КИЧКЕ ТАҢ

Ир тагын, тагын көрсенде. Хатынының атна буе солярийга йөреп тагын да матур төскә кергән йөзенә күз салды. «Йә, аның ни гаебе бар инде?»
Карашын читкә борды. Стена буендагы эскәмиядә тулы гәүдәле ханымның берүзе кәеф-сафа корып утырганын күргәч, елмаясы килеп китте. Кыска сары чәчен вак-вак итеп бөдрәләткән, изүе ачык булып, ярты күкрәге көн күзенә баккан 50-55 яшьләрдәге хатынның кулында уймак тиклем генә рюмка, янындагы аракы шешәсе яртылаш бушаган. Ул, шешәнең авызын рюмка читенә үк тигереп агыза да, ялт кына эчеп тә куя һәм моны шулкадәр бер нәзакәтлек белән башкара – чигү чигеп йә булмаса, көзге алдында бизәнеп утыра диярсең.
– Безнең самолётка гына эләгә күрмәсен бу! – Динара да шул хатынга игътибар иткән икән. Тик аның хакында бик тиз онытты. Төрле төскә буялган тырнакларын әйләндереп-тулгандырып, бер-бер гаебен тапты, ахры, сканвордлы журналын читкә куеп, сумкасыннан кечкенә игәү чыгарды.
Тимур да каршы якка борылды. Эчкән хатын-кыздан да котсызрак кем булыр? Хәер, эчсә, ир заты да фәрештә түгел инде анысы...
Бер-берсенә ялганмаган уйларын читкә куарга тырышып, янә кешеләрне күзәтергә тотынды. Буш вакытның шунысы яхшы икән: фәлсәфәгә бирелергә, чагыштырырга, нәтиҗә ясарга менә дигән форсат! Әлегәчә больница, авырулар, операцияләр, фәнни хезмәтләр, китаплар белән тулы дөньяда буш вакыт дигән төшенчә, гомумән, юк иде. Елга бер тигән яллар да шул дөньяда кайнап үтә иде. Бу юлы ул хатынына каршы килмәде. Аерылышырга гариза биргәннең икенче атнасында алар, менә, икәүләп, беренче тапкыр диңгез буена ялга китеп баралар. Кем ышаныр...
Ир үзенең бәгырен кимергән хискә исем табарга тырышып, күзләрен йомды. Нәрсә бу: борчылумы? Куркумы? Шоммы? Үртәлүме? Әрнүме? Әйе, әйе, мөгаен, әрнүдер. Үзеңнең бу минутта беркемгә дә кирәк түгеллегеңне аңлаудан туган хискә шушы сүздән дә кулайрагын табып булмас. Югыйсә аэропорт ишегенең, тәрәзәсенең теге ягында калган ыгы-зыгылы тормыштан ун көнгә генә булса да, аерылып торуыңа кул чаба-чаба сөен, кеше төсле онытылып, тугарылып ял итәргә җыен; берничә сәгатьтән диңгез дулкыннары кочагында сары май урынына эреп ятасыңны күзаллап куан... Юк инде, күңел урынында түгел. Ул мондый изрәүгә күнекмәгән: сәгатьләр буе операция өстәле янында басып торулар да, вакыт белән исәпләшмичә, авыруның кыл өстендәге гомере өчен көрәшүләр дә – үзеңнең бу дөньяда кемгәдер кирәклегеңне, кемгәдер ярдәм итә алуыңны раслау бит ул. Яшәеш шуннан тора. Яратудан тора. Кешеләрне, тормышны яратудан.
Әнә, каршы рәттә утырган яшь парга гына кара. Бер-берсенә мәхәббәтләре бар булмышларыннан бөркелә. Яңа гына өйләнешеп, туй сәяхәтенә юл тотуларымы? Кыз егетнең җилкәсенә башын салган да тибешен барларга теләгәндәй, уң кулын аның йөрәк турысына куйган. Атсыз бармактагы нәзек кенә алтын балдагы күзгә ташлана. Туры коңгырт чәчләре озын булып иңбашына сибелеп төшкән. Буяу әсәре тимәгән йөзендә соклангыч бер табигыйлек чагыла. Күзләрен йомса да, йокламаганлыгы сизелеп тора: егет вакыт-вакыт башын иеп, аның чәчләренә иренен тигереп ала, кызның да ирен читләренә, йомык керфекләренә татлы бер елмаю тарала. Йөрәк турысындагы бармаклар җавап итеп, әкрен генә дерелдәп куя.
