Язмыш сынавы

Мәскәү по­ез­ды иртән­ге си­гезгә Чал­лы ти­мер юл стан­ция­сенә ки­леп тук­та­ды.
Әл­фия по­ез­дан төш­те дә бе­раз тирә-ягы­на ка­ра­нып торды. Аның белән бергә кайт­кан юл­да­шы: «Әйдә, мин си­не
ав­то­бус­ка утыр­тып җибәрәм», дип, кас­са яны­на алып кил­де, тик Әл­фия:
– Юк-юк, бор­чыл­ма­гыз, мин үзем, – ди­де дә кас­са­га басып би­лет ал­ды. Ан­нан ав­то­бус­ка ке­реп утыр­ды. Әл­фи­я­нең
үзен та­ны­та­сы ки­леп тор­мый иде. Ку­лын­да­гы зур бул­ма­ган
сум­ка­сы, ба­шы­на кы­сып бәйләгән яу­лы­гы, өс­тенә кигән юка
пәлтә­се дә үзе­не­ке тү­гел ке­бек… Әл­фия берсүз­сез тәрәзә
яны­на сы­ен­ды, аның бер­кем белән дә ара­ла­ша­сы килмә­де.
Олы яшел күзләр уй­чан һәм җан­сыз, алар­ны бер­ни дә кы­зыксын­дыр­мый ке­бек. Әллә иртән­ге ва­кыт бул­ган­га, ав­то­бус­ның
яр­ты­сы ди­яр­лек буш, ха­лык үза­ра ни­дер сөйләшә, ара­ла­ша,
нәрсәгә­дер зар­ла­на. Әл­фия генә ни­чек утыр­ган – шу­лай
уты­ра бир­де, ав­то­бус ал­га тәгәрә­де дә тәгәрә­де. Әл­фия
тәрәзәдән кү­зен ал­ма­ды, олы ур­ман кы­ры­ен­нан үткәндә,
кинәт уры­нын­нан си­ке­реп тор­да да, «Тук­та­ты­гыз, тук­тат»,
дип, ашы­гып ишеккә кил­де.
– Ачы­гыз, мин мон­да төшәм.
Әл­фия ав­то­бус­тан төш­те дә ур­ман бу­е­на ат­ла­ды, ар­ты­на
әйлә­неп тә ка­ра­ма­ды. Көз­ге ур­ман яшел, са­ры, кы­зыл ки­емгә
тө­ренгән, күктә ко­яш кыз­ды­рып тор­ма­са да, җы­лы; җил­нең
әсә­ре дә юк. Ка­ен­нар сар­гай­ган, яф­рак­ла­ры ак­рын гы­на кыштыр-кыш­тыр ко­е­лып уты­ра. Әл­фия әсирлә­неп һа­ман эчкә
ат­ла­ды, нин­ди тын­лык, нин­ди ма­тур­лык! Олы шәһәр шаушу­ын­нан, ике ел га­зап­лар­дан соң ул күкрәк ту­ты­рып су­лыш
ал­ды. Мон­да, бу ур­ман­да нишләсә дә аны бер­кем күр­ми,
бер­кем, кү­зенә сәер­се­неп, кыз­га­нып ка­ра­мый. Әл­фия, ур­манның ма­тур­лы­гы­на сок­ла­нып, әк­рен генә ат­ла­вын бел­де, ке­ше
кү­зеннән читтә аңа рәхәт бу­лып кит­те. Көз соң­ла­ган­мы, әле
һа­ман әбиләр чу­а­гы, һа­ман пәрә­везләр оча. Әл­фия ба­шын­дагы яу­лы­гын сал­ды. Кай­чан­дыр кы­рып алын­ган чәчләр хә­зер
бе­раз үсеп, ма­лай­лар­ны­кы ке­бек төр­ле як­ка тыр­па­еп то­ра,
шу­лай да алар үзе­нең җирән тө­сен югалт­ма­ган­нар. Әл­фия
бик озак йө­реп ары­ды бул­са кирәк, өс­тендә­ге пәлтә­сен дә
са­лып җиргә җәй­де, шул пәлтәгә су­зы­лып ят­ты, күзлә­рен
күккә терә­де. Авы­лы­на кай­тыр­га ашык­ма­вы да аң­ла­шы­ла
иде: ан­да кай­тып нишләргә, ка­бат ни­чек яши баш­лар­га, ничек бу кы­яфәттә ба­ла­ла­ры, әти-әни­сенә кай­тып кү­ре­нергә?
