Рәхмәт сиңа, язмыш

Менә әни, сөздем, җылы килеш әчеп җибәр әле,диде ул,нәни кулларына тоткан сөтле чокырны әнисенә сузып.Аннары терелерсең. Эч, әни.
Гамилә рәхмәтен әйтеп,сөтне эчеп куйды да,Галиягә үз янына утырырга кушып,кызының кулларын тотты.
Кызым,диде ул,һаман да елмаеп.Тыңла әле балам.Мин үлсәм,елама, дигән идем бит,исеңдәме? Аннары,минем кебек балалар йортында торырсың.Анда синең кебек кызлар күп, дуслашырсыз да дигән идем.
Әйе,әни,истә.Ләкин син үлмисең бит әле,әни.Менә бит көләсең дә хәзер..
Әйе, балам, әйе,кызым,көләм.Шатлыктан көләм.Чөнки син ялгыз калмыйсың.Аллах тагәлә безгә Илсөяр апаңны җибәргән бит.
Кызының берни аңламыйча, сүзсез генә басып торуын күреп,Галия көч хәл белән тирән итеп сулыш алып, сүзен дәвам итте.
Кызым, минем үләсен яхшы беләсең, күп сөйләштек бит бу хакта,диде ул елмаерга тырышып..Еларга ярамаганын да беләсең.Мин синең өчен бик кайгыра идем, ә менә.хәзер мин бик бәхетле.Чөнки сине Илсөяр апаңнар
үзләренә яшәргә чакыралар.
Үлем сүзенең чын асылына әле юньләп төшенмәгән дә бала аптырап,бер әнисенә,бер Илсөяргә карады.Бу вакытта әнисенең:үләм,дигән сүзләренә дә сабый йөрәге ышанмагандыр әле аның.
Илсөяр апаларга?диде ул ярым пышылдап.Аларның балалары юк мени?
Бар кызым, бар.Танышырсыз әле.Ә син бик бәхетле булырсың Галия Аллах теләсә, бик бәхетле.
Шушы сөйләшүләрдән соң, Гамиләгә хәл кереп, терелеп киткәндәй булды.Йөзенә бераз алсулык йөгерде.Кызы өчен җаны тыныч иде аның хәзер.Мулланур белән Илсөяр дә вакыт булган саен хәлләрен белешеп тордылар.Галия үзе дә хәзер аларны сагынып көтеп алды.
Шулай итеп,берничә көн гомере калган,дигән Гамилә, әле ике айдан артык яшәп, көз җиткәндә бер кешегә авырлык китермичә бакыйлыкка күчте.
Яшьтән ятим калып, детдомда кагылып сугылып үскән Гамиләнең, бу дөньяда бер бәхетсез җан булып яшәгәнен,исерек ир белән интеккәнен искә алып, авылдашларының үзәге өзгәләнде.Кызын җәлләп тә еламаган кеше булмагандыр.Шулай да ,хәзер Галиянең детдомда түгел,ә яхшы гаиләдә яшәячәген белеп,авыл белән сөенделәр, җаннарына җылы йөгерде.
Әйе,чынлап та, Мулланур белән Илсөяр кыз өчен бик изге күңелле, яхшы кешеләр булдылар.Уллары Илшат та Галияне яраткан сеңлесе итеп кабул итте.Ә менә Галия үзе, Илсөярнең уң кулына әйләнде дә куйды.Чишмәгә суга барды, өй җыештырды.Ә бер көн эштән кайтуына нәзек кенә итеп токмач кисеп, аш пешереп шаккаттырды.
Йөрәк яраларын бәйли бәйли, көннәр, аннары айлар уза торды.Сизелмичә еллар узды.Тора бара Галия чынлап торып, бу тату гаиләнең үз баласына әйләнде.
Теге вакытта баланы үзләренә алганга сөенеп бетмәде Мулланурлар.
