КИЧКЕ ТАҢ

– Шулаймыни? Бик тәҗрибәле врач. Ул ятарга дигәч, сузмавың хәерле булыр, Илһам. Рецидив башланганын үзең дә беләсеңдер. Врачың белән мин дә сөйләшермен... Чулпан, кирәк дисәң, син дә безнең больницада тикшеренү үтә аласың. Гинекология бүлегенә әйтермен, кабул итәрләр. УЗИ үтәрсең, анализлар бирерсең.
– Үземнең поликлиникага барып, учётка басармын, дим. Сезгә мәшәкать тудырып йөрмәм, Тимур абый... – Чулпанның үз-үзенә ачуы килә башлаган иде: бу сорауларны ул иртәгә иртән поликлиникага барып, андагы врачка да бирә ала иде бит. Чиратта утырса утырыр иде әле. Инде эш сәгате беткәч, Тимур Айдаровичны борчып йөргән ише булмас иде... Илһамга булышам дип торуына да сөенеп туймассың. «Үзеңне дәвалаучы врач бар, минем проблема түгел, минем өлкә түгел», – дип, матур гына борып чыгарса да, ачулана алмыйсың...
Аларны озаткач, Тимур Айдарович кайтып китәргә ашыкмады. Шкафны ачып, юка пальтосын алырга үрелгән җирдән, кире япты. Һава җитмәгәндәй, ак күлмәгенең өске төймәсен ычкындырды. Ишек янындагы стенага эленгән плакатны өйрәнергә җыенгандай, карашы белән шунда укталды. Кешенең баш мие, умырткалыгы төзелешен нокталап-нокталап күрсәткән бу сурәттә аның сүзсез соравына әзер җавап юк иде: «Ни өчен?» Хәер, аңа Тимурның гына җавап эзләвеме? Бөтен кешелек көтә җавапны. Балаларны, аларның япь-яшь әниләрен, әтиләрен алып китә торган мәкерле авыруга каршы торырлык көч чыннан да юкмы?.. Гомерне сатып алырлык мал да, кодрәт тә юклыгын барысы да белә анысы: түләү бәрабәренә сатып алырлык булса, үткән гасырларның ханнары, императорлары бүген дә тәхеттә аяк селкеп утырыр иде...

***
– Мин сине бүген үк сохранениега куам. Больничный ачарлар. – Шәмәхә кысалы күзлеген борын очына ук төшереп, алдындагы карточкага нидер язган табибның бер генә хәрефен дә танырлык түгел иде, ә менә азагына симез өндәү куя-куя, «угроза выкидыша» дигән сүзләрне сукыр күзгә дә күренерлек итеп сырлады. – Направлениены тот та марш – больницага!
– Ник? Мин хәзер генә берничек тә яталмыйм...
Чулпанның аптыраулы соравы кырт бүленеп калды.
– Балаңны исән-сау табасың килсә, ятарсың. Төшү куркынычы бар.
Соңыннан еларлык булмасын. – Өстәл яныннан торып, ишекне ачып: «Следующая!» дип кычкырырга өлгергән врачка ни дә булса аңлатып торырлык түгел иде, Чулпанга урындык аркасына элгән сумкасын эләктереп, ботинкасын киеп чыгып китүдән башка чара калмады.
Поликлиника коридорыннан борынга сеңеп калган нашатырь, спирт исләре урамга ук ияреп чыкты.
Аларга берсеннән-берсе борчулы уйлар да тагылган иде. Врачның: «Баланың төшү куркынычы бар», – диюе Чулпанның зиһенен чуалтты. Зарыктырып, көттереп килгән бәхетнең алай югалырга хакы юк иде.
Илһамның да больницага кереп ятуы күңелендәге шомны тагын да арттырды. Ире янында булырмын, аңа булышырмын дигән уйларының җеп очы чуалды.
Учак теленә эләгеп көйгән күбәләк канатыдай, җан түрендә утлы нокта сулык-сулык килде.
Болай булырга тиеш түгел... кебек иде...
Илһам, танышып-очрашып йөрүләренә ике ай дигәндә, аңа тәкъдим ясады. Җыйнак кына кафеда, әкрен көй астында икәүләп биегәндә, колагына иелде дә: «Мин сине яратам. Син миңа кияүгә чыгасыңмы?» – диде гадидән дә гади итеп. Чулпанның да җавабы шулайрак яңгырады: «Ярар, чыгармын», – диде кыз, сөйгәненең йөрәк турысына башын салып, ипләп кенә әйләнгән уңайга.