Болай күзеңне тасрайтып утыру килешә торган эш түгел иде, шулай да Тимур, берара тәрәзәгә текәлеп торгач, үзе дә аңламаган тарту көченә буйсынып, янә яшьләргә борылды. Инде егет тә, күзләрен йомып, кәләшенең баш түбәсенә борынын төрткән. Йөзе агарыбрак киткәндәй күренә, сумаладай кап-кара чәченең бер учмасы маңгаена ишелеп төшкән. Янәшәсендә икәненә гел инанып торырга теләгән сыман, вакыт-вакыт сул кулы белән кызның беләгенә орынып-орынып ала.
Тимур үзе дә күзләрен йомды. Баягы әрнү хисе тагын үзен сиздереп куйды. Тик бу юлы башка бер төсмер белән.
Кайчандыр Тимур да Динараның гөләп чәчәге исе килеп торган озын толымнарында адашкан иде. Ләкин ул толымнар бик тиз киселде. Мәхәббәт дип уйлап ялгышкан ярсу тойгылар да... Бер түбә астында икесе ике дөньяда яшәгәндәй гомер кичергәндә, кайнар дигән хисләр дә, яңгыр астында калып сүнгән учак сыман бик тиз сүрелә икән.
Алар менә бер-берсенә шулкадәр якын утырганнар һәм... шулкадәр ерак. Арада – ияләшүдән, күнегүдән, язмышка күнүдән гайре башка берни юк.
Ниһаять, Барселонага оча торган самолётка утырту башлануын игълан иттеләр. Тимур Динараның бая ук сикереп торуын, кып-кызыл розалар төшкән кечкенә кара сумкасын иңбашына элүен, сабырсызланып үзен көтүен бөтенләй күрмәгәндәй, мыштырдап кына биштәренә үрелде, барысы да урынында микән дигәндәй ачып, эченә күз салды, түш кесәсендәге телефонын алып карады.
– Берәрсе шалтыратып, синең ярдәм кирәк, дисә, тәки кирегә чабар идең, шулаймы? – Иренең һәр хәрәкәтен энә күзеннән үткәреп торган Динараның ирен читенә иронияле елмаю кунды.
– Юк... Юк, – диде Тимур, шулай диюенә үзе үк ышанырга теләгәндәй, бер үк сүзне кабатлап. – Әйдә, кыймылдыйк.
– Әйдә тизрәк. Алайса, самолётка кереп утырганчы чәчем агара хәзер.
– Ник куркасың, беренче тапкыр очуың түгел. – Тимур хатынының ни өчен кыбырсынуын бик яхшы аңлый иде, шулай да сүзне уенга борып калдырырга теләде, рюкзакны иңсәсенә асып, урыныннан торды.
– Самолёттан курыкмыйм мин! – Ире яныннан атлаган уңайга Динараның түфлие катырак текелди башлады. – Менә хәзер больницадан шалтыратсалар, син бит билетны да, мине дә ташлап, шунда торып йөгерер идең! Шуңа өметләнеп утыруыңны сизми, дисеңме?
Тимур эндәшмәде. Яңак сөякләре генә биешеп куйды. Хатынын бөтенләй ишетмәгәндәй, кулындагы билетны барлады. Ә бит Динара хаклы: мөмкин булса, менә бу кәгазь кисәген тураклап, җилгә очырыр иде дә, үзе дә шул җил канатында кирегә юл тотар иде

«Мыжык бер карт булдым инде», – дип, үз-үзен битәрләп алды ул, ялга киткәнгә башкалар төсле куана да белмәвенә үртәлеп.
