Язмыш сынавы

Сә­лим аб­зый, Әл­фи­я­сен алып кай­тыр­га өметлә­неп, ай са­ен кил­де, кай­та­ру тү­гел, күрсәтмә­деләр дә. Аның кай­ту­ын
дүрт күз белән За­һир оны­гы көтә, ни ди­яргә ин­де ул ба­лага, ни­чек аң­ла­тыр­га? Әти­се үлгәннән бир­ле бер ел­ма­еп та
ка­ра­га­ны юк. Мәктәптән кай­тыш­лый көн дә, урау бул­са да, өйлә­ренә ке­реп чы­га икән – йорт­ның эч­ке күтәрмә бас­кычла­рын­да бәләкәй ки­ез итек эзе.
Са­гы­на шул За­һир әти-әни­сен, үз йорт­ла­рын; алар шундый ма­тур, рәхәт яшәгәннәр икән. Әти­се шун­дый яра­та иде
алар­ны, һа­ва­га чөя-чөя уй­на­та иде. Алар­ның әти­се шун­дый
көч­ле, ма­тур бул­ган. Ул урам­да­гы ма­лай­лар­ның әтилә­ренә
ка­рап-ка­рап то­ра, алар бер­се дә аның әти­сенә ох­ша­ма­ган.
Алар­ны­кы иң ях­шы әти иде. Әти­се ма­ши­на алып кай­ту
белән яны­на За­һир­ны утыр­тып йөрт­те. «Әйдә, улым, утыр
әле, син бит ми­нем уң ку­лым, бу­лыш­чым. Син үскәч, ях­шы
итеп укып бе­терсәң, мон­нан да ма­ту­рын, мон­нан да ях­шысын алып би­рер­мен», – ди­де…
За­һир көн дә үз йорт­ла­ры­на ке­реп чы­га, өшегән­че болдыр­да уты­ра-уты­ра да теләр-теләмәс кенә, ба­шын иеп Га­риф
ба­ба­ла­ры­на кай­тып китә. Әби-ба­ба­ла­ры ни­чек кенә иркәләмәсеннәр, ба­ла­лар­га үз әти-әнилә­ре, үз йорт­ла­ры кирәк шул.
Кыш үтеп, яз җит­те, бер­ни үзгәрмәгәндәй, кар гы­на
эреп югал­ды. Тик ке­ше йөрә­ге генә эремә­де, сөенмә­де. Боз
бу­лып кат­кан кай­гы­лы йөрәк кыш­лар, яз­лар үтеп, ямь­ле җәй
җиткән­не дә сизмә­де. Өч яше ту­лып киткән бер Әл­фис кенә
дөнь­я­сын оны­тып урам­да уй­на­ды, ба­та-чу­ма саз ер­ды. Шулай да көн дә ятар ал­дын­нан «ә­ни кай­чан кай­та?» дип со­рамый кал­ма­ды. «О­зак­ла­мый», ди аңа За­һир, тик ул озак­ла­мый
сү­зе­нең ни­чак­лы озын икә­нен үзе дә күз ал­ды­на ки­терә алмый. Кай­бер көн­не төннәр буе кер­фек тә как­мый, хы­ял­ла­нып
чы­га, менә әни­се кай­тыр да, ка­бат үз өйлә­рендә яши баш­ларлар… Беркөн­не эне­се белән икәүләп әти­се яны­на кит­теләр,
ан­да әллә ни­чак­лы яңа ка­берләр кал­кып чык­кан.
Әти­се белән Иль­яс ка­бе­ре бө­тен ка­берләрдән ае­ры­лып
то­ра, ма­тур итеп чо­кып ясал­ган агач сын­нар берәүдә дә юк.
Та­һир­ны­кы бигрәк ма­тур ясал­ган, әй­тер­сең, ул ул­ла­ры­на карап ел­мая, алар килгәнгә сөенә.
– Бу әти­ме? – ди­де бәләкәй Әл­фис.
– Әйе, бу без­нең әти, ка­ра, нин­ди ма­тур, нин­ди зур.
Ба­ла­лар рәшәткә яры­гын­нан үре­леп, әтилә­рен яра­тып
та, са­гы­нып та сый­па­ды­лар. Үзен ин­де олы дип са­на­ган Заһир эне­се ал­дын­да ни­чек кенә ела­мас­ка ты­рыш­ма­сын, бул­дыра ал­ма­ды, ба­шын ка­бер читә­ненә терә­де дә та­выш-тын­сыз
гы­на елап җибәр­де:
– Әти, әти­ем, нигә бо­лай ки­леп чык­ты соң, син дә юк,
әни дә юк, ә без­нең өйгә кай­та­сы килә, мин сез­не шун­дый
са­гын­дым, әти­ем. Ил­дус абый да әллә кая ки­теп югал­ды.
