КИЧЕРҮ ЮК

— Динар, сөйлә әле берәр нәрсә, — диде Сания, — Дәшми баргач, кызык түгел.
— Нәрсә сөйлим?
— Үзең турында…
— Әйе, — дип элеп алды Зәлифә дә, — Кайда яшисең, хатының бармы, балаларың ничәү?
Тәнзилә инде үзләренең капка төбенә килеп җиткән иде.
— Ярый, иртәгәгә тиклем! — дип сөрәнләде дә керергә атлады. Кызлар да “Иртәгәгә кадәр!” — дип кул болгады. Сүзләре дә, хәрәкәтләре дә ихлас түгел, гадәт буенча гына иде. Моны тоеп ул тагы елмайды. Әлбәттә! Ахирәтләрендә, әлбәттә, Тәнзилә кайгысы түгел иде бу мизгелдә. Бер дәгъвәче китте дип сөенгәннәрдер дә әле. Хәер, юктыр. Ни өчендер аларның берсе дә Тәнзиләне көндәшкә исәпләми иде.
— Яхшы, кызлар. Барсын да иртәгә сөйләп бетерермен… — дигәне ишетелде Динарның һәм бер мизгелдән ул Тәнзиләнең каршысына килеп басты, — Ә без әле өйгә кермибез.
Тәнзилә моны көтмәгән иде. Ул бераз югалып калды. Һәм үзе дә искәрмәстән:
— Нишлибез соң? — диде.
— Белмим инде, — дип елмайды егет, — Берәр шөгыль табарбыз әле. Үзең ничек уйлыйсың соң?
Тәнзилә иңнәрен генә сикертте. Динардан сизелер-сизелмәс кенә тәмле хушбуй исе килә иде. Елмаюы да якты, ягымлы. Тавышы да матур. Егетнең тарту көче чамасыз кебек тоелды. Авыл кызлары бер дә юктан гына мөкиббән китеп йөрмидер шул.
Бу мизгелдә кызның күңелендә тагын нәрсәдер бар иде. Горурлык тойгысы. Авылның бөтен кызы Динарга гашыйк булып, аның игътибарын яулау өчен тырышканда, ул бернинди көч куймыйча иреште… Димәк, ул бөтенләй төшеп калган кыз түгел, димәк, матурлыгымы, егетләр игътибарын яулый алырлык ниндидер сыйфатымы бар. Бу аның өчен көтелмәгән ачыш һәм башны әйләндереп җибәрерлек көчкә ия иде. Ниндидер сөенеч. Җиңү тойгысы…
— Әйдә, урам буйлап әйләнеп киләбез, — диде Динар аны җитәкләп.
“Юк. Беркая да бармыйм,” — дип әйтергә юл да калдырмады бугай. Һәрхәлдә, үзләрен кемдер күреп калачак дип кыенсынса да Тәнзилә карышырлык көч тапмады. Акырын гына урам әйләнделәр. Артык сөйләшмәделәр дә бугай. Динар ниндидер мәзәк сөйләп алды. Нәрсәдер сораштырды. Кыз җавап бирде. Сүзсез атлаган чакларында Динар аның учларын назлы итеп кысып-кысып алды. Ничектер сәер хәлат кичерде Тәнзилә. Ул үзен ихтыярсыз итеп тойды. Һәм бу хәлат аңа рәхәт иде.
Беркадәр атлагач, егет кызның биленнән кочаклады. Биленә кулын салды дисәң дә буладыр. Тик бу шулкадәр рәхәт иде. Учларының җылылыгын тою… Ул җылылык бөтен тәне буйлап сибелде. Йөзләрен алсуландырып җибәрде, сулышларын ешайтты. Билдә яткан бармакларның җиңелчә генә кыбырдап алуы, ара-тирә кысып-кысып куюы… Болар барсы да су өсенә чирткәндәге сыман кечкенә дулкын хасил иттте, ул дулкыннар бер-берсенә үрелеп бөтен барлыгына таралды һәм моңа кадәр таныш булмаган ләззәттә бәвелергә мәҗбүр итте.