Ии, хатын,ярый син каршы килмәдең, рәхмәт дип, җай чыккан саен хатынына рәхмәтен белдерде ир кеше.Гомер буе үкенеп яши идек бит.
Сиңа рәхмәт Мулланур, мин нәрсә? Син күреп алмасаң, мин Галияне каян күрә идем инде.Менә көзгә Илшатыбыз армиягә киткәч, икебез нишләр идек.Болай кызыбыз бар.
Әйе, Аллах бер улыбызны алган иде, Илсөяр, менә бит , кызлы да булдык.Галия укырга кергәч, кыен булыр әле, сагынырбыз үзен.
Ярар, Мулланур, исән сау кереп укысын гына инде.Кыз балага диплом бигрәк тә кирәк әле ул.Аннары мин әнисенә дә: кызыңны укытып кеше итәрмен, дип вәгьдә биргән идем.Вәгъдәне үтисе Аллах бирса.
Сүзне сөйләшәсең генә, ул инде алдыңа килеп тә баса.Малайны армиягә ничек озатасы булыр?дип Мулланур белән Илсөяр әле генә сөйләшкәннәр кебек иде, инде әнә Илшатлары исән сау әйләнеп тә кайтты.Сөенеч өстенә сөенеч өстәп, ул кайтыр алдыннан гына Галияләре Казан югары уку йорты студенткасы булып сөендерде.
Әти әнисе кыстый торгач, Илшат та авыл хуҗалыгы техникумына читтән торып укырга керде.Балаларның берсе кайтты, берсе китте дигәндәй,шатланып бәхет белән еллар уза торды.Бер ел, ике, өч ел.Инде менә Илшатлары аграном дипломын да алып кайтты.Аллах бирса киләсе елга кызлары кайтыр.
Тормыш шулай әкрен генә үз көенә алга тәгәрәде.Илсөяр һаман да шул мәктәптә балалар укытты, ә Мулланур бура бурауны ташлап, тәрәзә йөзлекләре ясый башлады.Беррәттән агач капкаларга әллә нинди матур бизәкләр, алкалар ясап, авыл өйләренә искиткеч матурлык өрде.
Якты хыял, өметләр белән алсуланып таңнар атты, якты киләчәк ышандырып кояш баеды.Һәркемнең йөзләрендә елмаю балкып, якты киләчәккә планнар корылды.Мулланурлар да:-менә тиздән кызыбыз кайта, дип сөенеп ямьле җәйләрне ашыктырдылар.Ләкин менә, син уйлыйсың, язмыш уйный, дигәндәй,бу дөньяда бар да син дигәнчә генә бармый икән шул әле.Мулланурларның да уйлаган уйлары каф тавы артына очтылар.Чөнки Галияләре кулына диплом алуга, Аслан исемле Гагра егетенә кияүгә чыгып куймасынмы.Баксаң, алар инде өч ел буе дуслашып та йөргән булып чыктылар.
Менә сиңа мә, диде, бу хәбәрне ишеткән Мулланур.Кыз гомере, каз гомере, дип тикмәгә генә әйтмәгәннәр хатын.Авыл егетләрен әйтәм, ачуым килмәгәе, шундый кызны кулдан ычкындырдылар.
Я, әтисе, я, бәхетләре булсын диген.Кыз баланың язмышы шундый инде.Гомергә безне саклап ятмас бит.Самолетлар оча, поездлар йөреп тора.Кайтырлар, китәрләр Аллах бирса,исән сау булсыннар.
Шулай итеп, Мулланур белән Илсөяр матур гына никах ясап, Галияне олы тормыш юлына озаттылар.Аннары җыелып кияү ягына кызыл туйга да барып кайттылар.Кызлары өчен җаннары тыныч иде хәзер аларның.Чөнки Аслан бик тәртипле, укымышлы гаиләдән булып чыкты.Галияне дә әти әниләре, бар туганнары колач җәеп каршы алдылар.
