КИЧКЕ ТАҢ

Илһам, исең китмәсен
дигән кебек, кул селтәде. – Гел миннән сорашасың. Сезнең урамда ничек анда? – дип сүзне уенга борырга тырышты ул, хатынының күңеленә шом салмаска тырышып.
– Ал да гөл. Гел витаминнан гына торам. Ул кадәр уколга... – Чулпан саран гына елмайды. – Танышыңны очраттым дигән идең, ничек, алып киттеләрме? – Вераны әйтәсеңме? – Илһам күзен читкә алды. Чулпанның «алып киттеләрме» дигән сүзенә тиз генә ни дип җавап кайтарырга да белмәде. Әйе,
китте Вера... Китте...
Аның белән мәктәптә укыганда ук, химиотерапиягә беренче тапкыр килгәч танышкан иде Илһам, нишләптер аларның икесен дә олылар яткан бүлеккә салганнар иде. Җиз чәчле бу рус кызы белән юллары аннан соң да берничә тапкыр шушы больницада кисеште, бу юлы да биредә очраштылар. Йөзендә сипкелле борыны гына калкып калган Верага Германиядә арка миен күчереп утыртырга мөмкинлек табылган икән, шул сөенече белән уртаклашты кыз. «Яшим болай булгач, Ильгам, әле бик озак яшим!» – дигән иде беркөн генә Вера, шәрә башына сап-сары косынка бәйләп яткан мәлендә. Сөенергә өлгерсә дә, яшәргә өлгермәде. Германиягә дә өлгермәде. Китте... Егерме өч яше тулып, ике көн генә үткән иде – ничә еллар буе үзен газаплаган, бөтен сөяген ваткан- җимергән, канына агулы күзәнәкләр булып тулган каһәр суккан авыруга каршы көрәшерлек соңгы тамчы көче әнә шул сөенечкә генә җитәрлек булган икән...
– Үлде ул. Әтиләре алып китте. – Тавышының шулкадәр тыныч булуына Илһам үзе дә аптырады.
– Ничек шулай гади генә әйтә аласың? – Чулпан тәне буйлап кырмыскалар йөгерешкән шикелле калтыранып куйды.
– Мин андыйларны күп күрдем. Табигый хәл, – диде Илһам, Вераны кызганудан битәр, аның өчен күңеленнән сөенеп. Үзеннән берничә яшькә генә кечерәк бу кызның тән һәм җан газапларыннан бөтенләйгә котылуына ул чыннан да шатлана иде. Киткәннәр, бәлки, күпкә бәхетлерәктер дә ул... Җирдә торып калганнар гына кызганыч: алар үзләренең югалтуга дучар булуына кайгыра, күз яшьләрен түгә, киткәннәрдән битәр, үзләрен жәлләп елый...
Стена артында ишетелгән котны алырлык ютәлләү тавышының тынарга исәбе юк иде. Коридорда арба тәгәрәткән тавышлар ишетелде. Шык-шык басып, кемнәрдер үтеп китте.
– Дядя Коляда пневмония башланган, ахры. – Илһам, үтәли күрергә җыенгандай, каршы як стенага текәлде. – Реанимациягә күчерсәләр, всё...
– Нәрсә «всё?» – Шушы яшенә җиткәнче, больницаның ни икәнен юньләп белмәгән, тамагы авырткалаганны, салкын тигәнне, борыны тыгылганны чиргә санап, аларны, гадәттә, әнисе ясап биргән үлән чәйләре белән бик тиз уздырып җибәргән Чулпан өчен болар барысы да тәнне бизгәк тоткандай калтырарга мәҗбүр иткән бер куркыныч өн тоелды. Әмма халәтен йөзенә дә, тавышына да чыгармады.
– Безнең диагноз белән реанимациягә күчерсәләр, без аннан кире чыкмыйбыз инде...
Илһамның күзләрендәге якты зәңгәрлеккә күләгә төшкән иде.
– Авылга кайтасы килә. Ике атнадан Сабантуй икән, – диде ул, сагышланып. – Әти шалтыраттымы?
– Әйе. Монда киләм дигән иде. Йөрмә, дидем. Йөрәген бозмасын әле.
– Дөрес эшләгәнсең. Үзебез кайтырбыз.
– Сиңа юлда йөрергә ярар микән?
– Авылга – ярый. Тагын җиде ай буе бикләнеп ятмам инде.