Әллә көй туктады, әллә Илһам үзе бер ноктада катып калды. Әллә вакыт тукталды...
Өстәл янына килеп утырганда, егетнең күзләрендә аңлаешсыз бер моң пәйда булган иде.
– Матурым, мин сиңа башта шуны әйтергә тиеш... Миндә – лейкемия. Ризалык биргәнче, ныгытып уйла. Миндә – рак. Сигезенче класста ук шундый диагноз куелды.
– Туйны авылда ясарбызмы? – Кыз, Илһамның күзләренә ничек төбәлгән булса, шул халәттә үзгәрешсез калды.
– Бу сине куркытмыймы? – диде Илһам, байтак кына тын торган җиреннән, ниһаять, телгә килеп.
– Никто из нас не застрахован, – диде Чулпан, ни өчендер русчалап. Егетнең кулларын үз учына алды. – Соң, син туйга чаклы мине әтиең, туганнарың белән таныштырасыңмы ичмаса?
Үз бәхетенә үзе ышанырга курыккан егет бераз югалып калган иде.
– Әтигә әйттем инде мин, атна азагында авылга кайтам, булачак киленеңне дә алып кайтам, дидем. Алар беләләр, – диде бу сорауга җавапны бераз көттереп.
Чулпанның ике күзе дүрт булды.
– Ничек? – диде ул, шаккатып. – Әгәр мин риза түгел дигән булсам?
– Алай димәсеңне белә идем...
«Кияүгә чыгарга риза», – дигән сүзләрне кызулык белән әйтмәде Чулпан,
Илһамны кызганудан да түгел иде. Ул егетне бары тик ярата иде. Ничек бар – шул рәвешле ярата иде. Кыенрагы – әти-әнисенә аңлату булды. Авылга кайткач, әнисенә барысын да шунда ук сөйләде. Ана, борчылуын йөрәгенең иң түренә яшереп, сабырлык үрнәге күрсәтте:
– Ныклап уйладыңмы, кызым? Җиңел булмас бит, – диде, газиз баласының киләчәгенә шунда ук күз ташлап. – Мин каршы булмам да... Әтиеңә Илһамның авыруы турында әлегә әйтми торуың хәерлерәк. Холкын беләсең, юк дип кистерсә, кире чигендерә алмабыз.
Болай дигәндә, бәгыренә утлы яра ягылуын ана кеше үзе генә белә иде. Гөл чәчәге кебек кадерләп үстергән бердәнбер кызының сайлаган язмышына каршы барырга, аркылы төшәргә, бәлки, хакы да булгандыр – тик дәшмәде, Чулпанының күзендә әлегә бары тик бәхет йолдызы гына җемелди иде шул.
Кайчандыр ил башлыгы булган Горбачёвның хатыны Раиса Максимовнага шушындый диагноз куелганын, аны да алып кала алмаганнарын гына белә иде ана кеше – кызына хәер-фатиха биргәннән соң, интернетны ачып, энәсеннән- җебенә кадәр төпченеп укыды да аһ итте. Тыпырчынып, дулап типкән йөрәген басар өчен җавап эзләп актарынган мәлдә өметләре челпәрәмә килеп, уалып төште. Халыкта акканлылык дип йөртелгән бу мәкерле авыруны җиңәрдәй көч юк икән...
Илһам да авылда үз әтисе авызыннан бер генә сорау ишетте:
– Кәләшеңнең ата-анасы барысын да беләме? – диде ата кеше, буй җиткергән улының өйләнергә рөхсәт соравыннанмы, әллә башка сәбәп беләнме күзләренә кереп тулган яшь тамчыларын ничек яшерергә белмичә.
Төшләрендә йолдыз атылганын күрә иде ата кеше.
***
– Өйләнергә кирәк сиңа, Тимур Айдарович. Кичә дә солы печеньесы белән кофе эчеп утыра идең, бүген дә. – Гематология бүлегеннән Илһам Насыйровның авыру тарихын күтәреп кергән Ленара Ирековна шаярган атлы булып, ирнең чәченә кагылды да тузгытып ташлады, кабинетта башка һичкем булмаса да, колагына ук иелеп, пышылдап дәште: – Безнең бүлектә генә дә күпме красавица син дип авыз суын корыта, үзеңнекеләрне әйтәсе дә юктыр.
– Мин инде кырык яшьтән соң үземне бик карт кешегә саный башладым, Ленара Ирековна. Син әйткән красавицаларга карар яшьтән уздым, – дип шаяруга шаяру белән җавап кайтарды Тимур, янып торган бу чибәр хатынның үзенең дә берьялгызы яшәп ятуын яхшы белеп, аның өметләрен ярыйсы гына чамалап. – Аннан, кайсы хатын-кыз күзенә эштән башка берни күренмәгән балбеска игътибар итсен...