Бәләкәй Әл­фис абый­сы­на ка­рап-ка­рап тор­ды да мы­шык-мы­шык ки­леп елый баш­ла­ды. За­һир эне­сен ко­чак­лап ал­ды,
юат­мак­чы бул­ды, сүзләр тап­ма­ды. Ике ба­ла үк­си-үк­си әтиләре ка­бе­рендә ела­ды.
Бу хәсрәт­не ана­ла­ры­ның йөрә­ге күтәрмәгән иде, ба­ла
йөрә­ге ни­чек чы­да­сын…
Зи­рат­тан кай­тыш­лый, За­һир эне­сен җитәкләп, Ил­дус
абый­ла­ры­ның әти­сенә ки­леп кер­де.
– Ба­бай, безгә Ил­дус абый кирәк иде.
– Әй, олан­нар, ул ми­нем үземә дә бик кирәк иде дә бит,
кит­те шул, өйдә юк, – ди­де нәкъ Та­һир­га ох­ша­ган ба­ла­лар­га
ка­рап.
– Ә кай­чан кай­та?
– Бел­мим шул, мин аңа кайт­кач та әй­тер­мен, ул үзе килер сезгә.
– Ярый алай­са, син, ба­бай, оныт­ма ин­де, без Га­риф
ба­бай­лар­да. – Ба­ла­лар ни­чек җитәклә­шеп керсәләр, шу­лай
җитәклә­шеп чы­гып та кит­теләр.
* * *
Җәй ур­та­сын­да Мәскәүдән Сә­лим аб­зый­ның олы кы­зы
Ал­су кай­тып төш­те, дө­ресрә­ге, аны Сә­лим аб­зый үзе ча­кыртып кай­тарт­ты.
Әти-әни­се­нең шул­чак­лы кар­таюы, Әл­фия сең­ле­се­нең
һа­ман чирдән чы­га ал­ма­вы аны бик тә бор­чу­га сал­ды. Әти­се
ник ча­кырт­ка­нын аң­ла­тыр­га ты­рыш­ты:
– Син, ба­лам, ачу­лан­ма ин­де бо­лай бор­чу­ы­ма, сең­леңнең хә­лен бер­ни­чек тә белә ал­мыйм, ник чы­гар­мый­лар, ник
күрсәт­миләр үзен? Оят бул­са да әй­тим, гө­на­һа­сы­на да керәмдер бәл­ки: сең­лең бик чибәр, ә ан­да та­за-та­за, ке­ше жәллә­ми
тор­ган егетләр эш­ли, җүләр дип ни эшләтмәсләр… Ан­да
килгән ке­шеләр әллә ниләр сөй­лиләр. Син, ба­лам, бәл­ки
берәр юлын та­бар­сың, без бит авыл ке­шелә­ре, кы­ю­сыз да,
керү-чы­гу юлын да бел­ми­без, ярдәм ит зин­һар өчен. Сау­лык
та бик как­ша­ды, ба­лам, күр­ми үлеп китәр­мен дип кур­кам.
Ал­су озын-озак­ка суз­мый Чал­лы­га кит­те, элек бергә
укы­ган иптәшлә­рен эзләп тап­ты. Ул үзе дә ун ел­дан ар­тык
ме­ди­ци­на­да иде. Зур та­биб бул­ма­са да, Мәскәү­нең ях­шы
кли­ни­ка­сын­да шәф­кать ту­та­шы бу­лып эш­ли. Сең­ле­се белән
оч­ра­шу­га рөхсәт алу җи­ңел бул­ма­ды, шу­лай да бергә укыган дус­ла­ры ярдәм ит­те. Әл­фи­я­не көтәргә дип ае­рым бер
бүлмәгә керт­теләр, ан­нан яны­на исе­рек ке­ше ке­бек исәңгерәп тор­ган, ма­лай­лар­ны­кы ке­бек кыс­ка чәч­ле, үзе дә яшүсмерләр ке­бек ябык, кеч­кенә кал­ган сең­ле­сен алып кер­деләр.
Әл­фи­я­нең күзлә­ре бол­ган­чык су ке­бек, йө­зе ап-ак, өс­тендә
озын җиң­ле сәләмә күлмәк. Ал­су бу кү­ре­нештән тел­сез калды, бер мәлгә йөрә­ге тук­та­ган­дай бул­ды.
