Язмыш сынавы

Әл­фия әк­рен генә үз уры­ны­на ке­реп ят­ты. Апа­сы кайт­маган иде әле, ул бик озак йок­лый ал­ма­ды, бар­мак­ла­ры белән
иреннә­рен сый­пап ка­ра­ды, аның иреннә­ре­нең тә­мен ка­бат то­еп, кал­ты­ра­нып куй­ды. Шул тат­лы ел­маю белән йок­лап
кит­те. Апа­сы­ның кай­тып, иртән чы­гып кит­үен дә сизмә­де.

– Әй, йо­кы чүлмә­ге, тор, төш җитә бит ин­де.
Әл­фия си­ке­реп то­рып утыр­ды.
– Апа, сә­гать ничә, син кай­чан кайт­тың?
– Әле генә. Та­һир­ны озат­тык, ул си­ңа сә­лам әй­тергә
куш­ты.
Әл­фия кичә­ге хәлләр­не исенә тө­ше­реп кы­зар­ды: юк,
апа­сы­на әйтм­әячәк...
– Апа, ни­чек бул­ды ан­да мин киткәч, сөйлә әле.
– Та­һир әллә кая чы­гып югал­ды, эз­ли-эз­ли ап­ты­рап
бет­тек, төн үткәч кай­тып кер­де, үзе әллә нин­ди сәер, кай­да
бул­га­нын да әйтмә­де.
– Ә Мө­нирә апа?
– Мө­нирә үпкәләп ела­ды, дө­рес бул­са, Та­һир үзен
көтмәскә куш­кан ди. Шу­ңа бү­ген иртән Мө­нирә оза­тыр­га
да килмә­де. Бө­те­не­се хә­зер баш ва­та, кем белән хуш­ла­шып
йөр­де икән дип.
Әл­фия ка­бат мендәргә кап­ла­нып ят­ты. «Та­һир абый китте, кая элә­гер? Әф­ган­га гы­на эләгә күрмә­сен, хә­зер бө­тен
ке­ше­нең ку­рык­ка­ны шул Әф­ганс­тан!»
Ике ай ва­кыт үткәч, хат та­шу­чы Әл­фи­ягә хат суз­ды:
– Ка­ра, үскә­нем, си­ңа кем­дер хат яз­ган.
– Кем ? – ди­де кыз яшел күзлә­рен ял­ты­ра­тып.
– Сол­дат­тан бу­гай...
Әл­фия хат­ны яшен тиз­ле­гендә тар­тып ал­ды да өйлә­ренә
то­рып чап­ты, яше­ре­неп кенә хат­ны ач­ты. «Исән­ме, бәләкәчем» дигән сүзләр­не укы­гач, би­тенә ут кап­ты­мы­ни – бер укыды, ике, өч; дул­кын­ла­ну­дан ба­шы эшләмә­де. Көч-хәл белән
ты­ныч­ла­нып, ка­бат укып чык­ты. Та­һир Гер­ма­ни­я­га эләккән
иде, бу ин­де үзе бер сөе­неч бул­ды. «Бәләкә­чем, укы, ми­не