«Балбес» – хатыны Динараның сүзе иде. Бервакыт ресторанда банкетта утырган җирдән Тимурга ашыгыч рәвештә вертолёт белән район үзәгенә операциягә китеп барырга туры килде. Үз урынына башка хирургны җибәрмәгәнгә, берүзен ташлап киткәнгә үртәлгән Динара аңа коридорда шулай дип кычкырып калды. «Балбес! Бестолковый! Түшеңә медаль таксыннар дип йөгерәсеңме?..»
Ленара Ирековнаның япон кызыныкыдай кысынкы кара күзләренә күпне вәгъдә итүче иркә елмаю таралды. Шаярып кына сөйләшкәндәй:
– Нишләп... Мәсәлән, минем үземә дә балбеслар бик ошый, – диде дә, оялган кыяфәт чыгарып, керфекләрен түбән төшерде.
Кырыктан узган хатын-кызның үзен яшь кызларча тотарга тырышуы читтән бер дә матур күренми иде. Тимур Айдарович аңа ялган өмет бирергә теләмәде: – Синең кандидатура миңа точно туры килми! – диде ул, сүзләренең ирләрчә, джентльменнарча яңгырамавын белә торып. – Чөнки исемең минем элекке хатынымның исеменә артык якын. Сиңа дәшкән саен, күземә Динара булып
күренүең бар.
– Усал син, Тимур Айдарович, – диде Ленара Ирековна, бу юлы чын-чынлап
ике бите алма кебек кызарып чыкканын тоеп. Бер кулы белән күкрәгенә кысып тоткан папканы ялт кына өстәлгә куйды. – Насыйровның авыру тарихын карыйм дигән идең. – Җавап көтмәстән, чыгу юлына юнәлде. Аннан, кинәт борылып, ап-ак тешләрен күрсәтеп ихлас елмайды: – Точно балбес! – дип өстәде дә чыгып та китте. Коридорда аның биек үкчәле түфлиенең еш-еш текелдәгән тавышы гына ишетелеп калды.
Тимур үзалдына көрсенде. Ленара Ирековнаның да ярты җаны, ярты яшәеше шушы больницага, авыруларга бәйләнгәнен, аның да ире белән аерылышуының төп сәбәбе шул икәнен коллегаларының күбесе белә. Тимур да белә. Үз тормышының да каяндыр читтән узып барганын белә. Гомернең тау елгасыдай коточкыч зур тизлек белән ургып агуын да белә. Шушы яшенә җиткәндә генә, мәхәббәт дигән хиснең ни икәнен аңлап алуын да белә... Тик сәер, кеше ышанмаслык сәер бу мәхәббәт. Былтыр җәй диңгез буена барып очраткан карлыган күзләр иясе үзе бу хакта беркайчан да белмәячәк бит. Карап торышка җитди генә күренгән ирнең торып-торып шушы күзләрне уйлап сагышлануын, йөрәгенең өзгәләнүен, мең телемгә теленүен башына да китерми ул. Китермәсен дә! Белеп-сизеп алса, Тимурны саташкан, җүләрләнгән, шушы яшькә җиткән кайбер ирләр кебек, маҗара эзләгән, тилеләнгән бер зат итеп кабул итәр дә аның тормышыннан бөтенләй юкка чыгар. Тимур Чулпанның бик бәхетле булуын тели. Илһамны нинди олы мәхәббәт белән яратканын да аңлый, шушы мәхәббәт янәшәсендә булганда, Чулпан янында бәхет тә яшәячәген аңлый. Бу бәхетнең кыска гомерле икәнен дә аңлый. Аңлый һәм үзенең ярдәм итә алмавыннан – Илһамның сүнеп барган гомер шәменә ялкын өсти алмавыннан гаҗиз була.