– Җиде? Алайса... – Илһам тиз-тиз генә бармакларын бөкләп санап алды,
йөзе яктырып китте. – Яңа елга өчәү булабыз, димәк... – Керфекләренең кинәт дымлануын сиздермәс өчен түшәмгә төбәлгән булды. Күптән түгел генә ремонт ясалганга охшаса да, бер почмакта нәзек кенә булып озын ярык барлыкка килгән икән. Пәрдәнең алсулыгы шул ярыкка да кереп тулганмы?
– Башка бүләк көтмә! – Чулпанның да карашы иренең күзләре артыннан иярде. Күңеленең язгы ташу судай тулышуын сизеп, эчтән генә үзен сүгеп атты: гомер булмаганны, мәлҗерәргә генә тора. Бу палатада аның иренә хөкем карары чыгарырга җыенмыйлар бит. Дәвасын алыр, даруларын эчәр, өйгә кайткач, ни ашыйсы килсә – шуны әзерләр Чулпан, иренең арык тәненә дә, каләм калынлыгы гына булып калган беләкләренә дә тиз арада ит кунар, көрәеп китәр. Алар тормышка дүрт куллап, бергәләп чытырдап ябышачаклар, тереләчәк аның Илһамы, һичшиксез, тереләчәк! Моңарчы да вакыт-вакыт шушылай дәваланып чыккан бит әле, бу юлы да барысы да яхшы булыр. Яхшыга гына өметләнсеннәр әле...
Ишекнең киерелеп ачылуына икесе дә сискәнеп китте.
– Мин Насыйровны мактап та бетермәдем... ай-яй-яй... – Илһамның дәвалаучы врачы Ленара Ирековна, үзе белән бергә кергән Тимур Айдаровичка борылып, башын чайкады. – Күрәсеңме, палатага кызлар чакыра башлаган егетебез!
– Ленара Ирековна, бер юлга гафу итәрсең дип уйлыйм! – Тимур, башта Илһам, аннан Чулпан белән баш кагып исәнләште дә, Илһамга теләктәшлек күрсәтеп, күз кысып алды. – Тәртип бозарлык булгач, шәп бит инде! Тереләбез дигән сүз!
Палатага чит кешеләргә керү тыелса да, врачлар күрмәгәндә, мондый тәртип бозулар булып тора, моны барысы да беләләр.
– Сез хатынымы? Урамнан кергән кием белән постельгә утырмагыз, әнә, урындык бар. – Янып торган чибәр врач ханым таләпчән дә икән, Чулпанга кырку гына шулай диде дә Илһамны торып йөрүе өчен битәрләп ташлагач, урынга ятарга кушты.
Караватның ак җәймәсен аяк очына этәреп, тыңлаучан бала шикелле, бөтен буе белән караватка сузылып яткан Илһам:
– Матурым, безнең Ленара Ирековна усал булып күренергә ярата гына, бер дә усал түгел ул! – дип, Чулпанны тынычландырырга ашыкты, үзе Тимур Айдаровичка борылып: – Пичәт сугыгыз инде, Тимур абый, шулай бит, әйеме? – диде, раслау көтеп елмая-елмая.
– Ну мин Ленара Ирековнадан үзем дә бераз шүрлим, Илһам. Ул рөхсәт итсә генә, раслый алам, – диде Тимур Айдарович, шаяруга кушылып. – Әле синең хәлеңне белим дип сугылуым иде. Ничек, алга табамы?
– Рәхмәт, бар да әйбәт, Тимур Айдарович. – Яшь ир чыннан да рәхмәтле караш белән ияк какты.
– Ул ашказаны авырта, ди. Ленара Ирековна, бәлки... – Чулпан, иренең «хәл әйбәт» дигәненә аптырап, сүзгә кушыласы итте.
Тик врач аны шунда ук кырт бүлдерде:
– Ә сез нәрсә көткән идегез? Гормональ таблеткалар билгеләдем. Мин әле аны больницадан чыгармыйм. Ирегезгә хәзер ныклы тәрбия, уход кирәк. Сиделка ялларга кирәк дигән идем бит үзенә.
– Сиделка? Мин үзем киләм, нишләп чит кеше ялларга? – Иренең бу хакта белеп тә, яшереп калдырырга маташуын аңламады Чулпан, каш астыннан гына үпкәле карап куйды.
– Чулпан, син кызыбызны кайгырт. Мин үзем ничек тә... – Илһам таяныч эзләп, янә Тимур Айдаровичка инәлеп төбәлде. – Тимур абый, Чулпанны сохранениега салдылар, шуннан качып минем янга килгән. Аңлатыгыз әле үзенә, аңа монда йөрмәү яхшырак бит...