– Мужчина, следует быть аккуратнее! – Тимур биштәре белән бәрелеп узганмы, әллә яхшы ук кәефләнергә өлгергән, тутырган тавык кебек ханым үзе алпан-тилпән атлаганмы – шелтәле тавыш җиргә тартып төшерде. Бая берүзе «күңел ачып» утырган хатын кулындагы буш шешәне ишек төбендәге чүп чиләгенә томырды да тәкәллефсез кыяфәттә чиратның алдына барып басты. Билетын күрсәтте дә ишекнең теге ягына чыгарга җитешкән халыкның бер төркеме белән бергә очкычка алып баручы автобуска кереп тә китте.
– Ну вот. Безнең самолётка гына эләкмәсен дигән идемме? – Динараның үзенә һич зыяны тимәгән хатынга ачуы чыктымы, әллә көн буе күңелен бимазалап торган уйларыннан сабыр савыты түгелә башладымы – тавышы калтыранып ишетелде.
– Путёвкасы «C.бич отель»га була күрмәсен дип уйлыйсы түгел!
Тимурның шулай диюе булды – алларында җитәкләшеп басып торган егет белән кыз икесе берьюлы аңа таба борылдылар.
– Әллә сез дә Салоугамы? – диде кыз, Тимурга туп-туры карап.
Бая иренә сыенып утырган, шәфталу төсендәге футболка кигән кыз икән. Тимур аның төпсез күлдәй күзләрен күреп өлгерде: алар гаҗәеп тирән һәм
сер белән өретелгән иде, юеш карлыган шикелле кап-каралар!
– Әйе. – Аның өчен Динара җавап кайтарды, «башка сорау бирмәгез» дигәндәй, шактый кискен итеп.
– Ай, бик әйбәт! – Кыз, аның кыркулыгына һич исе китмичә, балаларча самимилек белән балкып елмайды.
Озын буйлы, ак йөзле егет тә, кәләшенә кушылып:
– Үзебезнең татар кешеләре икән! – дип, ачык йөз белән өстәп куйды. Тимур исә ияк кагып куюдан узмады. Кызның күзенә озаграк, текәлебрәк карап торуыннан уңайсызланып, карашын читкә алды.
Ниһаять, пыяла ишек ике якка шуышып, урам якка, аннан туп-туры автобуска атладылар.

Каурый болытлар ашъяулык-ашъяулык булып, салмак кына йөзәләр. Бар да кебек алар, юк та кебек... Бер чиксезлектән икенче чиксезлеккә омтылып, билгесез тарафка агылалар да агылалар. Кар көрте шикелле калын булып торганнары, ырынбур шәледәй, йөзек күзеннән чыгардай өрфияләре, туңдырмага йә баллы мамыкка охшаганнары йөзеп үтә. Биредә җирдән дә, күктән дә, болытлардан да аерылып, очкыч эчендә бикләнгән мәлдә син үзеңнең – кеше дигән затның – көчсездән дә көчсез, кодрәтсездән дә кодрәтсез бер җан иясе икәненә ныграк төшенәсең. Җирдә чагында биеклеккә омтылып яшәгәнеңне онытасың да монда, күкләр катында, шул биеклектән курка башлыйсың. Хәер, бәлки, бу курку да түгелдер. Җанның ялангачланып калуыдыр, һәм кәрван-кәрван болытларда аның чагылышын күреп, сискәнеп, имәнеп китүдер. Бүгенме, иртәгәме, иртәме, соңмы, синең үзең өчен кадерледән кадерле тоелган җаның ак болытка әвереләчәк тә, менә шулай башкаларның күз алдыннан чиксезлеккә сызылып үтәчәк. Тик кешеләрнең бик күбесе, җанның бер көн килеп башка яссылыкка күчәчәген акылы белән аңласа да, калебе белән кабул итәргә әзер түгел.