Бераздан Динарның сул кулы Тәнзиләнең учларын эзләп тапты. Зур, йомшак учлар, назлы учлар, эчендә ул үзенең кулын кечкенә бер чыпчык баласы итеп тойды. Аңа рәхәт иде. Ләззәт әллә ничә тапкырга көчәйгәндәй булды… Хәзер аңа хәтта сөйләшү дә авыр иде бугай. Һәм тавышы да үзгәргән кебек булды. Бәхеткә каршы, капка төпләренә килеп җиттеләр. Бәхеткә каршымы? Тәнзиләнең бу хәлаттән аерыласы килми иде. Ул таңга хәтле, юк гомер ахырына кадәр шушы хәлаттә яшәргә әзер иде. Ләкин шунда битләрен ниндидер җылылык якынаюын тойды… Берзадан Динарның иреннәре бит очына кунды, бөтен булмышын ләззәт ялмады, кыз шул рәхәтлеккә бирелеп күзләрен йомды. Ә бераздан иреннәр иренгә үрелде. Я, ходай! Дөньяда шушыннан да татлырак тагын берәр ләззәт бармы икән?!.
* * *
Шулай кинәт кабынган мәхәббәт, үрә баскан дулкын сыман, моңа кадәр алган белемнәрне, теләкләрне, уй-хыялларны җимереп алга барды. Аңа каршы торырлык кодрәт дөньяда юк, каршы тору теләге дә юк иде. Ул көнне кыз үзенең җебеп төшүе, беренче озатуда ук кочаклашып, үбешеп торуы өчен гарьләнеп тә үкенеп маташты. Динар аны начар кызга исәпләр, бүтәнчә борылып та карамас төсле тоелды. Ләкин иртәгәсен егет белән күрешүгә, бу уйлары шундук юкка чыкты. Динар тамчы да үзгәрмәгән, ул аны юньсезгә исәпләми, ул һаман ярата иде. Хәзер инде кыз иртән күзләрен ачу белән кич җитүен, Динар белән күрешүне көтте, ләззәтле мизгелләрнең тагы да дәһшәтлерәк булып кабатлануын теләде. Сөйгән егете белән очрашу аның өчен тормыш мәгънәсе шикелле иде.
И, капка төбендәге беренче үбешү башы гына булган икән әле ул. Мәхәббәтнең аннан да татлырак әллә нинди тылсымлы мизгелләре була икән, менә аларын инде аңлап та, аңлатып та бетерерлек түгел, аны бары тик кичерергә, тоярга һәм ләззәтнең чигенә җитеп чәбәләнергә генә мөмкин. Ләззәтнең дә, ә бәлки, дөньяның да чиге шундадыр — чөнки үзеңне бөтенләй башка үлчәмдә, башка сурәттә, бүтән рәвештә итеп тоясың, ялгызың бу хакта хәтта хыялланып та булмый.
Көтү газабы, ләззәтле мизгелләр, түземсезләнүләр, икеләнүләр белән көннәр үтә торды. Авылда хәбәр тиз тарала. Динар белән Тәнзилә дә тиз арада кеше теленә керде. Кемнәрдер сокланып, кемнәрдер үртәлеп сөйләде. Бер ара пыр туздылар да бу хәбәр дә искереп бөтен кеше дә белә, беркемне дә аптыратмый торган бер гадәти нәрсәгә әйләнеп калды.
Халык сүзләре тынуга, Тәнзилә үзенең авырга узуын белде. Район үзәгенә барып тикшеренү үтеп кайткач, берничә көн һушына килә алмыйча йөрде. Бу хата кемгә дә булса әйтергә дә йөрәге җитмәде. Инде караңгы заман түгел иде, моның өчен кыз баланы ташлар атып җәзаламыйлар. Ләкин “ирсез бала тапкан”, “авырын төшергән” кебек сүзләр бер беректеме, аннан котылу җиңел түгел. Хәзер әбигә әйләнүчеләрнең дә кайберсен “ул бит фәлән кешедән авырын төшергән иде” дип сөйләгәннәрен ишеткәне бар кызның. Төшермәсәң дә “уйнаштан бала тапкан” дип — үзеңне, “уйнаштан туган нәрсә” дип балаңны гаепләячәкләр, күз дә ачырмаячаклар. Авыл халкы ул бер яклап ягымлы, юмарт булса, икече яклап аяусыз кырыс. Ләкин ничек кенә булмасын, иң башта Динарга әйтергә кирәк иде.
— Миннәнме соң ул? — дип текәлде егет моны ишетү белән, — Чынлап та мы?
Кыз бер мәлгә югалып калды. Үзенең сытыла баруын сизде. Шулай да:
— Динар, үзең дә беләсең бит, — дип өлгерде, — Сиңа хәтлем беркем дә булмаганын.
Динар елмаеп, кызның яңаклары буйлап шуып төшкән күз яшьләрен бармак очы белән сөртеп алды:
— Елама әле син.