Тимур Айдарович бераз югалып калгандай иде. Башта Ленара Ирековна белән ым кагып кына аңлашкандай итте, шуннан соң гына, батырлыгын җыеп,
Чулпанга борылды. Карашы кисешкәч, тагын төпсез күлгә төшеп баткандай булды, фикере чуалды. Чулпан аңа ике күзен тутырып, туп-туры караган да яклау көтеп текәлгән иде.
– Сохранениега кызык өчен генә салмыйлар, Чулпан, димәк, шулай кирәк. Бәбиегезне кайгырт. Сиңа стресслар ярамый, бу тирәдә йөрмәвең әйбәтрәк, Илһам дөрес әйтә. Аның янына кеше табылыр, борчылма. – Тимур, үзе дә сизмәстән бу икәүнең, хәзер инде өчәүнең тормышына көннән-көн ныграк бәйләнә баруын, моның үзе өчен никадәр куркыныч һәм газаплы икәнен алдан ук аңлап тора иде.
Тимур Айдаровичның сулыш алуына тиклем бик бирелеп күзәтеп торган табибә, ике кулын халат кесәсеннән чыгармый гына, Чулпанга эндәште:
– Ирегезгә инвалидлык биреләчәк, нинди документлар кирәклеген белешерсез, – диде, шулкадәр табигый, гадәти, көн дә кабатланып торган бер хәл турында сүз уңаеннан гына телгә алгандай. – Без ремиссиягә өметләнәбез өметләнүен, тик бернәрсәгә дә гарантия бирә алмыйбыз.
Инвалидлык? Димәк... Илһамның берни әйтмәвен, артистлануын, караватыннан торырга ярамаган килеш тә урамда йөрик дип, аскы катка тиклем төшеп җитүен ничек аңларга? Үз хәленең ни дәрәҗәдә җитди икәнен белеп бетермиме, әллә, белеп тә, Чулпанга белгертүдән куркамы? Ни өчен яшерә, үзен шулай беркатлы сабый урынына тота ул? Чулпанның күзләренә яшь бөялде. Бит алмасын әчеттереп түгелә башламасын берүк дип, керфекләрен челт-мелт китерде, күз яшен эчкә йотарга тырышты. Җебеп төшәргә җыенуына үзен тагын, тагын ачуланды, бар уен көнчыгыш гүзәлләренекедәй чем-кара күзле чибәр врач ханымның ак халат изүеннән күренеп торган нечкә көмеш чылбырына юнәлтеп, карашы белән шунда кадакланды.
***
Коридор буйлап атлаганда, Тимур Айдарович үзен аякларына авыр гер тагылгандай хис итте. Җиңеллек көткәндәй, халат төймәсен берәм-берәм ычкындырып ташлады. Күңеленә юшкынга охшаган бер нәрсә кереп оялаган – кырып кына төшерә торган түгел. Ленара Ирековнаның: «Күп булса, бер ел», – дигән сүзләре ягылдымы соң юшкын булып? Аны гаепләве түгел, Тимур үзе сорады. Илһамны, бәлки, Израильдәге клиникага җибәреп булыр дигән өмете бар иде. Ленараның җавабы кискен яңгырады: «Тимур Айдарович, могҗизага өметләнмә. Күп булса, бер ел...» – диде ул, үзенең тәҗрибәсенә таянып.
Палата ишегенә үрелгән кулын кире төшерде. Обход вакыты түгел, кая, кем янына кереп баруы? Үзалдына башын чайкады. Аның онытылырга, уйларында адашып йөрергә хакы юк иде. Ишекне ачты, исәнләшеп эчкә узуга, туп-туры тәрәзә буена – түрдә ятучы авыру янына юнәлде. Атлаган уңайга:
– Төнлә дискотекага чыгып качканнар юкмы? Хәлләр әйбәтме? – дия-дия, палатадагыларның хәлен сорашып алды.
– Тимур Айдарович, бу корсетны йомшагракка алыштырып булмыймы соң? Арканы кисә!
– Миңа иртәгә утырып торырга ярый дигән идегез... Дискотекага да ярый инде алайса...
Инде хәлләре шактый җиңеләеп, тел чарларга гына торган егетләргә җавап бирмичә, Тимур Айдарович алга узды, тигез каты ятакта башын читкә борып яткан ирнең җил ашаган какча йөзенә иелде.
– Йокы туйдымы, Камалов? Ничек сезнең хәлләр?
Беркөн төзелештән «Ашыгыч ярдәм» алып килгән татар агае иде бу, операциядән соң әле ике-өч айсыз аягына басарга ярамаячак иде аңа. Һәрхәлдә, шуннан соң ипләп кенә утыра, аннан йөри башлар дип бик өметләнә Тимур.