– Әл­фия се­ңелк­әем, – дип пы­шыл­да­ды, ак­рын гы­на янына ки­леп күзлә­ренә ка­ра­ды, берсүз­сез сең­ле­сен кы­сып ко­чаклап ал­ды, кү­зеннән ирек­сездән яшь аты­лып чык­ты. Ул үзе дә
төр­ле авы­ру­лар белән эш­ли, ан­да да кем үлә, кем ка­ла, тик
шу­лай да алар ке­ше ту­ган­на­ры, ә бу – үзе­не­ке. Кай­чан­дыр
иң чибәр, гүзәл кыз, иң ма­тур озын то­лым­нар, ма­тур яшел
күзләр, һәр­ва­кыт ел­ма­ер­га тор­ган ма­тур иреннәр – бо­лар
ба­ры­сы да әллә кая юк­ка чык­кан, ба­ры­сы төс­сез бер ис­ке
сурәт­не хә­терләтә.
– Син кем? – ди­де Әл­фия су­за би­реп ак­рын гы­на. Ал­су
арт­ка тар­ты­лып сең­ле­се­нең күзлә­ренә ка­ра­ды.
– Мин си­нең апаң Ал­су, исеңә тө­шер, акы­лы­ңа кил, башың­ны эшләт!
– Алып чык ми­не мон­нан, мин кур­кам.
– Нәрсәдән кур­ка­сың, нәрсәдән, әйт зин­һар?!
– Ан­да ба­ры­сы да җүләрләр, ак ха­лат­лы усал ке­шеләр.
– Ах, җан­кисә­гем, аң­лый­сың бит ба­ры­сын да, өмет­сез
тү­гел икән әле, алып чы­гам, күз ну­рым, алып чы­гам. Тик
син үзең­не ты­ныч тот, бор­чыл­ма, ба­ры­сы да ях­шы бу­лыр,
ышан ми­ңа.
Әл­фи­ягә ва­кыт-ва­кыт аек акыл кай­та иде, өе дә, ба­ла­лары да исенә төшә, кай­та­сы ки­леп үзә­ге өзелә баш­лый. «Ник
Та­һир ми­не мон­нан алып чык­мый, ник ми­не мон­да то­та?»
дип, ишек­ле-түр­ле ча­ба баш­лый, чы­га­ры­гыз, дип кыч­кы­рып
елар­га ябы­ша, тик бер­кем дә аны алып чык­мый. Та­выш
күтәргән өчен олы та­як­лар да, авыр укол­лар Әл­фи­ягә күп
эләк­те. Еш кы­на Әл­фи­я­не юеш ха­лат­ка төрәләр дә бәйләп
таш­лый­лар, шул юеш сал­кын ха­лат белән көннәр буе ята;
өстә­венә, ке­ше­нең акы­лын, зи­һе­нен тук­та­та, ке­ше­не бер­ни
уй­ла­мас­ка әйлән­дерә тор­ган көч­ле укол­лар…
Ал­су ишектән-ишеккә йө­ри тор­гач, бө­тен җа­вап­лы­лыкны үз өс­тенә алып, га­ри­за язып Әл­фи­я­не җүләрләр йор­тын­
нан алып чык­ты, ан­нан үзе белән Мәскәүгә алып кит­те. Инде ав­густ аза­гы иде.

За­һир белән Әл­фис әнилә­рен җәй, көз көт­теләр, За­һир бу көздә өчен­че класс­ка укыр­га кер­де. Ба­ла­лар күзгә кү­ре­неп үс­теләр. Сә­лим ба­ба­ла­ры, менә озак­ла­мый әни­е­гез кай­тыр, дип, ба­ла­лар­ны өметлән­дер­де, мо­ңа ул үзе дә бик ыша­на иде. Мәскәү та­биб­ла­ры Әл­фи­я­не те­рел­тергә ти­еш! Тик Ал­су кү­ңел юа­тыр­лык хәбәр яз­ма­ды.
За­һир бик үс­те, ул һа­ман үз йорт­ла­ры­на ба­рып йөр­де,
ху­җа­лар­ча һәркөн бө­тен җи­рен тик­ше­реп чык­ты, ан­нан тагын күтәрмәгә уты­рып уй­га чум­ды. «Мин юк­та син ху­җа бу
йорт­та», дигән иде әти­се, менә За­һир көн дә ки­леп үзенчә
сак­лый шу­шы йорт­ны. Беркөн­не, йорт­ны ка­рап чы­гыйм дип,
ба­ба­сы ки­леп кер­де. За­һир, те­зенә ба­шын ку­еп, бол­дыр­да
уты­ра иде. Га­риф ба­ба­сы ап­ты­рап:
– Ба­ла­ка­ем, нишләп уты­ра­сың бу сал­кын­да, ник кердең мон­да? – ди­де. Ба­ла утыр­ган ки­леш кенә би­тен ике тез
ара­сы­на яшер­де, дым­лан­ган күзлә­рен ба­ба­сы­на күрсәтә­се
килмә­де. Ба­ба­сы ак­рын гы­на аның яны­на чүк­те.