Ул хаклы иде. Тәнзилә үзен кулга алырга тырышты.Динар аның чәчләреннән сыйпады:
— Беренче тапкыр очрашкан көнне хәтерлисеңме? — дип пышылдады ул, Тәнзилә елмаеп баш какты, — Без синең белән сөюнең иң бәхетле вакытларын кичердек. Һәр көнебез көтеп алына, һәр минуты бәхет китерә иде. Бер-беребезгә күпме татлы мизгелләр бүләк иттек, үзебез дә назга әверелдек…
Динар сөйләде, аның сүзләре җанга ятышлы иде. Тик Тәнзиләне нәрсәдер сагаерга мәҗбүр итте. Ник үткән заманда сөйли әле ул? Бер генә мизгелгә ул Динарны үткәннәрнең кабере өстендә нотык тоткан кешегә охшатып куйды. Ә икенче мизгелдә егет моны үзе үк раслады:
— Шул чакларны синең югалтасың киләме?
— Юк, — кыз башка сүз табалмады, — Юк…
— Минем дә югалтасым килми.
Динар бер мәлгә туктап калды. Ә Тәнзиләнең иреннәренә елмаю кунды. Ялгышкан ич ул. Әнә бит, Динарның да югалтасы килми, бергә буласы, бәхет диңгезендә бергә каласы килә. Тик шунда ук егет ярып салды:
— Ә бала аңа комачаулаячак… Гаилә кору, бала үстерү артык мәшәкатьләр өсти бит, анда инде мәхәббәт турында түгел, ә тормыш хәстәрлекләре хакында уйлыйсың. Бер-береңә игътибар кими, моңа көчең дә, теләгең дә калмый.
Тәнзилә әйтер сүз таба алмады. Бары тик күзләреннән яшьләр бәреп чыкты.
— Туктале, елама әле, — дип кабатлады тагын Динар, — Уйлап кара әле син.
Тәнзиләнең бернәрсә уйлыйсы килми, моңа хәле дә юк иде. Ул үзенең дерелдәвен тойды. Ә Динар дәвам итте:
— Мин яхшы табип таба алам, акчасын да үзем түләрмен. Безнең шәһәрдә алдырырбыз. Беркайчан да, беркем дә сизмәячәк.
Тәнзилә аның куеныннан арынды. Монда аңа салкын иде. Динар карышмады, кабат кочагына алырга омтылмады. Алар инде икесе ике дөнья иде.
— Чынлап, Тәнзилә, барсын да үзең уйла әле син. Иртәгә сөйләшербез.
Тәнзилә аңа күтәрелеп карады да сискәнеп китте. Динар аңа шулкадәр ямьсез, шулкадәр ят кеше булып тоелды. Бу, бәлки, күз яшьләре аша караган өчен генәдер, күз яшьләре аша караганда, аларга сәбәпче кеше күпмедер дәрәҗәдә гарип булып күренәдер.
— Безнең иртәгә юк… — Моны кыз әллә әйтте, әллә уйлады гына… Әйтсә дә тавышы үзеннән ерак китмәгәндер… Ә китсен иде… Нык итеп кычкырасы, хәтта сугып җибәрәсе иде. Тик кыз үзендә көч тапмады…
Безнең иртәгә юк, дисә дә ялгызы гына калгач, чынлап та уйга чумды. Елап, үз-үзеңне кызганып ятудан файда юк иде. Үкенүләр, үзеңне газаплаулар өчен алда тоташ гомер бар. Ә хәзергә… Ниндидер карарга килергә, нәрсәдер эшләргә кирәк, вакыт көннән көн кысачак, көмәне күренә башласа — соң булачак. Бәлки, әнисенә әйтергәдер? Ул начар киңәш бирмәс, дөрес юлны сайларга ярдәм итәр. Тиргәр инде тиргәвен, ансыз гына булмас. Тик ничек әйтергә? “Әни, синең кызың кияүгә чыкканчы ук чуалышып йөреп авырга калды, ә хәзер нишләргә дә белми,” — дияргәме? “Егет янына ятканда миннән киңәш сорамадың бит, хәзер нигә килдең?” — дисә… Ничектер әйтергә кирәк, барыбер. Бәлки, Гөлсинә апасы… Бәлки… Башында әллә нинди “бәлки”ләр, әллә нинди уйлар өерелде, тик берсе дә өметле булып тоелмады. Шул ук вакытта, Динарның сүзе дә күңелдән китмәде:”Беркайчан да, беркем дә сизмәячәк…” Беркем дә сизмәсә яхшы да бит… Ләкин бу да котылу юлы түгел иде.