Ә инде туйда, кызлары Мулланур белән Илсөярне икенче әти әнием дип таныштыргач, Мулланурның болай да йомшак күңеле бөтенләй эреп китте.Көлә көлә күз яшьләрен сөртте алар.Кызлары өчен сөенделәр дә, горурландылар да.
Ләкин Галияләр Гаграда бер ярты еллап кына яшәп алдылар.Аларны Турциядән кунакка кайткан абыйлары үзләре белән ияртеп, шул күз күрмәгән якларга алып китте.Озак та тормый, яшьләр шунда төпләнеп тә калдылар.
Үзәкләре өзелсә дә, Мулланурлар бу юлы да каршы килеп маташмадылар.Бары тик, тигез тормыш, ак бәхетләр теләп кызларын Төрек иленә озаттылар.
Галияне озатып тагын өч ел сизелмичә узды.Беренче елны кызлары үзләре кайтсалар, икенче елга инде Мулланурлар җыелып кунакка бардылар.Чөнки Галия авырлы булгач, озын юлга чыгарга курыкты.Рәхәтләнеп ял итеп, әллә нинди матур җирләрдән хисләнеп, кызлары өчен Аллахка рәхмәт әйтеп, сөенеп кайтты алар.Илшат та туйганчы диңгездә йөзеп, кияүләре белән әллә кайларга йөреп шаккатып кайтты.
Да, әти, диде ул, тел шартлатып.Галия аркасында нинди генә җирләрдә йөрмәдек.Бу Турция дигәннәренә кайчан барыр идек әле, шулай бит?
Шулай улым, шулай.Аллах рәхмәте, күпләр көнләшә бит малай хәзер бездән.Кемнең кияве: бабайлар килсен дип, шул хәтле акча җибәрә ди, ә? Әйдә, Илшат, сине дә башлы күзле итсәк инде,дөньябыз бөтенләй түгәрәкләнер Аллах бирса.Әнә шул күрше Ильмираны ал да чык инде, булмаса.
Аллах сакласын,әти!дип рәхәтләнеп көлеп җибәрде Илшат.Илмираны ишектән алып керсәм, сез тәрәзәдән чыгып китәрсез .Ай-яй усал бит ул.
Кызлар башта шундый була инде, кияүгә чыккач басыла алар.Тормыш үзе өйрәтә ул, улым.
Белмим, әти, Ильмира кебекләрне ничек өйрәтер ул тормыш.Җенле бит ул.
Илшат кабаттан матур гына көлеп куйды.Ачуы чыкса капканы да тибеп кенә ача бит.
Бу юлы Мулланур үзе дә кычкырып көлеп җибәрде.Әйе, андый хәлләр булгалый, диде ул Илшатына яратып карап.Кемгә ошаган ул шулай? Әтиләре юаш кына.Ә менә Илмиралары дер селкетеп тора.Син әйтмешли, ялгыш бер кире сүз әйтсәң, тәрәзәдән чыгып китәрсең малай.
Мин нәрсә әйтәм, әти?Менә шул шул.Ярар, әниебез кебек бер акыллы кыз булыр әле.Әле яшь бит мин.
Яшь? Унсигездә диген тагын.Вакыт бара Илшат.Һәрнәрсәнең үз вакыты, улым.Әнә Галиябезнең баласы үсеп килә инде.Син дә озаклама.
Аңладым, әти, аңладым.Быел булмас инде, киләсе елга Алла бирса сабан-туйга өйләнеп куям, менә күрерсез.
Авызыңа бал да май, Илшат.Димәк сөйләштек,дип өйгә таба атлады Мулланур.Димәк киләсе елга,сабан туйга.
Киләсе елга, сабан-туйга дип, әтисе артыннан иярде Илшат.Бер бик матур, акыллы кыз алып кайтып шаккатырырмын әле.
Бер дә булмаса Ильмираны алып чыгарбыз, дип көлә көлә улының иңенә какты Мулланур.Ул да матур, акыллы да.Ә усаллыгы әйбәт усаллык аның.