Аны ни­чек ка­бул итәрләр, җүләр дип бар­мак төртмәсләр­ме,
ка­бат акыл­дан яз­мас­мы – ба­шын­да мең со­рау. Кур­кы­та иде
киләчәк тор­мыш, авы­лы­на ашык­ма­вы да шул со­рау­лар­га җавап та­ба ал­мау­дан иде. Шул­чак Әл­фи­я­нең баш очын­да бик
би­ектән «кый­гак-кый­гак» дигән та­выш ише­тел­де.
Әл­фия каз­лар­дан кү­зен ал­мый то­рып утыр­ды. Үткән хатирәләр­не ни­чек кенә ку­ар­га ты­рыш­ма­сын, алар ирек­сездән
җыр бу­лып тел очын­да әйлән­де:
Кый­гак-кый­гак каз кыч­кы­ра,
Ба­ла­сын җуй­ган микән?
Кыр ка­зы­ның кай­гы­ла­ры
Дәрь­ягә сый­мый икән…
Әл­фия, «Я Хо­да­ем, мин бит ин­де ул яра­лы кош, пар­сыз
кал­ган ял­гыз кош мин», дип, ачы­нып кыч­кы­рып җибәр­де.
Баш очын­да ур­ман, ка­ен­нар әйлән­де, җептәй те­зе­ле­шеп очкан каз­лар эзе дә ак­рын­лап күздән югал­ды.
– Я Хо­да­ем, ка­бат акыл­дан яз­дыр­ма, ни­чек яшим ан­нан
баш­ка, ка­ян көч алыйм? Ни гө­на­һа­ла­рым бар иде си­нең
ал­да – сөйгә­нем­не ал­дың, акы­лым­ны ал­дың. – Әл­фия кул­ларын күккә суз­ды. – Кемгә ни на­чар­лы­гым ти­де? Я Хо­да­ем,
үзең ту­дыр­ган­сың, үзең яшәргә дә көч бир. Әл­фия үпкәләп
тә, ял­ва­рып та җирдә тәгә­ри-тәгә­ри бик озак ела­ды. Бе­раз­дан
әллә аңын җуй­ды, әллә йо­кы­га кит­те – та­выш­сыз кал­ды.
Аны юа­тыр­га теләгәндәй, өс­тенә ак­рын гы­на са­ры яф­рак­лар
ко­ел­ды.
Көз­ге карт ур­ман, тып-тын ка­лып, җа­ны теткәләнгән
яшь ха­тын­ның йо­кы­сын сак­ла­ды. Әйе, ту­ган җир үзе дә­
ва­лый диләр шул. «Тор, тор, кайт өеңә, ба­ла­ла­рың көтә»,
дигән та­выш­ка Әл­фия сискә­неп то­рып утыр­ды, тирә-ягы­на
ка­ран­ды, бер­кем дә юк иде. Кипкән яф­рак­лар гы­на кыштыр­дап ко­е­ла. Ба­ла­лар, әйе, аның ба­ла­ла­ры! Кем уят­ты соң
аны?.. Әйе, кай­тыр­га кирәк, аны ба­ла­ла­ры көтә, ул алар­га
хә­зер әти дә, әни дә бу­лыр­га ти­еш. Кай­тыр­га, яңа тор­мыш
баш­лар­га кирәк.
Әллә күп­не күргән карт ур­ман, әллә күп­не ки­чергән
җир-ана бу яшь ха­тын­га яшәргә көч бир­де, әллә ту­ган як
туф­ра­гы­ның үз тыл­сы­мы бар иде... Әл­фия ерак тү­гел үсеп
утыр­ган ба­лан ага­чы яны­на ки­леп, бер уч ба­лан өзеп кап­ты,
ан­нан ие­леп, яшь үсен­те­сен бар­мак­ла­ры белән ка­зыр­га тотын­ды. Тыр­нак­ла­ры сы­нып беткән­че ка­зы­ды, үз-үзе белән
сөйләш­те: «Син ми­нем йорт­та яшәр­сең, ми­нем сердә­шем
бу­лыр­сың, җәен-кө­зен бак­чам­ны бизәр­сең». Үсен­те­не сак­лап
кы­на баш яу­лы­гы­на төр­де, ан­нан миләш ага­чы эзләп тап­ты.
Аны да бер уч умы­рып кап­ты, кеч­кенә үсен­те­сен бар­макла­ры ка­нап беткән­че тыр­мый-тыр­мый ка­зып ал­ды. «Ба­лан
белән миләш ачы, ми­нем яз­мыш ан­нан да ачы­рак». Әл­фия
үсен­теләр­не сак­лап кы­на яу­лы­гы­на төр­де, күкрә­генә кы­сып
тот­ты да авы­лы­на та­ба ат­ла­ды. Баш­та ур­ман буй­лап, ан­нан
сө­релгән җир, уҗым ба­су­ла­ры, олы юл буй­лап ат­ла­ды да атла­ды. Кич җит­те, ка­раң­гы төш­те, Әл­фия ма­ши­на­лар­га кул
күтә­рергә уй­лап та ка­ра­ма­ды.