көт, мин си­не бик тә са­гы­нам», дигән иде егет. Шу­лай итеп,
ике ара­да хат йө­ри баш­ла­ды, икен­че ха­тын­да Та­һир үзе­нең
фо­то­сын да сал­ды, аңа сол­дат ки­е­ме бик тә ки­лешә иде.
Әл­фия хат та­шу­чы­ны һәр­ва­кыт юл­да кар­шы­лый, әнилә­ре
белмә­сен, хат алар ку­лы­на эләкмә­сен дип бор­чы­ла иде.
Тик авыл җи­рендә сер бу­ла ала­мы: беркөн­не хат та­шу­чы
Әл­фи­я­нең әни­сен кү­реп хат­ны бир­де:
– Мә, берь­ю­лы алып кит әле хат-гә­зитлә­ре­гез­не, – диде.
Сә­гыйдә апа хат­ны ку­лын­да те­геләй-бо­лай әйлән­дерде:
– Нин­ди хат, кемнән ул?
– Әл­фи­ягә җәйдән бир­ле килә бит, кемнән икә­нен язмый – сол­дат­тан.
– Нин­ди сол­дат­тан? Яшь бит әле ул...
– Соң, хат яшьләргә килә ин­де, си­нең белән ми­ңа яз­маслар бит.
Әни­се Әл­фи­ядән күп­ме генә со­рап ка­ра­ма­ды, тик Әлфия хат­ның кемнән икә­нен әйтмә­де.
Кыш­кы ка­ни­кул­га кайт­кан Ал­су апа­сы, Әл­фия мәктәптә
чак­та урын-җир җы­еш­тыр­ган­да мат­рац ас­тын­нан бер­ничә
хат та­бып ал­ды, бер­се­нең эченнән Та­һир­ның фо­то­сы да килеп чык­кач, ба­шы­на тай типкәндәй, тел­сез кал­ды. Фо­то­ның
ар­ты­на «С­өек­лем Әл­фи­ягә» дип языл­ган иде.
– Менә си­ңа мә, ах, шом­бай! Тук­та, те­ге көн­не оза­ту
кичә­сендә чы­гып югал­ды, алай­са... Әл­фи­я­не оза­тып йөргән
бу­лып чы­га тү­гел­ме соң?
Сең­ле­се мәктәптән кайт­кач, Ал­су тә­ки те­ге төн­не сөйләт­те.
– Үскә­нем, мо­ны Мө­нирә белсә, го­мер­лек дош­ма­ның
бу­ла­чак, бик үч­ле ул.
– Та­һир абый үзе бит «син ми­не­ке, мин си­не­ке, кайт­кач
өйлә­не­шер­без», ди­де.
– Эх, бәбкә­чем, хә­зер ниш­ли­сең ин­де?
– Мин көтәргә сүз бир­дем, мин дә яра­там...
– Нәрсә белә­сең соң син яра­ту ту­рын­да?

– Бел­мим, яра­там бит, апа.
– Ярый, тик бел­гертмә берәүгә дә, чәйнә­ми тор­сын­нар
әле. Ә бо­лай әйбәт егет ул. Көтә ал­саң, көт, әйткән сүздә торыр­га кирәк, көтү җи­ңел­дер дип уй­ла­мыйм.
– Апа, димәк, син ми­не ачу­лан­мый­сың?
– Нәрсә дип ачу­ла­ныйм, ул ан­да, син мон­да. Әле дә китеп кал­ды, алай­са, унал­ты­дан ки­яүгә чы­гар идең, бу хат­лар­га
ка­ра­ган­да…
Бер ел үт­те дә кит­те. Бу яз­га Әл­фия ин­де җиткән кыз булып чык­ты, көз укыр­га килгәндә, ул ин­де чын мәгънә­сендә
чибәрләр­нең чибә­ре иде: буе да үс­те, гәүдә­се түгәрәклән­де.
Ни галәмәт, аның каш-кер­фе­ге кап-ка­ра бул­ма­са да, куе
көрән, бик тә ма­тур иде. Соң­гы уку елын­да Әл­фи­я­нең шулай ма­ту­раюы күп­ме егет­не йо­кы­сыз кал­дыр­ды, тик Әл­фия
генә го­рур ба­шын төз тот­ты, алар­га әйлә­неп тә ка­ра­ма­ды. Ул
ай­лар, көннәр са­на­ды…
Шу­лай да тәрәзә тө­бендә егетләр күбәйгәннән күбәй­де.
Без кап­чык­та ят­мый, бер ел­дан соң Әл­фи­ягә кем­нең хат язга­ны да ачык­лан­ды, шул көннән аның бе­рен­че дош­ма­ны да
бар­лык­ка кил­де. Та­һир­га да «Әл­фия ар­тын­нан бер көтү егет
йө­ри» дигән хат­лар оч­ты.
Та­һир үзенә урын тап­ма­ды. «Кемнәр белән йө­ри­сең,
көтәм дип сүз бир­дең бит», дип Әл­фи­ягә үпкә­ле хат кил­де.
Әл­фия ин­де җиткән кыз, ул үзен җит­ди һәм бик җа­ваплы то­та иде. Шу­ңа күрә хат­ла­рын­да да җа­ва­бы го­рур яң­гыра­ды. «Әгәр көт­үем­не теләсәң, ке­ше сү­зен тың­ла­ма, ми­не
рән­җетмә. Ми­ңа урам­да кем йөрсә дә ба­ры­бер, әгәр ми­ңа
ышан­ма­саң, бүтән хат яз­ма».
Та­һир­га кай­тып кергән­че түзәргә генә кал­ды. Класс­таш
дус­ты Ил­дус­тан да хат кил­де: «Мон­да шун­дый чибәрләр
үскән, мин си­ңа әй­тим, Ал­су­ның те­ге җирән баш­лы сең­лесен кү­реп шак­лар кат­тым, жур­нал­да­гы әллә нин­ди чибәрләрең читтә тор­сын. Бер күрсәң, ба­шың­ны югал­та­сың. Дө­рес
бул­са, берәү белән дә йөр­ми, си­не көтә диләр. Сә­лим абый
кы­зын сак­лар­га олы эт алып кай­тып бәйләгән. Тәрәзә төбендә йөрү­челәр күб­әеп кит­те, дип әйтә ди». Бу хат­тан соң