– Мон­да элек шун­дый кү­ңел­ле иде, әти белән әни ка­бат
кай­тыр­лар ке­бек, мин алар­ны шун­дый са­гы­нам, ба­бай. – Заһир яшь­ле күзлә­рен ба­ба­сы­на күтә­реп ка­ра­ды, ба­ба­сы да
күзлә­рен сөрт­те.
– Мин дә, улым, мин дә, – дип пы­шыл­да­ды, – ата йөрә­ге
дә ярат­кан ба­ла­сын са­гы­на. Шу­лай да без бит ирләр, улым,
көч­ле бу­лыр­га кирәк, җе­бе­мик әле, улым, яшәргә кирәк.
Шун­нан соң ба­ба­сы кап­ка­ны эчтән бикләп, тәрәзә
кап­кач­ла­рын ка­дак­лап куй­ды. Бу ин­де кай­ту юл­ла­ры ябык
дигән­не аң­ла­та иде.
Ба­ла­лар­га ка­ты­шып уй­на­ма­ган За­һир мәктәптән соң
өч йорт ара­сын­да йө­ри бир­де. Ту­ган өенә са­гы­нып килсә,
Сә­лим ба­ба­сы­на берәр ях­шы хәбәр ишетмәм­ме дип бар­ды.
Ан­нан Га­риф ба­ба­сы­на кайт­ты. Беркөн­не үз йорт­ла­рын­нан
кай­тып килгәндә, бы­ел гы­на алар мәктә­бенә укыр­га килгән
Рөстәм исем­ле ма­лай оч­ра­ды. Ул үтсә дә, сүтсә дә бәйлән­ми
кал­мый иде. Бү­ген дә:
– Әй, җүләр, нишләп йө­ри­сең мон­да? – дип кыч­кыр­ды.
Те­ле әшә­ке бул­ган­га­мы, аның белән бер­кем дә уй­на­мый иде.
Үзенә игъ­ти­бар ит­сеннәр дип­ме, үткән-сүткәнгә бәйләнә,
аңа исе­ме белән дә эндәш­миләр, ак­баш дип кенә йөртәләр.
Чөн­ки ул, чын­лап та, ак баш­лы, гел урыс­ка ох­шап то­ра, хәтта кер­феклә­ре дә ак.
За­һир­да аның кай­гы­сы юк, бар ни дә юк ни. Шу­лай да
бу ма­лай­ны өнә­ми иде ул.
– Җүләр, җүләр! – дип кыч­кы­ру­ын бел­де ма­лай.
– Мин җүләр тү­гел, – ди­де За­һир тук­та­мый гы­на.
– Әни­ең җүләр бул­гач, син дә җүләр ин­де. Әни­ең
җүләрләр йор­тын­да ята бит, җүләр, җүләр, – дип За­һир­ны
үртә­де. Үзенә ни­чек тә түзәр, ә менә әни­сенә сүз ти­дермәс –
За­һир сум­ка­сын бер кы­рый­га атып бәр­де дә йө­ге­реп ки­леп,
ак баш­ны ти­беп тә ек­ты, җирдә тәгәрәтә-ау­на­та кан­га ба­тырып кый­на­ды. Ак баш бө­тен дөнь­я­га сөрән са­лып акыр­ды,
кем­дер ки­леп За­һир­ны яка­сын­нан сөйрәп тор­гыз­ды.
– Ми­нем әни җүләр тү­гел, та­гын шу­лай дип әй­теп кенә
ка­ра, үтерәм үзең­не, – дип ачыр­га­ла­нып кыч­кыр­ды За­һир.
– Чү, ты­ныч­лан, ба­лам, ни бү­лешә­сез? – ди­де олы яшьтәге апа.
– Ми­нем әни җүләр тү­гел, – ди­де еш-еш тын алып Заһир. Авыз-бо­ры­ны кан­га бат­кан ма­лай, җирдән то­ра-то­рышлый чәбәлә­неп кыч­кы­ру­ын бел­де:
– Җүләр, әни­ең дә җүләр, үзең дә җүләр, менә хә­зер
әни­емә кай­тып әй­тим әле, си­не дә җүләрләр йор­ты­на җибәрсеннәр, – дип акы­рып елый-елый, өенә то­рып йө­гер­де.