4 бүлек

Ярар, әти, ярар.Көләргә сиңа бир инде.Тотармын да председательнең Гүзәлен алып кайтырмын әле...
Шулай шаярышып алдылар да, кабат үз эшләренә кереште ирләр.Тәртипле,эш сөючән гаиләнең тормышлары шулай шома гына алга тәгәрәде.Рәхәтләнеп ял иттеләр,рәхәтләнеп эшләделәр.Бәхет тулы өйләреннән җылы нур бөркелде.
Мулланур көннәр буе үзенең мастерскоенда агачтан наличниклар ясаса, Илсөяр укытуын дәвам итте.Ә аграном булып эшләүче уллары Илшат арыш басуларында йөзде.Үзе эшләгән колхозның һәр басуын яхшы белә иде ул хәзер.Кайсы басуда борчак,кайсында кукуруз, бодай үсә.Кайсы басуда башаклар тулырак,кайсына ашлама җитми.Аннары,шул чайкалган иген кырларында җәяү йөрергә дә бик ярата иде ул.Ә инде кайсы басу юлы кайда илткәне һәрчак күз алдында аның.
Шулай шул,күкрәктән шаулап арыш үскән басу юлларында йөрергә нинди авыл баласы яратмасын ди инде.Әлбәттә яраталар.Баш очында сайраган кошларны,кояш нурларына уралган башак җырларын тыңлау үзе бер гозурлык бит.Ә менә юлларның берсе сөйгәнеңнең авылына илтсә? Менә ансы бигрәк тә зур бәхеттер инде ул.Әйе,әйе, бәхет.Чөнки шушы юллар сине сөйгәнең белән очраштыра,шатлык, бәхет бүләк итә.Йөгерә йөгерә атлаган яшьлек эзләреңне саклый.
Илшатны да менә хәзер сөйгәне белән шушы басу юллары бәйли дә инде.
Басу юлы буйлап,ялан аяк,
Йомшак тузаннарны туздырып.
Йөгерәсем килә,бала-чакта сыман,
Тик җилләрне генә уздырып.
Менә Илшат та хәзер басу юлы буйлап, Гүзәле янына йөгерә.Искән назлы җилләргә кушылып,сабан тургайларын тыңлап,сызгыра сызгыра тузаннарны туздыра ул.Менә бит,язган булгач,ничек килеп чыкты.Теге вакытта әтисенә уены-чыны белән әйткән сүзләре чынга ашты бит. Уйламаганда,көтмәгәндә председатель кызы Гүзәл белән танышып, бер берсенә гашыйк булды яшьләр.Әнигә охшаган кыз табам әле мин ,дигән иде,әллә әйткәннәре фәрештәләрнең амин дигән сәгатенә туры килдеме? Гүзәле чынлап та, бик акыллы матур кыз булып чыкты.Җитмәсә,әнисе кебек укытучы да бит әле.Үз бәхетенә үзе ышанмады Илшат.
Гүзәл өч яшькә яшьрәк булса да, яшь аралары сизелмәде дә.Икесе дә шундый акыллылар,икесе дә бик матурлар.Аларны бергә күргәннәр:Карагыз әле боларны, бигрәк пар килгәннәр, дип соклануларын яшерә алмадылар.Ләкин,менә Илшатка кадәр,Гүзәлне үлеп бетеп яратып йөргән егет кенә ачудан учларын кысып,иреннәрен тешләде.Басу юлында каршысына чыгып та Илшатка әллә ничә тапкыр янады. Гүзәл белән арага кердең, шушы арыш басуында каласың килмәсә, бу авылга башка аяк атлама,дип, хәттә пычак тотып куркытырга маташты.Шулай да,эш янаулардан, төрткәләшеп якалашудан узмады.