Та­һир ты­ныч­ла­нып кал­ды, шу­лай да ни­чек тә са­бан­туй­га
кай­тып җитәргә кирәк дип хы­ял­лан­ды.
Та­һир­ның хы­ял­ла­ры рас кил­де, чәчүләр бетүгә, июнь
баш­ла­рын­да җом­га көн­не ул Ка­зан­га ки­леп төш­те. Бө­тен халык са­бан ту­е­на кайт­кан­га­мы, бер як­ка да би­лет­лар юк иде.
Бә­хе­те бар икән сол­дат­ның, ав­то­бус шо­фе­ры ми­һер­бан­лы зат
ту­ры кил­де, Чал­лы­га хәт­ле алып кайт­ты Та­һир­ны. Шу­лай
да Сар­ман­ның юл ча­ты­на чы­гып җиткән­че кич бул­ды. Юл
ча­тын­да­гы ха­лык­ның са­ны юк иде. Узып бар­ган ма­ши­на­лар
тук­та­мый гы­на китәләр, бар да ке­ше белән ту­лы. Та­һир уйлап-уй­лап тор­ды да җәяү куз­гал­ды, «Сол­дат ке­шегә алтмыш
чак­рым нәрсә соң ул, ат­лап тү­гел, шу­ы­шып бул­са да кай­там.
Эх, Әл­фия, көт­тең­ме икән ми­не, нин­ди икән син хә­зер?» Ул
шу­лай хы­ял­ла­на-хы­ял­ла­на ат­ла­ды да ат­ла­ды. Менә бит тормыш, бер кичтә бер ка­раш аны әсир ит­те, мәхәббәт юк ди­ген
син. Көтмәгәндә ту­ган бе­рен­че гый­шык хи­сен, чан­дыр гы­на,
җит­ле­геп кенә килгән яшүс­мер Әл­фи­я­сен кү­ңел тү­рендә иң
из­ге хисләр, иң олы өметләр белән ике ел сак­ла­ды Та­һир.
Төн буе ат­ла­са да, аның белән оч­ра­шу хы­ял­ла­ры егеткә егылыр­га бирмә­де, таң атып, бе­рен­че әтәчләр кыч­кыр­ган­да,
Сар­ман­га кай­тып кер­де. Урам әле тып-тын иде, бө­тен ке­шенең иң тәм­ле йо­кы сә­га­те. Та­һир әк­рен генә арт кап­ка­дан
ише­гал­ды­на кер­де, ки­емнә­рен са­лып эл­де, ко­е­дан сал­кын
су алып өс­тенә кой­ды. Та­һир кү­зе белән тирә-як­ны ай­ка­ды:
бар нәрсә элек­кечә, бар нәрсә йөрәккә якын, ка­дер­ле. Та­һир
ишеккә та­ба бо­рыл­ды, күтәрмәдә ба­сып тор­ган әти­се белән
әни­сен кү­реп, май ко­я­шы­дай ел­ма­еп, ко­ла­чын җәй­де:
– Әни, әти, мин кайт­тым!
– Бәй-бәй, Та­һир улым, син тү­гел­ме соң?
– Мин, әткәй, мин, кайт­тым бит, – дип күтәрмәгә очып
мен­де, әле әни­сен, әле әти­сен күкрә­генә кы­сып, берәм-берәм
битлә­реннән үп­те. – Эх, әни, са­гын­дым ток­мач­лы аш­ла­рыңны, тәм­ле ипилә­рең­не, сөт­ле чәең­не! Бәй, сез нишләп мон­да
эч­ке күлмәктән то­ра­сыз, кем сол­дат­ны шу­лай кар­шы­лый, ә?
– Менә, анаң: «Әллә нин­ди шәрә ке­ше йө­ри йорт­та, әллә
исе­рек кергән ин­де», – дип алып чык­ты.