– Үтерәм, – ди­де За­һир ал­га ыр­гы­лып.
– Тук­та, ба­лам, ты­ныч­лан, – апа җирдә ау­нап ят­кан бүрек­не алып За­һир­ның ба­шы­на ки­дер­де, – син тың­ла­ма аларны, акыл­лы ке­ше сү­зе тү­гел бу. Кая әле, син Та­һир ма­лае
тү­гел­ме соң? Тың­ла­ма син, улым, си­нең әни­ең иң чибәр, иң
акыл­лы әни.
– Ми­нем әни җүләр тү­гел.
– Тү­гел, улым, тү­гел, мин бит олы ке­ше, мин ях­шы­рак
беләм. Әни­еңә сал­кын гы­на тигән, менә те­ре­лер дә кай­тыр
озак­ла­мый, ба­ры­сы да ях­шы бу­лыр. Әйдә, оза­тып ку­ям үзеңне ба­баң­нар йор­ты­на, – дип апа ак­рын гы­на За­һир­га ияр­де.
Бу олы яшьтә­ге Сә­рия апа бик күп ел­лар элек шу­шы
кеч­кенә ба­ла­ның әти­се Та­һир­ны бе­рен­че класс­тан дүр­тен­че
класс­ка тик­лем укыт­ты. Бу ма­лай да әти­сенә ох­ша­ган, Та­һир
да ба­ла­чак­та ук бик кыю һәм бик ма­тур иде. Ка­ра ин­де, шул
кеч­кенә ба­ла әни­сен ни­чек як­лый!
За­һир­ны кер­теп җибәр­де дә кай­ту юлы­на бо­рыл­ды.
Бе­раз бар­гач, кар­шы­сы­на те­ге кан­га бат­кан ма­лай­ны җитәкләгән Мө­нирә оч­ра­ды. Сә­рия апа хә­зер генә ак баш­ның
кем ба­ла­сы икән­не аң­ла­ды.
– Исән­ме, Мө­нирә, кая бо­лай ашы­га­сың?
– Исән­ме­сез, Сә­рия апа, менә кү­ре­гез ин­де, җүләр Әл­фия­нең ма­лае ни­чек итеп ба­лам­ны кан­га ба­тыр­ган! Үзе җүләр,
ба­ла­сы да җүләр, менә ба­рып күрсәтәм әле мин алар­га…
– Тук­та, Мө­нирә, баш­та ни кыл­га­ның­ны уй­ла, кай­гы
агач ба­шын­нан йөр­ми, ке­ше ба­шын­нан йө­ри. Ник ба­ла­ның
яра­лы йөрә­генә тоз са­ла­сың? Син га­еп­ле улың­ның кый­налу­ы­на.
– Кы­зык, ми­нем ба­лам­ны кан­га ба­ты­рып кый­на­сын­нар,
ә мин шу­ңа ты­ныч кы­на ка­рап то­рыйм­мы?
– Мө­нирә, ба­лаң урам­да син сөйләгән­не сөй­ли, юк­са,
ка­ян бел­сен ул җүләр белән җүләрләр йор­тын?
– Бө­тен авыл сөй­ли, җүләр­не җүләр диләр ин­де.
– Әм­ма берәү­нең дә ба­ла­сы урам­га чы­гып, си­нең әни­ең
җүләр дип кыч­кы­рып йөр­ми бит. Син бит кай­чан­дыр Таһир­ны яра­та идең, Мө­нирә, алай ка­ра эч­ле бу­лыр­га яра­мый
ин­де…
* * *
Ал­су Әл­фи­я­не Мәскәү­нең иң ях­шы дип са­нал­ган больни­ца­сы­на са­лып кайт­ты, бө­тен өме­те шун­да иде, ат­на са­ен
ки­леп йөр­де. Тик бер дә үзгә­реш кү­ренмә­де. Ат­на йөр­де,
ай йөр­де, ай ар­тын­нан ай үт­те, һа­ман шул укол­лар, һа­ман
шул то­нык ка­раш. Җитмәсә, та­гын кып-кыс­ка итеп чә­чен
ал­ган­нар, Әл­фия ба­шын сый­пап тик уты­ра. Сөйләш­үе дә авырай­ды, бик озак уй­ла­нып уты­ра да, бер-ике сүз әй­теп куя.
