Язмыш сынавы

– Та­һир­ка­ем, – ди­де өзгәлә­неп, күз яше ирек­сез ел­га
бу­лып ак­ты. Ни­чек кенә яр­сы­мас­ка ты­рыш­ма­сын, үзен тыя
ал­ма­ды, үк­си-үк­си ела­ды.
Иртән йо­кы­сын­нан уян­ган За­һир, янын­да әни­се юк­лы­ гын күргәч ко­ты алы­нып, баш­та аш бүлмә­сенә, ан­нан тыш­ка
йө­ге­реп чык­ты,«ә­ни, әни» дип кыч­кы­рып ка­ра­ды, эндәшү­че
бул­ма­ды, Ба­ла­ны кур­ку биләп ал­ды – та­гын чы­гып югал­ган!
Ки­ре ча­бып кер­де дә ачыр­га­ла­нып кыч­кы­рып җибәр­де:
– Ба­ба­кай, ба­ба­кай, әни та­гын чы­гып киткән!
Оны­гы­ның шу­лай дип кыч­кы­руы Сә­лим аб­зый­ны да
кинәт кур­ку­га сал­ды, тик кур­ку­ын ба­ла­га күрсәтмәскә тыры­шып, ты­ныч кы­на:
– Ку­рык­ма, улым, хә­зер үзем эзләп керәм, – ди­де. Үзе
эчтән генә ни уй­лар­га да белмә­де, та­гын зи­рат­ка кит­те микәнни дип шиклән­де. Юк­тыр, бәл­ки өенә киткән­дер дигән өмет
белән абы­на-сөр­тенә шун­да ашык­ты. Иртән­ге чәй­не чәйләп
утыр­ган Га­риф аб­зый, ашы­га-ашы­га ки­теп бар­ган ко­да­сын
тәрәзәдән кү­реп, әллә бер-бер хәл бул­ды­мы та­гын, дип, тиз
генә ки­ен­де дә аның ар­тын­нан кит­те.
Ике ко­да әк­рен генә өй эченә үт­теләр, бе­раз тың­лап торды­лар, төп­ке бүлмәдән үк­сеп ела­ган та­выш ише­теп, җи­ңел
су­лап куй­ды­лар. Ан­да­гы кү­ре­неш ике карт йөрәк­не тетрәндер­де: Әл­фия Та­һир­ның ки­емнә­рен ко­чак­лап, тәгә­ри-тәгә­ри
елый иде. Га­риф аб­зый да бо­ры­лып, бү­ре­ге белән би­тен
кап­лап елап җибәр­де, яра­лар яңа­дан ачы­лып, ачыт­ты­рыпачыт­ты­рып, җан­ны әр­нет­те. Ике ел үтсә дә, бу йорт­тан кайгы-са­гыш китмәгән, әй­тер­сең, ябык ишекләр эчендә ябы­лып
кы­на ят­кан, ә хә­зер менә ишекләр ачы­лу белән ха­тирәләр
таш­кын уры­ны­на ка­бат кайт­ты. Сә­лим аб­зый кы­зы яны­на
ки­леп тезлән­де, иң­баш­ла­рын­нан ко­чак­лап юат­мак­чы бул­ды,
тик үзе дә күз яшьлә­ренә кү­мелгән иде.
Әл­фи­я­не ике әти ике як­тан күтә­реп дигәндәй, тор­гы­зып
бас­тыр­ды­лар. Ул елап-ше­ше­неп беткән бит-күзлә­рен сөрт­те
дә авыр су­лап:
– Мичкә ягар­га кирәк, мин ба­ла­лар­ны алып кай­там, Таһир шу­лай ку­ша. Ул сал­ган йорт буш то­рыр­га ти­еш тү­гел,
аның ул­ла­ры шу­шын­да үсәргә ти­еш. Әти, мин алып кайт­кан
ба­лан белән миләш үсен­те­се кая икән?
– Өйдә, ба­лам, чиләктә су­да уты­ра­лар, – дип, Сә­лим аб­зый кы­зы­ның күзлә­ренә ка­ра­ды. – Бәл­ки кыш­ны бездә генә
чы­гар­сыз, авыр бу­лыр бит, ба­лам, ял­гы­зы­ңа.