– Ки­емнәр ту­зан­га ба­тып бет­те, төн буе җәяү кайт­тым
Чал­лы­дан, – ди­де Та­һир ел­ма­еп.
– Күр, әни­се, нин­ди ир-егет бул­ган улы­быз: ул җилкәләр,
ул буй… Күз тимә­сен, улым, сөб­ха­нал­ла кү­ренә­сең.
– Ми­нем кичәдән бир­ле аша­ган юк, әни, тәм­ле кай­магың белән чәй эчик әле, – дип, Та­һир әни­сен та­гын бер кат
ко­чак­лап үп­те.
– И ба­лам, үпкә­ли күрмә, һа­ман үз күзлә­ремә ышан­мый
то­рам бит әле. Көт­тек, улым, көт­тек, таң ат­са, си­не көтә башлый­быз атаң белән, ә бү­ген чак кы­на соң­га кал­ган­быз. – Саби­ра апа ашы­га-ашы­га өстәл хәстәр­ли баш­ла­ды, ана­ның
шат­лы­гы эченә сый­ма­ды. Ашап туй­гач:
– Син, улым, ятып ял итеп ал, ан­нан бергәләп са­бантуй­га чы­гар­быз. Әйбәт бул­ды шун­дый олы бәйрәмгә кай­туың, – дип, урын әзерләп бир­деләр.
Са­би­ра апа улы­ның өс­тенә яп­ты да сок­ла­нып ел­май­ды,
Та­һир да әни­сенә ягым­лы итеп ел­май­ды, аның күзлә­ре ту­лы
со­рау иде, әни­се­нең ку­лын­нан то­тып, күзлә­ренә ка­ра­ды.
– Әни, ми­не мон­да көт­теләр микән? – ди­де кы­за­рып.
– Ә-ә, Сә­лим кы­зын әйтә­сең­ме? Көт­те, улым, көт­те.
Бик әйбәт кыз, һәр­ва­кыт исәнлә­шеп йө­ри. Аның чибәр­ле­ген
күрсәң, син киткәндә ба­ла гы­на иде бит әле, ә хә­зер та­нымас­сың да.
– Көт­те ди­сең ин­де алай­са…
– Көт­те, улым, көт­те, ар­тын­нан йөрү­челәр дә күп дип
сөй­лиләр, ке­ше сү­зен тың­лый күрмә, ке­ше көнлә­шеп тә әллә
ниләр сөйләр. Аны күргән са­ен, ми­нем улы­ма гы­на тиң бу
ба­ла дим, түз, улым, күпкә түзгән­не аз­га түз, са­бан­туй­га
чык­кач, үзең кү­рер­сең.
– Рәхмәт, әни, сүзлә­рең йөрә­гемә май бу­лып ят­ты.
Ару үзе­не­кен ит­те­ме, ике ел көткән мендә­ренә ба­шы
тию белән тат­лы йо­кы­га кит­те. Аны төш җиткәндә әни­се
уят­ты.
Әни­се тәм­ле итеп аш әзерләгән, Та­һир үзе са­гы­нып кайткан ток­мач­лы аш­ны ике олы тә­линкә су­гып куй­ды. Ан­нан
сол­дат ки­емнә­рен ки­еп җибәр­де. Ата белән ана, шат­лык­ла­