Ал­су кү­бе­сенчә сең­ле­сен ко­чак­лап елый, өме­те өзелгәннәнөзелә ба­ра. Әти-әни­сенә ни дип язар­га? Алар хат са­ен җа­вап
көтәләр. Беркөн­не Ал­су­ның ире Са­ша сак кы­на сүз баш­лады:
– Ка­ра әле, Ал­суш­ка, мин аң­лыйм, син ме­дик, тик шулай да ми­ңа менә бер юл өйрәт­теләр, бәл­ки тың­лар­сың.
– Сөйләп ка­ра, алай­са мин ин­де әтиләргә ни ди­яргә дә
бел­мим.
– Мәскәүдән йөз чак­рым читтә, бер авыл­да бик көч­ле
бер зна­харь кар­чык яши ди, бө­тен чирдән дә ярдәм итә икән,
бәл­ки шун­да ба­рып ка­рар­быз.
Ал­су ирен бе­рен­че күргәндәй текә­леп кат­ты.
– Ни сөй­ли­сең, үзем ме­дик бу­ла то­рып, нин­ди кол­дуннар­га йөрү ди ул?
– Ал­суш­ка, тың­ла ин­де ми­не, си­нең сең­лең бик чибәр,
бәл­ки күз тигән­дер. Ул ба­ры­сын да дә­ва­лый, диләр.
– Юк, ишетә­сем дә кил­ми.
– Ал­суш­ка, ин­де ел бу­е­на дә­ва­лый­лар, ә фай­да­сы күрен­ми. Ул укол­лар аны аң­сыз хай­ван­га гы­на әйлән­дерәләр,
үзең кү­реп то­ра­сың. Фай­да­сы тимәсә, зы­я­ны да тимәс, әйдә,
алып ба­рыйк.
Ал­су ире белән ачу­ла­ны­шып бет­те, шу­лай да эчтән
генә ире­нең сүзлә­ренә ко­лак са­ла баш­ла­ды. Соң­гы ба­руын­да аның бу кли­ни­ка­дан бө­тенләй өме­те өзел­де. Кер­теп
са­луы гы­на җи­ңел, ә менә ки­ре алыр­мын димә икән. Аның
өчен дә күп­ме ак­ча­лар төр­тергә ту­ры кил­де. Ал­су иренә ялва­рып ка­ра­ды, «ни бул­са шул бу­лыр, алып бар», ди­де. Бер
ял­да алар иртән иртүк, кем­дер өйрәткән юл белән, Мәскәү
шәһә­рен арт­та кал­ды­рып, нин­ди­дер си­хер­че кар­чык­ны эзләп
кит­теләр. Ал­су­ның ба­шын­да бер уй: без мө­сел­ман ке­ше­се,
алар кя­ферләр. Ки­ре бо­рып чы­гар­са­лар?.. Кирәк­ле авыл­ны
төштән соң гы­на ки­леп тап­ты­лар. Мәскәү­нең тирә-ягы санап бе­тер­ге­сез саз­лык­лар, ка­лын ур­ман­нар, Свя­той Лу­ка
авы­лы ур­ман ур­та­сын­да ур­наш­кан икән. Авыл хал­кын­нан
со­ра­ша тор­гач, Ма­рия кар­чык­ның ур­ман эчендә ял­гыз гы­на
яшә­ве ачык­лан­ды. Ан­да җәяү генә ба­рып бу­ла, оза­ту­чы булса гы­на та­ба ала­сыз, дигәч, 13-14 яшьләрдә­ге бер ма­лай­ны
юл күрсәтү­че итеп ял­ла­ды­лар. Ул алар­ны шун­дук кисә­теп
куй­ды, «ми­нем эздән генә ба­ры­гыз, тирә-як саз­лык, читкә
тай­пыл­ма­гыз», ди­де. Бу бердән­бер юл икән, әллә бер, ике
сә­гать ат­ла­ган­нан соң, кеч­кенә ялан­га ки­леп чык­ты­лар. Ул
саз­лык ур­та­сын­да­гы ут­рау ке­бек җир бу­лып чык­ты, шул утрау ур­та­сын­да кеч­кенә өй уты­ра, өй­нең тирә-ягы ямь-яшел
чирәм, бер кы­рый­да кәҗә дә бәйләп ку­ел­ган. Ал­су белән Саша бер-бер­сенә шом­ла­нып ка­раш­ты­лар. Оза­ту­чы ма­лай:
– Ба­ры­гыз, ку­рык­ма­гыз, мон­да ке­шеләр еш килә, Ма­рия
әби сез­нең килә­се­не бе­леп то­ра ул, – ди­де. – Ул бө­тен әй­берне дә ал­дан белә, шу­ңа күрә күрәзә­че бит ул.