– Ми­ңа ял­гыз яшәргә өйрә­нергә кирәк, бү­геннән яңа тормыш баш­лар­га, Та­һир­сыз гы­на яшәргә өйрә­нергә кирәк, – диде дә Әл­фия ба­ла­ла­рын алыр­га кай­тып кит­те. За­һир әни­сен кү­реп, кар­шы йө­гер­де.
– Әни, кай­да бул­дың, ник ми­ңа әйт­ми чы­гып кит­тең? –
ди­де ты­ны ка­бып.
– Өйгә кайт­тым, улым. Хә­зер ба­баң­нар мич ягып өй­не
җы­лы­та­лар, ә без си­нең белән тәрәзә кар­шы­сы­на агач утырта­быз.
Ба­бай­лар өй ал­дын­да кай­наш­ты­лар, ахы­ры хәер­ле булсын ин­де, ко­да, дип, бер-бер­сен юат­ты­лар. Әл­фия ул­ла­ры
белән бак­ча­ның бер поч­ма­гы­на ба­лан, икен­че поч­ма­гы­на
миләш утыр­тып куй­ды.
– Яз­га исән чык­са­лар, без дә исән-сау яшәп китәр­без.
Үсәрләр, язын ма­тур итеп чәчкә атар­лар, кө­зен тәлгәш-тәлгәш җи­меш би­рерләр. Әти­е­гез ба­лан бә­ле­ше яра­та иде. – Әлфи­я­нең та­гын кү­ңе­ле тул­ды, тик ул­ла­ры­на күз яшен күрсәтмәскә ты­рыш­ты. Ул бү­ген бу дөнь­я­га баш­ка күз белән
ка­ра­ды. Бу тор­мыш­ның һәр миз­ге­ле ка­бат­лан­мас­ка китә
икән, ке­ше яши бирә, ә тор­мыш­ның яма­ны да, ях­шы­сы да
арт­та ка­ла, бернәрсә дә ка­бат­лан­мый, бә­ла­се-ка­за­ла­ры белән
тор­мыш дә­вам итә. Кем­дер күтә­релә ал­мый егы­лып ка­ла, ә
кем­дер чы­бык очы­на бул­са да ябы­шып чы­гар­га, яшәргә тыры­ша. Әл­фия дә өй ни­ге­зенә уты­рып уй­га кал­ды, ба­шын­дагы уй-хислә­рен йөгәнләргә, тәр­типкә са­лыр­га ты­рыш­ты. Таһир җе­бегән, бул­дык­сыз ке­шеләр­не ярат­мый иде… Кеч­кенә
улы бер читкә ба­сып, шым гы­на әни­сен күзәт­те. Әл­фи­я­нең
кайт­ка­ны­на ат­на-ун көн, тик ка­ты чир ба­ла­лар белән якыннан нык­лап ара­ла­шыр­га ирек бирмә­де. Ин­де ба­ла­лар­ның
йөрә­ген ка­бат яу­лар­га, алар­га әти дә, әни дә бу­лыр­га кирәк.
Ир ар­ка­сы­на ышык­ла­нып яшәгән иркә Әл­фия юк ин­де. Ул
читтә ба­сып тор­ган улы­на ка­рап ал­ды:
– Әл­фис, кил әле, улым, – дип ку­лын суз­ды. Әл­фис бер
абый­сы­на, бер әни­сенә ка­ра­ды.
– Кил, кил, әни ча­кы­ра бит, ку­рык­ма, кил.
Ба­ла ак­рын гы­на әни­се ал­ды­на ки­леп бас­ты, олы ка­ра
күзлә­рен ту­ты­рып әни­сенә ка­ра­ды.
– Мин юк­та сез менә нин­ди зур үскән­сез! – Әл­фия улла­рын кы­сып ко­чак­ла­ды да маң­гай­ла­рын­нан үп­те. – Сез
шун­дый ма­тур­лар, гел әти­е­гезгә ох­ша­ган­сыз, мин сез­не
бик-бик яра­там.
