман авы­зы­на керү белән ма­ши­на шып тук­та­ды. Әл­фия
кур­кып сум­ка­сын күкрә­генә кыс­ты.
– Ку­рык­ма, сөйлә­шеп кенә уты­ра­быз.
– Кыз­лар белән уты­рыр­сың сөйлә­шеп, ә ми­не ба­ла­ларым көтә өйдә.

Дәвамы бар

Зифа Кадырова