Ал­су тәвәккәлләп, бө­тен кы­ю­лы­гын җы­еп, Әл­фи­я­нең
ку­лын­нан кы­сып җитәклә­де, өйгә та­ба ат­ла­ды, ярдәм генә
итсә ярар иде, дип, өй ише­ген үзенә тарт­ты. Идәнгә кул­дан
су­гыл­ган чып­та­лар җәелгән, өй­нең эче тәбәнәк бу­лу­га да
ка­ра­мас­тан, як­ты, җый­нак һәм чис­та иде. Бер ар­тык әй­бер
дә юк – ике сә­ке, бер өстәл. Бө­тен чор­ма буй­лап, кипкән
үләннәр бәйлә­ме эленгән, өстәл бу­ен­да ап-ак чәч­ле, ур­та­ча
та­за­лык­та бер ха­тын уты­ра. Ал­су та­мак кыр­ды, тик те­ге апа
әйлә­неп ка­ра­ма­ды, ар­ты белән утыр­ган ки­леш кенә:
– Утырт сең­лең­не поч­мак­та­гы сә­кегә, кал­дыр шун­да.
Төгәл ун көннән ки­леп алыр­сыз. Бар, кай­ты­гыз, ур­ман­ны
чык­кан­чы әйлә­неп ка­ра­ма­гыз, – ди­де ма­тур күкрәк та­вы­шы
белән. Ал­су ни­дер со­ра­мак­чы бу­лып авы­зын ач­кан иде, ак
апаң:
– Бер­ни дә со­ра­ма, бар, кайт, – ди­де. Ал­су сең­ле­сенә
ка­ра­ды, ә ул бер­ни дә бул­ма­ган­дай, аяк ки­емнә­рен сал­ды да
сә­кегә ме­неп су­зы­лып ят­ты. Бик ары­ган ке­ше ке­бек, шун­дук
күзлә­рен йом­ды, Ал­су апа­сы­на әйлә­неп тә ка­ра­ма­ды. Апа
ка­бат:
– Бар, ку­рык­ма, ба­ры­сы да ях­шы бу­лыр. Аңа бик күп
ял кирәк, кай­гы­дан аның җа­ны теткәләнгән, ул бик озак
йок­ла­я­чак, ә уян­ган­да бик күп кирәкмәгән нәрсәләр­не оныта­чак, – ди­де.
Ал­су чык­ты да ак­рын гы­на ишек­не яп­ты, бик теләсә дә
ар­ты­на ка­ра­ма­ды. Шым гы­на Са­ша­ны җитәклә­де дә кай­ту
юлы­на чык­ты, ур­ман­ны чык­кан­чы бер сүз дә сөйләшмәделәр. Си­хер­че­ме, күрәзә­че­ме – Әл­фи­я­не ак апа­га ыша­нып
кал­ды­рып кай­тып кит­теләр.
Ун көн ун ел­га якын бу­лып то­ел­ды, Ал­су үз-үзенә урын
тап­ма­ды. Ба­рып чык­ма­са, әти-әни­сенә ни ди­яр?..
Әл­фия күп­ме йок­ла­га­нын да белмә­де. Уя­нып то­рып
утыр­ган­да ул бө­тенләй икен­че ке­ше иде, ул үзендә нин­дидер көч, җи­ңел­лек той­ды, ак чәч­ле апа­ны го­мер буе белгән
ке­бек то­ел­ды.