– Күлмәк белән тугансың, ахры, абзый. Үзәк нерв системасына зыян килмәгән.
– Кайчанрак... торып йөреп булыр икән? Болай... кеше кулына калып яткач, хөрти бит әле, Тимур Айдарович. Авыртуына ничек тә түзәсең әле аның... – Ирнең сөякчел бармаклары ятак читенә тотынган, әкрен генә калтырый иде.
– Вакыты җиткәч әйтербез. Әле алдый алмыйм, – диде Тимур. Тумбочка өстендәге стаканда әллә кайчан суынып беткән, өсте элпәләнеп чыккан чәйгә игътибар итеп: – Сезнең янда бүген караучы кеше юк, дигәннәр иде кызлар. Балаларыгыз шәһәрдәдер бит? – дип сорамый түзмәде.
Авыру ир, бу як чигәсендәге ак чәчен дә күрсәтергә теләгәндәй, башын икенче якка борды, тиз генә дәшмәде. Калтыраган кулын күкрәк тирәсенә китерде. Гомер буе авыр эштә эшләп үзләре дә ташка әйләнгәндәй күренгән бармаклары һаман сизелер-сизелмәс дерелди иде.
– Балала-а-ар... – диде ул, йөзенә сарылган гарьлек хисен яшерә алмыйча. – Их, доктор, үз кавемеңә өйлән икән ул. Картлык көнеңдә рәхәт күрәсең килсә... – Сөякчел бармаклар ак җәймәне түш тирәсенә йомарлады. – Мин дә... ятмас идем менә болай хатынга да, балаларга да кирәксез булып. Үзем гаепле. Шул балалар дип, гомер буе баш күтәрми эшләдем. Дипломымны читкә томырып, кайда грузчик, кайда дворник булып чаптым, акча шәбрәк төшә, имеш. Аннан төзелешкә киттем. Кая барасың, малайга квартира кирәк, кызга тәтәй кием кирәк... Үз кавемеңдә хатын беткән шикелле, күзең-башыңны тондырып Машалар артыннан чапкач, кемне гаеплисең. Аннан туган балалар да ата- ана хакы хакларга тормый икән ул, доктор... Әнә, чиратлап килгәләделәр дә ялыктылар. Белдерү буенча берәр очсызрак караучы табылмасмы дип эзлиләр. Тере мәетне кем кирәксенсен... – Ирнең керфегенә көмеш тамчы эленде.
Аның яныннан да авыр тойгы белән чыкты Тимур Айдарович. Энә артыннан калмаган җеп шикелле тагылган уйларын ияртеп үз бүлмәсенә таба борылганда, аны каршысына кызу-кызу атлап килүче Илфат Бариевич дәшеп туктатты:
– Тимур Айдарович! Анда Камаловның хатыны килгән, син сөйләшеп ал пажалысты. Минем сабырлыгым җитми!
– Мин Камалов яныннан чыктым гына. Хатыны анда түгел иде. – Тимур Айдарович, күземә күренми калмагандыр бит дигән сыман, артына әйләнеп карады.
– Анда ир кайгысы юк әле. Хәзер кабинетыңа җибәрәм. – Илфат Бариевич, алдыннан чебен кугандай, кулы белән селтәнеп, кирегә борылды. – Ураган!
Өстәле янына барып җитә алмады Тимур Айдарович, ишек җиле белән бергә: «Барыгызны судка бирәм!» – дигән сүзләр бәреп керде. Нинди генә хәлләргә юлыкса да, сабырлыкны юлдаш итәргә күнеккән ир-егет артына әйләнмәде. Берни ишетмәгәндәй, салмак кына атлап, урындыгына барып утырды. Башын күтәрми генә, алда яткан кәгазьләрне рәтләргә тотынды.
– Батюшки! Сез монда эшлисезмени?
Тавыш иясенең бот чабып гаҗәпләнүенә генә күтәрелеп карады һәм давыл булып бәреп кергән бу хатынны таныгач, Илфат Бариевичның ни өчен сабырлыгы җитмәгәненә бик тиз төшенде. Дөньяны киң дип йөргән бул син... шулкадәр тар! Һәм... беркем дә синең юлыңда очраклы гына пәйда булмый.
Һәркем үзе бер сабак йә гыйбрәт булып, тормышыңа үтеп керә, аннан кайчан бик сирәк, кайчак, киресенчә, әледән-әле үзенең барлыгын искәртә дә тора. Ханымның исеме хәтердә калмаган, ә менә бәрәннекедәй вак сары бөдрәләре, кешеләргә ачу белән карарга күнеккән сыек зәңгәр күзләре хәтернең якын почмагында гына посып яткан икән.