Илшат белән Гүзәл дә матур гына йөрүләрен дәвам иттеләр.Дөрес,теге басу корты кем кызы белән йөрисе икәнен белгән,дип мыскыллы көлүчеләр юк юкта табылып торды, ләкин яшьләрнең мәхәббәтенә боларның берсе дә киртә була алмадылар.Гүзәл үзе дә Илшат сыман баш аягы белән мәхәббәт күленә чумды.Егете килер вакытны минутлап санап көтеп алды ул хәзер.Әтисе дә булачак киявенә зур өметләр баглады.Теге егетен өнәми идем,хатын,Илшат бик акыллы,тәртипле күренә дип, сөенечен хатыны белән уртаклашты рәис.Гаиләсе дә бик яхшы Аллахка шөкер.Аграном эшенә дә тиз өйрәнеп,җиңел генә кереп китте.Инде бәхетләре булсын, Я Раббым.
Әнә шулай эштән соң,җәйге кичләрдә дә,килеп җиткән алтын көзләрдә дә басу юлы буйлап сөйгәне янына йөрде Илшат.Кышын әтисенең машинасында карлы юлларны таптады.Язгы юлсыз чакларда,колхоздан эшкә дип бирелгән Нивасында килергә рәистән рөхсәт алды.
Менә бит,әти,диде ул бер айлы кичтә.Әйткән идем бит,рәис кызы Гүзәлгә өйләнәм,дип,шулай булып чыга инде Аллахым бирса.Язга чыгып,чәчүне тәмамлыйбыз да, сабан туйларга килен алып кайтам.
Мулланур абзый үзе дә сүзгә кесәгә керә торган кеше түгел.Авыл халкы һаман да аның сүзләрне әллә уйнап кына , әллә чынлап әйткәнен тиз генә аңламыйча аптырап бетәләр.Ә ул кирәк чакта үткен генә төрттереп куярга да,кеше алдында оялтырга да күп сорап тормый.
Менә бүген дә,улы:рәис кызы Гүзәлгә өйләнәм, дигәч,серле генә елмаеп куйды.
Нишләрсең,сиңа Гүзәл кала инде, улым,диде ул,башын кашыган булып.Ильмира юк бит инде хәзер.Әнәтерә усал дип,тормадылар, күрше кызын алдылар да киттеләр.
Кияүнең әтиләре тәрәзәдән очтылар,дигән хәбәр булмады әле үзе.
Чынлап та,ишетелмәде име,әти, дигән булды Илшат та уен белән.Әллә соңрак очарлар микән?
Шулай әтиле уллы көлешә көлешә гапләшеп алдылар.
Уйнап кына әйтәм инде,әтии,дип сүзен дәвам итте улы.Илмира тырыш,акыллы кыз.Үзен кимсетергә ирек бирә торган түгел, молодец.Бәхете булсын.
Ә Гүзәлең? Мин кем кызы?дип тормасмы соң,Илшат?Биеккәрәк үрелдең бугай,улым?
Юк ла инде,әти.Син нәрсә? Бөтенләй андый кыз түгел ул.Акыллы да, матур да.Әниебез кебек укытучы да бит әле.Кара әле,әти,Галияләр кайта алырлар микән име?Туйдан соң бергәләп аларга очар идек.
Әлбәттә инде,Илшат.Мондый зур бәйрәмгә ничек кайтмыйча калсыннар ди.Кайтырлар Алла бирса,кайтырлар.Үзебез дә сагынып беттек инде үзләрен.
Әнә шулай ак хыялларга төренеп, якты көннәргә өметләнеп ямьле язларны көтеп алды Илшат.Өченче дистәне ваклаганда беренче тапкыр шулай сагынып каршы алгандыр ул яз хәбәрчеләре кара каргаларны,сыерчыкларны, торналарны.Ләкин,менә тәүге күргән сыерчыгы гына үзәкләрне өзеп бер ялгызы сызгыра иде аның.Ии,бу елда өйләнәсе,я булмаса кияүгә чыгасы кешеләр пар сыерчыклар күрәләр,дигән булалар тагын,дип аптырады ул.Менә ышан син,
сынамышларга.Беренче күргән кошым, ялгыз иде дип,өйләнмичә калмам бит инде,я.Кызык, Гүзәлем парлы сыерчык күрде микән? Әллә ул да ялгызнымы?Ярар,юк белән баш ватмыйк әле,сабан-туйга туй итәбез,дип вәгьдәләштек бит инде.