– Уян­дың­мы? – ди­де апа ма­тур күкрәк та­вы­шы белән. –
Уян­саң, ми­не тың­ла һәм бүл­дермә. Өеңә кайт­кач, туп­саң­ны
ат­лап кергән­че, туп­са ас­тын­да­гы ак чүпрәккә тө­релгән бозым­ны та­бып, ке­ше ая­гы бас­мый тор­ган җиргә ил­теп күм,
кем яса­га­нын азак үзең кү­рер­сең, бо­зым яса­ган ке­ше­нең
үзенә кай­та­чак. Си­нең чибәр­ле­гең ал­да­гы тор­мы­шың­да бик
күп кы­ен­лык­лар ту­ды­ра­чак, ар­тык чибәр­лек бө­тен ке­шегә
дә бә­хет ки­тер­ми, син мо­ңа әзер бул, һәм һәр­ва­кыт ты­ныч,
са­быр ка­лыр­га ты­рыш. Бак­чаң­ның ике поч­ма­гы­на ба­лан
белән миләш утырт, ан­да бер кош ку­нар, син аны ку­ма. Ирең
си­не бик нык ярат­кан, аның җа­ны шул кош­ка күчкән. Син
тор­мы­шың­ны ка­бат җай­га сал­мый­ча, аның җа­ны бәргәлә­неп
җирдә йө­ри­ячәк. Син ка­бат үз бә­хе­тең­не тап­кач, ул бүтән
килм­әячәк, ты­ныч­лап, җәннәттә урын ала­чак. То­ра-ба­ра
синдә күрәзә­че­лек һәм ке­шеләр­не дә­ва­лау кө­че дә ачы­ла­чак,
ва­кы­ты җиткәч үзең то­яр­сың. Ке­шегә сиз­дермә, хә­леңнән
килгәнчә ярдәм ит, си­нең ярдәм­челә­рең галәм киң­ле­гендә,
си­нең тирә-ягың­да бик күп фә­рештәләр ярдәмгә киләчәк,
алар белән син генә ара­ла­ша ала­чак­сың. Си­нең бу дөнь­я­да
ва­зи­фаң үтәлмәгән әле, син яшәргә ти­еш, ба­ла­лар үс­те­рергә,
үзең ке­бек кай­гы­га та­ры­ган­нар­га бу­лы­шыр­га кирәк. Рәхмәт
әйтмә, бар, юл­га чык, ан­да си­не көтәләр. Мон­да ишеткәннәрне үзеңдә сак­ла, ке­шегә сөйләмә, учың­да­гы төргәк­не сак­ла,
югалт­ма, үзең көч җый­ган­чы ул си­не яман күздән сак­лар,
яшәргә көч би­рер. Сау бул.
Әл­фия тыш­ка чык­кач, як­ты ко­яш ну­рын­да чай­ка­лып
куй­ды. Ул ике дә уй­ла­мый, килгән сук­мак белән ал­га ат­ла­ды,
тар гы­на сук­мак­тан кар­шы килгән ке­шеләр­не кү­реп, тук­тап
кал­ды, алар да тук­тап ка­рап тор­ды­лар, үз күзлә­ренә үзлә­ре
ышан­мый­ча, әк­рен генә Әл­фи­ягә якын кил­деләр. Ал­су сак
кы­на:
– Әл­фия, – дип эндәш­те. – Син мон­да нишләп то­ра­сың,
адаш­тың­мы әллә?
– Юк, апа, сезгә кар­шы чык­тым.
Ал­су сең­ле­се­нең күзлә­ренә текә­леп ка­ра­ды, аның ка­рашы чис­та һәм элек­ке ке­бек акыл­лы, яшел күзләрдә нур, ябык
йө­зендә әз генә ал­су­лык бар­лык­ка килгән.
– Әл­фия ма­ту­рым, син те­рел­дең­ме? Я Хо­да­ем, рәхмәт,
ярдә­меңнән таш­ла­ма­га­ның өчен, ял­ва­ру­ла­рым­ны ишет­үең
өчен рәхмәт!
Ал­су белән Са­ша, чын­лап та те­рел­де­ме икән дип, сиз­дерми генә әледән-әле Әл­фи­я­нең күзлә­ренә ка­ра­ды­лар, төр­ле сорау­лар би­реп, аның акы­лы аек­лы­гын аң­лар­га ты­рыш­ты­лар.
Әл­фия исә саф һа­ва­ны, җир-су­ны шун­дый са­гын­ган иде, бар
нәрсә­не ко­ча­гы­на алып яра­тыр­дай бу­лып, бө­тен тирә-як­ны
кү­зе белән ай­ка­ды, йөрә­гендә әй­теп бе­тер­ге­сез сөе­неч ту­ды.
Шу­шы ур­ман­да­гы ир­кен­лек аны ал­га, әллә кай­лар­га ча­кырды, ул йөрә­ге белән той­ды: аны ерак­та көтәләр, яра­та­лар.
Ал­су Әл­фи­я­не та­гын бер ай­га якын үз янын­да тот­ты,
аның те­ре­леп бет­үенә ина­на­сы кил­де. Сен­тябрь аза­гы­на билет ал­ды, Чал­лы­га кай­ту­чы бер та­ны­шы белән, Ал­ла­га тапшы­рып, ул аны ту­ган як­ка озат­ты. Әл­фия китәр ал­дын­нан:
– Апа, бор­чыл­ма, ба­ры­сы да ях­шы, мин үз акы­лым­да,
мин ба­ла­ла­рым ха­кы­на яшәргә ти­еш. Рәхмәт сезгә, – дип
сау­бул­лаш­ты.
Мәскәү-Чал­лы по­ез­ды куз­га­лып кит­те.
* * *

Дәвамы бар

Зифа Кадырова