Ә бит табиб һөнәрен сайлаганда, медицина институтына укырга кергәндә, Тимурның төп максаты – рак авыруына дәва табу, өметсез дигән авыруларны да терелтү иде. Уку дәверендә невролог белгечлеге ымсындырды. Кешенең баш мие турындагы фән! Гаять серле, карурман-чытырман кебек, беренче карашка ерып чыккысыз, миллионлаган лабиринтлардан торган өлкә. Авыруларны дару белән генә дәвалау ир кеше өчен әллә ничек, артык гади тоелдымы, аның үз куллары белән ярдәм күрсәтәсе – кешенең яшәү сутын суырып һәм һәлак итеп яткан шешләрне алып атасы, шуның нәтиҗәсен күрәсе килә иде. Нейрохирургия аны шуның белән җәлеп итте дә инде. Һәр операция врачның үзенең дә җелеген, көчен суыра, никадәр генә салкын канлы булып күренмә, кеше тиклем кешенең гомере өчен үз өстеңә җаваплылык алып, скальпельгә тотыну һич кенә дә җиңел бирелми. Ләкин бу хакта уйланып торырга җай юк: бер-берсенә ялганган көннәр агышы тоташ көрәштән тора. Башкалар гомере, башкалар саулыгы өчен көрәш ул. Ул көрәштә моңа кадәр мәхәббәткә урын табылмаган иде. Мондый нәзек, өрфия хисләр аны читләп үткәндер кебек иде. Динара белән танышкан-кавышкан көннәре – күз явын алырлык чибәр кызның тышкы матурлыгы, ялкын кебек кайнарлыгы, дәрте алдында көчсез- чарасыз калган чагы иде – бик теләсә дә, моны үз-үзеннән яшерә алмый Тимур. Җаннарының кушыла алмавында икесе дә бердәй гаепле булгандыр: гөлт итеп кинәт кабынган тойгылар шулай гөлт итеп тиз генә сүнәргә дә өлгерде шул. Бергә яшәгән еллар дәвамында ике арада барлыкка килгән дивар көннән-көн калынайды, нишлисең...
***
Ун көн буе күрешми торган арада Илһам шул тиклем үзгәрергә өлгергән иде. Стенага тотына-тотына баскычтан төшеп килгән ирен күргәч, Чулпан, атлаудан өреккәндәй, таш идәнгә кадакланып калды. Ябыккан, суырылган, агарып калган яңаклары эчкә баткан. Юка ветровкасының җиңнәре салынып төшкән. Ике ягына юка ак тасма тегелгән зәңгәр спорт чалбары да зураеп калган. Хатынның йөрәге жу итеп китте, ирен мондый кыяфәттә беренче тапкыр күрүе иде. Шулай да куркуын яшерергә теләп, елмаерлык көч тапты. Беләгенә элгән сумкасын тиз генә иңбашына күчерде дә Илһамга каршы атлады:
– Сәлам! – диде ул, эчке калтыравын көчкә тыеп. – Тәки төшеп җиткән! – Ялт кына аны кулыннан җитәкләп алды. – Тилерердәй булып сагындым үзеңне! – Тыңлаусыз син. Килмә дигән аркылы... – Шулай дип шелтәләгән булса да, Илһам Чулпанын күрүгә шатланып туялмады. Больницаның соры стеналары
эченә мизгел эчендә бер йолдыз, юк, кояш үзе килеп кергәндәй булды.
– Молодые люди! Йә төшегез, йә менегез! Комачаулап тормагыз! – Санитарка хатын, кочагына сонган җәймәләрдән хлор исе аңкытып, яннарыннан үтеп китте. Үзе яткан палатада да бу искә күнегә алмыйча, күңеле болганып тинтерәткән иде. Менә хәзер дә борынына килеп бәрелгән истән укшып җибәрмәс өчен Чулпан учы белән авызын каплады. Аның бу хәрәкәтен күреп өлгергән Илһам: – Матурым, әллә урамга чыгабызмы? Үзем дә туйдым мондагы һавадан, –
дип, аска төшә башлады.
– Юк инде! Кайчан рөхсәт итәләр – шунда чыгарсың! – Көн җылы булса
да, йөзне кисә торган ачы җил әлегә Илһам өчен түгел, өзлегеп китүе бар иде – шуңа күрә Чулпан кырт кисте. – Әйдә, апартаментыңны күрсәт. Берүзеңә бер палата, диде бит әни.
– Точно апартамент! Мине бит Тимур абыйның иң якын туганы урынына күреп, уч төбендә генә йөртәләр!
– Мактан, мактан...
– Син ничек? Кызыбыз ничек анда? – Илһам, стенага учы белән тотына- тотына атлый иде. Чулпан, аңа көч өстәргә теләгәндәй, беләгеннән култыклап алды. Капельница таягы тотып төшеп килгән ак халатлы кызыкай читкә тайпылды, аларның үтеп киткәнен көтеп торды.
– Кыз дисең, каян беләсең, бәлки, малай булыр...
– Юк, кыз... Сиңа охшаган. Матур, акыллы...