рын яшерә ал­мый­ча, го­рур ба­сып, ул­ла­ры белән са­бан ту­е­на
ашык­ты. Күргән ха­лык Та­һир­ны ко­чак­лап исәнләш­те, исән
кай­туы белән кот­ла­ды. Бе­раз­дан алар кар­шы­на пы­рыл­дап
ма­тай ки­леп тук­та­ды, ан­нан берәү си­ке­реп тө­шеп, Та­һир­ны
күтә­реп ал­ды:
– Һай, дус кайт­кан, мин­сез генә бәйрәмгә чык­кан!
– О-о, Ил­дус! Сә­лам җәяү­ле пе­хо­та­га!
– Җәяү­ле, за­то сер­жант.
– Ә мин тан­кист сер­жант.
Дус­лар бер-бер­сен бө­терә-бө­терә ко­чак­ла­ды­лар, күтәреп-күтә­реп тө­шер­деләр, бу та­ма­ша­ны ка­рар­га яр­ты мәй­дан
җы­ел­ды, класс­таш­ла­ры, дус­ла­ры ура­тып ал­ды, кыз­лар да
урап-урап чибәр сол­дат­ны күзлә­деләр. Та­һир гы­на са­бырсыз­ла­нып үзе­не­кен эзлә­де. Ил­дус та җүләр тү­гел, аң­лый
дус­ты­ның хә­лен. Ма­та­ен ка­быз­ды да Та­һир­ны түгәрәктән
читкә, ерак­ка­рак алып кит­те.
– Аң­лыйм, дус, кем­не күрә­сең килгән­не, тик мон­да күренмә­де ул.
Та­һир ел­ма­еп Ил­дус­ның иң­ба­шы­на ку­лын сал­ды.
– Мин әллә та­ны­мыйм­мы дип тә уй­лап куй­дым.
– Та­ны­мас­сың да, мин си­ңа әй­тим, син ми­нем дус бул­масаң, тәрәзә­се тө­бендә көн-төн ку­нар, хәт­та Сә­лим аб­зый­ның
бо­зау чак­лы эте белән ко­чак­ла­шып йок­лар­га да ку­рык­мас
идем. Биллә­һи, бергә өрергә ри­за, әм­ма берәүгә дә бирмәс
идем.
– Ярый, Ил­дус дус, берәр җа­ен та­быйк ин­де, юк­ка гы­на
төн буе җәяү кайт­ма­дым бит, бо­лай да йөрәк си­ке­реп то­ра.
– Бәл­ки өйдә­дер, әйдә, өенә ба­ра­быз.
Әл­фи­яләр­нең тыш­кы тәрәзә өл­ге­се ачык иде, ша­тырбо­тыр ма­тай ки­леп тук­та­гач, кем бу­лыр икән дип, Әл­фия
тәрәзәгә кил­де, челтәр­не ач­мый гы­на урам­га ка­ра­ды да
тел­сез кал­ды. Та­һир бак­ча кой­ма­сы­на ки­леп сөял­де, сызгыр­га­ны­на берәү дә эндәшмәгәч, озак уй­лап тор­ма­ды, тиз
генә бак­ча эченә си­ке­реп төш­те. Ак­рын гы­на ни­гезгә ба­сып,
тәрәзә­нең челтә­рен күтә­реп ба­шын эчкә тык­ты, бүлмә ур­тасын­да ба­сып тор­ган Әл­фи­я­не кү­реп, ул да тел­сез кал­ды: кыз

чәчлә­рен та­рар­га дип сү­теп таш­ла­ган, алар дул­кын-дул­кын
бу­лып бө­тен гәүдә­сен ди­яр­лек кап­ла­ган, әй­тер­сең, ко­яш­ның
бө­тен ну­ры шун­да җы­ел­ган. Зур яшел күзләр кер­фек как­мый
егеткә текәлгән.

Зифа Кадырова.

Дәвамы бар.