Әл­фия ин­де күп нәрсәләр­не хә­терлә­ми, җүләрләр йортын­да ал­ган көч­ле да­ру­лар тәэ­си­ре­ме, әллә ак чәч­ле ур­ман
кар­чы­гы­ны­кы­мы – күп нәрсә­не хә­те­реннән җуй­ды. Тик
бер әй­бер генә оны­тыл­мый иде: элек­ке тор­мыш юк, аны
өйдә сөек­ле Та­һи­ры кө­теп тор­мый. Ул ба­ла­ла­рын да җу­е­ла
баш­ла­ган рә­сем ке­бек кенә хә­тер­ли. Ни­чек кар­шы алыр­лар,
та­ныр­лар­мы, ку­рык­мас­лар­мы әнилә­реннән? Әл­фия кыс­ка чәчен сый­пап, авыр су­лап куй­ды. Ул авыл­га кай­тып җиткәндә,
тә­мам ка­раң­гы төшкән, авыл тат­лы йо­кы­га тал­ган иде. Әлфия бик тә ары­ды, аяк­ла­рын өс­терәп ди­яр­лек ат­ла­ды. Авыл
ба­шын­нан кергәндә әти­се­нең йор­ты якын­рак иде, тик аның
аяк­ла­ры үз өенә – авыл­ның икен­че очы­на, яшьләр ура­мы­на
ат­ла­ды. Ан­да якын­лаш­кан са­ен йөрә­ге я кы­сып ал­ды, я шашып тибәргә то­тын­ды. Өй кар­шы­сы­на ки­леп бас­кач, йөрә­ге
бө­тенләй тук­тап кал­ган­дай бул­ды. Тәрәзә кап­кач­ла­ры ябык,
өй­нең тирә-ягы шом­лы һәм ка­раң­гы. Кермәк­че бу­лып капка­ны этеп ка­ра­ды – кап­ка да ачыл­ма­ды. Әл­фи­я­не күз яше
бу­ды, йөрәк­не ачыт­ты­рып нәрсә­дер әр­не­де, кыч­кы­рып елыйсы кил­де. Ул, хәл­сезлә­неп, кай­чан­дыр Та­һир яса­ган кап­ка
тө­бендә­ге олы эскә­ми­ягә ки­леп утыр­ды, аны йом­шак кы­на
итеп сый­пап, «Та­һир» дип пы­шыл­да­ды. Мон­да бө­тен нәрсә
аны хә­терләтәчәк иде. Әл­фия кыч­кыр­ма­ды, бәргәләнмә­де,
тик ма­тур күзләрдән кай­нар күз яшьлә­ре ирек­сез ак­ты да акты, ты­ю­чы да, юа­ту­чы да бул­ма­ды янын­да. Бик озак утыр­ды
Әл­фия ял­гыз кал­ган йор­ты ал­дын­да. Көз­ге төннәр сал­кын
шул ин­де, ялан ба­шы да, ар­ка­сы белән аяк­ла­ры да бик өшеде, ка­ры­ны да ач иде. Ул көч-хәл белән күтә­ре­леп ту­ган йорты­на, әти-әни­се яны­на кай­тыр­га куз­гал­ды. Җы­лыт­са, алар
җы­лы­тыр, жәлләсә, алар жәлләр.
Ка­раң­гы төн, бө­тен ха­лык йок­лый, ан­да-мон­да этләр
генә өргә­ли. Та­һир исән чак бул­са, Әл­фия ку­рык­мый­ча мондый ка­раң­гы урам­да йө­ри ал­мас иде. Хә­зер менә ка­раң­гы­лыктан да ку­рык­мый. Бернәрсә аның ба­шы­на се­ңеп кал­ды – бу
дөнь­я­да акы­лың­ны югал­ту­дан да кур­кы­ныч әй­бер юк.
Әл­фия әтилә­ре­нең кап­ка­сы­на ки­леп сөял­де, мон­да да
кап­ка эчтән терәү­ле иде. Кап­ка келә­сен ша­кыл­дат­ты, «ә­ти,
әти» дип кыч­кыр­ды, тик та­вы­шы үзеннән ерак китмә­де. Шулчак йорт­та ут ка­бын­ды, кем­дер өйдән чы­гып, «Кем бар?»