Бәләкәй Әл­фис әни­се­нең кос­тюм төймә­сен бор­га­ла:
– Син бүтән чирлә­ми­сең­ме, бүтән бер­кая да кит­ми­сеңме? –дип со­рап куй­ды, олы ка­ра күзләр ту­лы со­рау һәм өмет
иде.
– Юк, улым, бер­кая да кит­мим.
Тыш­та ис­китмә­ле ма­тур ко­яш­лы көн иде, ок­тябрь ур­тасы димәс­сең. Әл­фия ба­ла­ла­рын җитәкләп са­рай ар­тын­да­гы
бәрәң­ге бак­ча­сы­на чык­ты. Бө­тен җир­не ала­бу­та бас­кан,
кай­чан­дыр мал белән ту­лы са­рай да буш, бар җирдә тынлык. Ка­бат үз өенә кай­тып яши баш­лау җи­ңел бул­ма­ды, кая
бо­рыл­са да, нәрсәгә генә то­тын­са да, бө­тен нәрсә Та­һир­ны
хә­терләт­те. Нин­ди генә эшкә то­тын­са да, тук­та, мо­ны Та­һир
ни­чек итеп эш­ли иде соң әле, дип Әл­фия тук­тап уй­лап ала,
аның белән сөйләшә, киңәшә. Үз өйлә­ренә кай­тып то­ра башла­гач, За­һир та­гын да олы­га­еп кит­те, үзен чын ху­җа­лар­ча
то­та баш­ла­ды.
Әл­фия ни­чек тә тор­мы­шын җай­га са­лыр­га ты­рыш­ты.
Ике як әтилә­ре ка­рар­га хә­ле җитәр­лек кенә мал ки­тер­деләр,
бу чак­лы зур са­рай­лар буш тор­ма­сын, ан­нан, эш белән мавы­гып, ар­ты­гын уй­ла­ныр­га ва­кы­ты кал­мас дип киңәшләш­те
алар. Кол­хоз да читтә кал­ма­ды, печә­нен бир­де. Әл­фия бер
ай­лап өйдә ят­ты, дөнь­я­сын җай­га сал­ды, ба­ла­ла­ры янын­да
бул­ды. Шу­лай да эшкә чы­гар­га кирәк иде, хә­зер аның туй­дыру­чы­сы юк. Әл­фия бе­рен­че тап­кыр җы­е­нып урам­га чык­ты,
ту­ры идарәгә кил­де. Элек баш хи­сап­чы бул­са, хә­зер кем итеп
алыр­лар? Элек­ке эшенә ал­ма­я­чак­ла­рын үзе дә аң­лый иде.
Күргән-ишеткәннәр аны таң кал­дыр­ды. Алар Та­һир белән
эшләгәндә гөрләп тор­ган бай ху­җа­лык бөл­ген­леккә тө­шеп
беткән. Кол­хоз­чы­лар­ның ел бу­е­на ак­ча ал­ган­на­ры юк, әллә
нин­ди «ОА­О»­лар, при­ва­ти­за­ци­яләр баш­лан­ган, бер­ни аң­ларлык тү­гел. Мал­чы­лар эш ха­кын мал белән ала, идарәләргә
ара­кы, чүпрәк белән тү­лиләр. Элек мал белән шып­лап тул­ган
фер­ма­лар буш ди­яр­лек. Кая киткән шул хәт­ле мал, бай­лык?
Тех­ни­ка тар­ка­лып ята. Ике ел эчендә дөнь­я­ның ас­ты өскә
килгән, Әл­фия генә тү­гел, бө­тен дөнья чирләгән. Әл­фи­ягә
эш та­был­ма­ды, пред­се­да­тель:
– Әл­фия, үскә­нем, үзең аң­лый­сың, си­нең урын­га ке­ше
ал­дык ин­де, син бу чирдән соң элек­ке эшеңдә эш­ли ал­мыйсың, берәр җай­лы эш чык­са, һич­шик­сез, ча­кы­рыр­мын, – дип
кай­та­рып җибәр­де. Ярый әле әти-әни­се, би­а­та­ла­ры пен­сия
ала, ба­ла­ла­ры­на пен­сия килә – шу­ңа яшә­деләр.