– Ә сезгә кем кирәк иде? – Тимур Айдарович аны таныганын яшермәде, кул белән ишарәләп, үзе каршындагы урындыкка күрсәтте. – Ни йомыш? Гафу үтенәм, исемегезне хәтерләмим...
– Мария Петровна. – Хатынның тавышы тигезләнде. Тик көтелмәгән очрашу аны бераз гына үз тәртәсеннән чыгарган иде, ахры, ни әйтергә белмичә, тукталып калды. Белдерү буенча танышырга дип килгәнмени – бармаклары белән тиз-тиз кагылып, чәчләрен сыпырып куйды, хәзер олысының-кечесенең өстендә күренгән, әсирләрнеке шикелле буй-буй сызыклы күлмәгенең кыска итәген тарткалагандай итте. – Ә сезнеке... Тимур бит, шулаймы?
– Әйе. Ничек сезнең аяк, үзен сиздергәне юкмы? – Сүзне юри шуннан башлады Тимур Айдарович, судка бирәм дип давыллап килеп кергән бу хатын белән әрепләшеп, үзенең болай да көзге көнгә охшаган кәефен тагын да ныграк кырасы килми иде.
– Аяк? Ә-ә, юк, шул килеш үтеп китте ул. Мин...
– Сөйләгез. Тик кыскарак тотыгыз. – Тимур стенадагы сәгатькә карады. – Мин бераздан операционный блокта булырга тиеш.
– Алайса, минем иремә операцияне сез ясадыгыз? – Мария Петровна, ышанасы килмәгәндәй, башын кыегайтты, күзләрен ни өчендер тар гына сызык калдырып, Тимурга төбәлде. – Неужели ул хәзер гомер буе шулай постельгә берегеп ятачак?
– Кем сезгә шулай диде? – Тимурның йөзенә сагаю йөгерде.
– Бөтен кеше шулай, ди. Умырткалыкка операция ясатырга ярамый, диләр. Әнә, безнең эштә Наташа гомер буе умырткасында грыжа белән яшәгән иде, операциядән соң аягына да баса алмый хәзер, икенче аен ята инде. Ясатмаган булса, элеккечә йөрер иде әле шунда. Канишны аягына бастырырга ашыкмыйлар, врачлар җүләр штоли алар... Болай бу даруга акча бир, тегесенә бир... Терелсә, нинди файда аннан... – Мария Петровна үз ире турында тәмам оныткан, кемнедер сүгәргә җай чыкканга сөенеп, тәмләп авыз чайкарга җыена иде.
– Карагыз әле, ханым. Мин сезнең Наташаны да, аның ни сәбәпле аякка басмавын да әлегә белмим. Сез ирегез турында белешергә дип килгәнсездер бит? Аның эш урынында егылып төшүен, ашыгыч операция ясарга туры килүен дә беләсездер. Ул мәлдә гомеренең кыл өстендә булганын да әйткәннәрдер... Әгәр вакытында ярдәм күрсәтмәсәк, үзегез дә чамалыйсыздыр...
– Эш урынына барып, ояларын туздырып кайттым әле. Аңа инвалидность бирергә тиешләр! Акча да түләргә тиешләр! За моральный и за материальный ущерб! Суд юлында озак йөртәм мин аларны!
– Инвалидлыкны эш урыны бирми.
– Сезнең врачлар да кулга тоттырам дип тормый әле! – Мария Петровнаның тавышы элеккечә бөердән чыга башлады. – Әнә ул хирургыгыз... исемен язып алдым... – грубиян! Мине гаепләп маташа ещё...
– Артык сораулар биреп, теңкәсенә тигәнсездер. Иремнең хәле ничек, аңа ярдәм кирәкмиме, аны кем карый дип, сораулар белән күмеп ташлагансыздыр... Хатын аның ирониясен тиз генә аңламады. Кыска керфекле күзен янә кысып
бетерде, тураебрак утырды:
– Балалар кеше тапты инде. Заразылар, сиделкалары да, симерүләре җиткән, сәгатенә фәлән сум дип шунда ук такса куялар! Әллә бездә хәзинә сандыгы бар... – Ә нишләп ирегез янында үзегез утырмыйсыз? Беркемгә дә акча түлисе булмас иде. Яки улыгыз-кызыгыз килми? – Тимур Айдаровичны бу сөйләшү дә, каршысында утырган бу хатын да тәмам ялкыткан иде, тик әдәп саклап, әлегә чыгырыннан чыкмый түзде.

Дәвамы бар

Айгөл Әхмәтгалиева