— Әй, ходай!.. Берәр юлын күрсәт инде, зинһар…
Шундый уйларга бирелеп атлаганның берендә, алдында юл бетте… Тәнзилә аптырап тирә-ягына күз салды. Авыл читеннән агып яткан Тирәньелга ярына килеп чыккан, ләбаса. Бу чынлап та тирән елга иде — җәй саен әллә ничә кеше батып үлә. Ә әле кыз елганың нәкъ кешене ала торган иң тирән чоңгыллы җиренә килгән…
Яр башыннан караганда, чоңгыл гаҗәп зур кер юу машинасының ажгырып эшләвен хәтерләтә иде. Кеше монда кер юу машинасындагы бияләй хәтле генә булып тоелачак. Тәнзилә бер ни дә уйлый алмады, айкалган суга карап тын калды. Ул үзенә чакыра иде. “Чоңгылларга якын бармагыз, тарту көче бар аларның,” — диләр иде элек өлкәннәр. Бәлки, шулайдыр да. Ә бәлки, бу — дөньяның этәрү көчедер.
Тәнзилә ашыкмыйча чишенде дә коену костюмыннан гына калып, су читенә килде. Су җылы иде. Якында гына йөргән көтүчеләр тиздән аның киемнәрен табып алачак та су коенганда батып үлгән диячәкләр. Беркем дә суга ташланган, үз-үзенә кул салган дип өтәләнмәс, “Болай итәрлек ни сәбәбе булды икән?” — дип тикшеренмәс. Барсы да тыныч узар. Беркайчан да, беркем дә сизмәячәк.
Кыз үргәрәк барып суга керде дә упкынга табан йөзеп китте. Күңелендә үкенү дә, курку да — бернәрсә дә юк иде. Ә дулкыннар тарта, ашыктыра, инде теләсәң дә кире борылырлык түгел. Бераздан ул ниндидер тылсымлы көчнең куенына керүен тойды…
* * *
Бер мәлгә бөтен дөньяның асты өскә әйләнде, ул болганчык сулы чоңгылга эләккән чабак балыгы сыман берни дә күрмичә бер ихтыярсыз бөтерелүен тойды, шулай бөтерелә-бөтерелә кайдадыр оча иде бугай, берздан барсы да тынып калды һәм ул меңнәрчә төсләргә кереп балкыган дөнья аша узып күктәге йолдызларны хәтерләткән бер урында хасил булды. Йолдызлар нәкъ менә җирдән күренгәнчә кечкенә һәм җем-җем килеп торалар иде. Алар арасында кыз үзе дә бер йолдыз иде. Тик беркем дә аңа якын килмәде, аралашырга теләк белдермәде, ә кыз үзе якынлаша башласа читкә тайпылдылар. Якында гына булса да бу йолдызчыкларның дөньясы аның өчен ябык иде. Берздан офыкта яктылык пәйда булды һәм йолдызчыкларның барсы да кайдадыр качышып бетте. Яктылык коточкыч тизлек белән якынайды һәм Тәнзилә үзенең кабат үз дөньясына кайтуын тойды.
Бая гына ул басып торган елга ярына бер солдат йөгерә иде. Ул йөгергән уңайга киемнәрен сала, яр буена җиткәнче бил тиңентен чишенеп бетте, аннан берничә секундка гына туктап чалбарын салып ташлады да яр башыннан суга сикерде. “Нәкъ чоңгылның уртасына” — дип уйлады Тәнзилә, — Ә мин алай итәргә шүрләгән идем…” Егет күздән югалуга чоңгылдагы су тагы да ныграк дулаган сыман тоелды, дулкыннары көчлерәк булып читкә таралды, югарыдан караганда түгәрәкне хәтерләткән кайнау урыны берчә киңәебрәк китте, берчә тарайды, әйтерсең, ул кем беләндер алыша иде. Шул рәвешле беркадәр мизгел үткәч, чоңгыл суы секундның бер өлешенә генә туктап калды. Бу мөмкин хәл түгел инде, әлбәттә, бәлки Тәнзиләгә генә шулай тоелгандыр. Ләкин шул вакытның икенче өлешендә Упкыннан беркадәр астарак егетнең башы, бераздан бөтен гәүдәсе пәйда булды һәм кемнедер чәченнән сөйрәп ярга йөзеп китте. Егет сөйрәп килгән нәрсә хатын-кыз гәүдәсе иде. Яр буена җитеп аяклану белән егет ул гәүдәне күтәреп алды да ашыгып-ашыгып коры җиргә чыгарып салды Һәм ике учын бергә кушып кызның күкрәгенә баскаларга тотынды.

Марат Кәбиров

Дәвамы бар.