дип со­ра­ды.
– Мин, әткәй, мин, – ди­де Әл­фия көч­сез генә та­выш
белән. Сә­лим аб­зый йө­герә-ат­лый кап­ка­га кил­де.
– Я Хо­да­ем, Әл­фия та­вы­шы тү­гел­ме соң? – Сә­лим абзый ашы­га-ашы­га ке­че кап­ка­ны ачып җибәр­де. Кап­ка яңа­гына сөялгән ябык чы­рай­лы, кып-кыс­ка чәч­ле кы­зын кү­реп,
бер мәлгә тел­сез кал­ды.
– Ба­лам, Әл­фия, – дип пы­шыл­да­ды ата­сы, – нишләп йөри­сең бо­лай төн белән?
– Әткәй, бик өше­дем, ары­дым.
– Күр, тинтәк ке­бек то­рам. Әйдә, өйгә ке­рик, ба­лам, –
дип кы­зын ко­чак­лап ал­ды, сап-сал­кын Әл­фи­я­нең маң­га­еннан үп­те.
Сә­лим аб­зый та­выш ише­теп тү­гел, йөрә­ге белән то­еп
чык­кан иде. Ул аны һәр­ва­кыт көт­те, те­ре­лергә ти­еш, кай­тырга ти­еш дип, өме­тен өзмә­де. Менә бит, Ал­ла­ның рәхмә­те
белән кайт­ты бит! Сә­лим аб­зый кау­дар­лан­ды, дул­кын­ла­ну­дан
нәрсәгә то­ты­ныр­га белмә­де. Өйгә ки­леп кергәч, як­ты ут Әлфи­я­нең күз явын ал­ды. Өй эче як­ты, җы­лы. Эч­ке күлмәктән
генә то­рып чык­кан әни­се баш­та аң­лаш­мый­ча ка­рап тор­ды,
ан­нан чай­ка­лып кит­те, ана йөрә­ге мо­ны кү­рергә әзер тү­гел
иде шул. Ни ди­яргә дә бел­мичә, как­кан ка­зык ке­бек ба­сып
тик тор­ды, Әл­фи­я­нең шәүлә­се генә кал­ган иде. Сә­гыйдә апа
якын­рак ки­леп кы­зы­ның күзлә­ренә ка­ра­ды.
– Хә­лең ни­чек, ба­лам?
– Өше­дем, әни, кай­нар чәй бир­че.
Сә­лим аб­зый Әл­фи­я­нең күкрә­генә кы­сып тот­кан ак
төргә­генә ка­рап:
– Бу ни, ба­лам, яу­лы­гың­да дим, – дип со­ра­ды.
– Миләш белән ба­лан, мин алар­ны бак­ча­га утыр­там.
– Кая, ки­тер, ку­еп то­рыйк, иртәгә утыр­тыр­быз. Чи­шен,
ка­тып беткән­сең бит.
Сә­лим аб­зый кы­зы­ның өс­тен сал­дыр­ды, аяк­ла­ры­на мич
ба­шын­нан җы­лы оек­баш­лар алып ки­дер­де, кы­зы тирә­ли
әйлән­де дә тул­ган­ды.
– Ана­сы тизрәк яса чәең­не, – дип ха­ты­нын ашык­тырды. – Аша, ба­лам, менә сөт өс­те белән аша, – дип, ипи­енә
сөт өслә­ре як­ты.
Әни­се Әл­фи­ягә чар­шау ар­ты­на, ба­ла­чак­та йок­лый торган уры­ны­на урын җәй­де. Әл­фия чи­шенгәч, әни­се та­гын бер
аһ ит­те: яшүс­мер ке­бек кенә кал­ган кы­зы­ның бө­тен ка­быр­гала­ры бе­ле­неп то­ра, иң­баш сөяклә­ре дә тыр­па­еп чык­кан, тәнендә уры­ны-уры­ны белән мо­ңын­чы бул­ма­ган яра эзлә­ре.
– Ят, ба­лам, йок­ла туй­ган­чы үз түшә­геңдә, көн ту­са ризык бу­лыр, иртәгә күз кү­рер, ят, – дип әни­се кы­зы­ның ябык
иң­баш­ла­рын­нан сый­па­ды, юр­ган­ны ар­ка­ла­ры­на кыс­тыр­ды,
тиз генә ае­ры­ла­сы кил­мичә, яны­на утыр­ды.
– Әни ба­ла­лар кай­да? – дип со­ра­ды Әл­фия.

Дәвамы бар.

Зифа Кадырова.