Шулай дип, үзен юатса да, Илшатның күңеле нидер сизенеп сискәнеп куйды.Теге тәкәббер нәрсә Гүзәлне урлап китмәсен тагын, дигән уй узды аның башыннан.Барыбер Гүзәлне сиңа бирмим,дип күпме янап йөрде бит әнә. Аллах сакласын.
Һәм менә салкын кышлар белән тарткалаша тарткалаша,дөньяга язлар килеп керде.Нәни гөрләвекләр елгаларда ярсып аккан ташуларга килеп кушылдылар.Сирень,шомырт чәчәкләренең хуш исе башларны әйләндерде.Авыл тормышында көннән көн күбрәк җанлылык сизелде.Иртә таңнарда канат җилпеп кычкырган әтәч тавышлары яңгырады, кыш буе бикле торган абзар тәрәзәләре ачылып, сыер бозаулар язга башларын тыктылар.Аларның да җаннары. иркен басу кырларга ашкынды.
Язлар,язлар..Нигә бу кадәр күңелләрне ярсыта соң бу айлар?Нигә менә,нәкъ язларда җаныбызны бәхет хисләре урап ала?Мөгаен табигатьнең озын кышлардан соң уянып, җанлануы безгә дә шундый җылы йогынты ясый торгандыр.
Ап-ак кышлар матур булсалар да,
Күңел көтә, сагынып, язларны.
Сиздермичә, күз яшьләрен сөртеп,
Каршылыйбыз киек казларны.
Чынлап та, кайсыбыз гына битараф калыр микән, шушы моңлы торналар тавышын ишетеп.Югыйсә,әле генә озаткан кебек иде лә,ә инде аларның менә кыйгак кыйгак дип,кире әйләнеп кайтышлары.Уйлап карасаң, бигрәк серле инде бу дөнья.Язларда ашкынып кайткан киек казлар ,шәрә калган агачларның яшел күлмәк киюләре үзе бер мохҗиза бит.Ә иксез чиксез басу кырларда борын төрткән уҗымнарның көзгә алтын башакка әйләнүләре? Аяз күктән көлгән алтын кояш, төннәргә хуҗа кылыч ай һәм йолдызлар? Менә боларны мохҗиза дими, ни дисең инде. Әйе, яшәешебез үзе бер серле мохҗиза һәм дә бер Аллахыбыз кодрәте ул.Бары тик безгә бирелгән гомерләребезнең кадерен белеп, исән сау, матур итеп яшәргә генә кирәк.Һәм инде әлбәттә,кемгә нинди язмыш язылган, рәхмәт әйтеп кабул итәргә дә кирәктер.
Мулланур белән Илсөяр дә менә,олы кайгы кичердек дип, язмышларына үпкәләп утырмадылар.Тырышып эшләделәр, кирәк чакта кешеләргә ярдәм кулы суздылар.Дөм ятимә калган Галияне тәрбияләп, олы тормыш сукмагына бастырдылар.Инде бүгенге көндә сөенә сөенә уллары Илшатның башлы күзле булганын көтәләр менә.
Илшат үзе дә сөйгәненә көннән көннән ныграк тартылды.Менә тиздән язгы кыр эшләрен бетерерләр дә, Аллах теләсә, сабан туйларны парлап бәйрәм итәрләр.
Бу көннәрне алар икесе дә өзелеп көттеләр.Айлы кичләрдә, ни генә булса да гомергә бергә булырга вәгьдәләр бирештеләр.Шушы ак антларга ай нурлары имза сырласалар, тып тып тамган тамчылар мөһер суктылар.

Дәвамы бар.