– ...усал һәм... бертуктамый шоколад ашарга әзер... – Чулпан иренең
сүзләрен шаярып дәвам итте, үзе җаныннан тамган күз яшьләренә елмаюын дәва итеп яба-яба, иренең калкып күренгән калак сөякләренә күз ташлады. – Ник лифт белән менмибез без? Җәяү атлыйсы килми, – дигән булды ул, ире өчен борчылып.
Апартамент булмаса да, палата бүлмәсе шыксыз түгел иде. Душы, бәдрәфе аерым бүлмәдә. Зур тәрәзәгә алсу төстәге калын гына пәрдә корылган. Карават та, Чулпан яткан больницадагы кебек хан заманындагы тимер башлы, пружиналы түгел – тахта рәвешендә. Стенага эленгән кечкенә генә телевизорга тиклем бар. Тумбочка да теге гасырныкына охшамаган, кыршылмаган да, буявы да купмаган. Чулпан аның өстендә торган термосны күтәреп, селкетеп карады.
– Әни тавык шулпасы алып килдем дигән иде. Ашамагансың бит!
– Юк шул. – Илһам җәймәне күтәрми генә караватына утырды, гаепле йөз белән термоска карап куйды. – Химиядән соң ашказанында молочница башланды. Бик ашап булмый әле.
Күрше палатадагы берәүнең түшәмне җимерерлек итеп йөткерүе ишетелде.
Чулпан сумкасын урындык аркасына элде, үзе Илһам янына килеп сыенды, гадәтенчә, башын аның җилкәсенә салды, иренең тарак күрмәгәндәй тузгыган чәчен рәтләп куярга теләп, бармаклары белән тарамакчы булып үрелде һәм, учында мамык-мамык йомарланган чәч бөртекләрен тоеп, тынсыз калды.
– Чәч коела. Химиядән соң. Өйгә кайткач, бөтенләй кырдыртып кына атармын. Аннан үсә ул. – Иренең өзек-өзек сүзләре Чулпанның аңына тиз генә барып җитмәде. – Минем өчен борчылма. Беренче тапкыр түгел. – Илһам аның халәтен күзләренә борылып карамаса да, бик яхшы аңлый иде. Кабул итүе авыр. Моңа кадәр барысын да сүзләр аша гына ишетеп белгән чынбарлык белән менә болай күзгә-күз торып калганда, авыр да, куркыныч та. Аннан... ияләшәсең... ияләшәсең һәм түзәсең. Әгәр синең язмышыңа син күрәсе бөтен нәрсә инде язып куелган һәм сәгате җиткәч, берәм-берәм алдыңа килеп тезелә икән, җир читенә дә качып котыла алмыйсың. Хатынын һич кенә дә борчуга саласы килми иде Илһамның. Хәзер бигрәк тә! Ул бит берүзе генә түгел, йөрәк түренә йомарланган нарасый да бар бит әле! Эх, тупырдап торган, кап-кара күзле, ефәк чәчле кызчыклары дөньяга килгән мәлдә, бу күргәннәр барысы да куркыныч бер төш кенә булып калсын иде дә соң... Ул кызчыкның тәпи басып киткәнен күрергә язсын иде! Бергәләп авылга кайтырлар иде. Инеш буена төшәрләр иде. Чит-читен бака яфрагы, кыяк үлән каймалаган сукмактан өчәүләп атлаганда, кызлары, ике толымын сикертә-сикертә, читкә тайпылыр иде. Ава-түнә килеп, кабартма кебек күперенке нәни кулы белән тузганак чәчәген өзәргә маташыр иде. Бармакларының сап-сарыга буялуын күреп, әнисенекедәй тулы иреннәрен турсайтып, елап та җибәрер иде, бәлки... Илһам аны ике кулы белән күтәреп алыр иде, күккә чөя-чөя уйнатыр, юатыр иде. Кызы исә, әле генә карлыган күзләреннән гөнаһсыз тамчылар тәгәрәгәнне мизгел эчендә онытып, кытыкланып, чырык-чырык көләр иде... «Әттә» дип, үзенчә бытылдап, аны муеныннан кочып алыр иде.
– Врачың ни ди?
Палата эчендәге тынлыкны Чулпанның шул соравы бүлде. Уе белән үзләренең авылында, су буенда йөргән Илһам аны тиз генә аңламады.
– Нәрсәне?
– Ашый алмыйм, дисең бит. Берәр дару билгеләделәрме?
– Ә-ә... Дарудан күп нәрсә юк монда... Үтә ул.

Дәвамы бар

Айгөл Әхмәтгалиева