Әл­фия кыш­ны өйдә, үткән-сүткән­не тәрәзәдән ка­рап,
улын мәктәптән кар­шы алып, йорт-җир­не тәр­би­яләп үткәрде. Та­һир­ның ки­емнә­рен ка­бат-ка­бат бар­лап, сә­гатьләр бу­е­на
шул ки­емнәргә ка­рап, үткән тат­лы миз­гелләр­не кү­ңе­лендә
әйлән­дер­де. Ба­ла­лар өйдә чак­та алар белән юан­ды. Ке­че
улы урам­да күргән-белгәннәр­не үзенчә тас­вир­лый, көл­дереп әни­сен юа­та. За­һир да ачы­ла баш­ла­ды, ул да кай­ва­кыт­та
эне­се­нең бер­кат­лы­лы­гын­нан эче ка­тып көлә. Кичлә­рен киң
ка­ра­ват­та өчәүлә­шеп йок­лый­лар.
Язын чәчү баш­ла­ныр ал­дын­нан пред­се­да­тель Әл­фи­я­не
идарәгә ча­кыр­тып ал­ды, кар­шы­сы­на утыр­тып, аны-мо­ны
со­раш­ты. Үзе ас­тан гы­на Әл­фи­я­не күзәт­те, төр­ле со­рау­лар
бир­де, акыл ягы­ның ни хәлдә икә­нен белә­се килә иде. Кайчан­дыр Та­һир да, Әл­фия дә яшь бел­гечләр бу­ла­рак пред­седа­тель­нең уң ку­лы, иң ях­шы бу­лыш­чы­ла­ры иде. Фа­җи­га
ки­леп чык­ма­са, алар­ның ике­се­нең дә киләчә­ге бик зур иде.
…Төр­ле як­лап сөйләшкәч, пред­се­да­тель Әл­фи­я­не эшкә алырга бул­ды.
– Әл­фия үскә­нем, дөнья хәллә­ре җи­ңел тү­гел, үзең күрәсең, хөкүмәткә кирә­ге­без кал­ма­ды. Бө­тен нәрсә тар­ка­ла, эш
ха­кы да тү­ли ал­мый­быз, шу­лай да ха­лык­ны ни­чек тә туй­дырыр­га кирәк, җирләр­не таш­ла­мас­ка, сө­рергә, чәчәргә, урыр­га
кирәк. Мин си­ңа бик җа­вап­лы эш тәкъ­дим итәм, әгәр ка­бул
итсәң. – Күп­не күргән карт пред­се­да­тель бу яшь ха­тын­ның
яра­ла­ры­на ка­гыл­мас­ка, иң ка­дер­ле ке­ше­сен исенә тө­ше­реп,
җа­нын әр­нетмәскә, ни­чек тә Та­һир исе­мен урап узар­га тырыш­ты.
– Мин нин­ди эшкә дә ри­за.
– Чәчүгә төшә­без, си­не шун­да хи­сап­чы итеп куй­мак­чы
идем. Язын чәчүгә ор­лык җибәрә­сең, чәчү беткәч, ам­бар­ларны төзә­тергә, ти­шек-то­шы­гын яма­тыр­га, көз­ге аш­лык­ны
ка­бул итәр урын әзерләргә кирәк бу­лыр. Кыс­ка­сы, нин­ди
эш икә­не аң­ла­шы­ла. Менә шул, эш­ли алыр­сың дип уй­лыйм.
Би­решмә, сең­лем, яшәргә кирәк. Без бит хә­зер үзе­без өчен
тү­гел, ту­дыр­ган ба­ла­лар өчен яши­без, алар өчен җа­вап­лы.
Әл­фия эш­ле бу­лу­ы­на сөенә-сөенә кай­тып кит­те, идарәдә
кал­дыр­мау­ла­ры­на да сөен­де, чөн­ки Та­һир утыр­ган ка­би­нет
ише­ге янын­нан көн дә үтеп йөрү үзе бер га­зап бу­лыр иде.
Әле дә ул ишеккә ка­ра­мас­ка ты­ры­шып, ба­шын ас­ка иеп чыгып китте.

Дәвамы бар.

Зифа Кадырова.