Тимурның уйлары болытлар белән бергә агыла иде. Нейрохирург булып эшли башлаганына быел төп-төгәл унсигез ел буласы икән. Кемнәргә генә, нинди генә очракларга тап булмады бу дәвердә?! Шуңа инанды: кешеләрнең күбесе белән курку хисе идарә итә. Кеше үзенең гомере өчен курка. Консультациягә килгәннәрнең дә, операция өстәленә ятарга әзерләнгәннәрнең дә телендә иң тәүдә бер үк сорау: «Доктор, ә мин яшәячәкменме?» Элегрәк, яшьрәк чагында, бу сорау Тимурның беркадәр ачуын китерә иде. Әлеге ачуны тыштан сиздермичә: «Әлбәттә! Барысы да яхшы булачагына ышанырга гына кирәк», – дип, гадәти сүзләрне кабатлый иде яшь доктор. Тик кемгә, нәрсәгә ышанырга кирәклеген генә үзе дә төгәл белми иде. Чөнки кешенең бар булмышы шулкадәр гаҗәеп серле бербөтен тәшкил итә; дипломың кызыл төстә булу да, тәҗрибә тупларга булышкан еллар бәйләме дә бу бөтенлекне тулысынча аңларга мөмкинлек бирми. Кайчак инде өметләнергә урын калмаганда, чыннан да могҗиза була: булыша алмадым дип, канатлар салынып төшкәндә, авыру кинәт кенә күзләрен ача, яшәү көче тулы карашы белән сиңа төбәлә. Киресенчә дә була. Андый мәлнең авырлыгына күнегә торган түгел: ни өчен, ни сәбәпле, нишләп мин ярдәм итә алмадым дигән сораулардан баш ярылыр дәрәҗәгә җитә. Ул сорауларга җавапны кайчагында әллә нинди галимнәрнең әллә нинди затлы китапларыннан, фәнни хезмәтләрдән дә табарлык булмый. Барысы да дөрес. Табиб тарафыннан хата ясалмаган. Әмма... җан, үзенең тән кабыгын һәм җир өстендәге бу дөньяны тарсынып, чиксезлеккә юл тоткан...
Нейрохирургия бүлегенең кайтавазлар һәм тәнкыйтьләр кенәгәсендә: «Тимур Айдарович, вы – врач от Бога!» – дип, русчалап язган рәхмәт сүзләре дә, «Сезнең кулларыгызга Аллаһы Тәгалә үзе сихри көч бирә. Ул бездәйләрне терелтер өчен бер сәбәпче рәвешендә сезне табиб итеп яралткан», – дигән фәлсәфи фикерләр дә бик күп. Ә бит... яшәеш кануннарына өр-яңа күзлектән карарга аның нәкъ менә табиб булуы ярдәм итте дә инде. Аллаһы Тәгаләнең кодрәте-могҗизасына үз күзләре белән күреп инану, сискәнү, тетрәнү, шаккату... ярдәм итте...

– Хөрмәтле пассажирлар! Сезнең арада врач булса, бортпроводник янына килүегез сорала! Леди и джентльмены!... If there are doctor among you, please approach the flight attendants!
Экипаж кабинасыннан башта русча, аннан инглизчә кат-кат яңгыраган сүзләр Тимурны болытлар яныннан бик тиз «Боинг-737» самолётының кәнәфиенә тартып төшерде. Бизнес-класста булмаса да, аларның урыны беркадәр уңайлырак саналган алгы өлештә иде. Борылып караган мәлдә, салонның «койрык» тирәсендә стюардларның кайсыдыр пассажир янына иелеп кайнашуларын күреп алды. Билен буып торган каешны җитез хәрәкәтләр белән ычкындырды да өске киштәдәге биштәренә үрелде.
Ялтыравык битле журналдан Испаниянең кояшлы шәһәрләре, алтын комлыклары белән хозурланып утырган Динара башын күтәрми генә:
– Аптечкаңны эзләсәң, рюкзакта түгел ул, – диде, кирәгеннән артык тыныч тавыш белән.
– Ничек анда түгел? – Тимурның тавышы исә корыч салкынлыгы белән сугарылды. Куллары пөхтәләп тутырган биштәрнең астын өскә әйләндерергә өлгергән иде. – Шунда тыктым бит!
– Чемоданга күчердем. Син эш урынында түгел, кая барасың? Бер-бер хәл булып, башың белән җавап бирергә туры килсә?
Динараның мондый битарафлыгына тәүге мәртәбә тап булуы түгел – Тимур хәтта аның йөзенә дә борылып карамады.
– Мин – врач! – дип дәшеп, арттагы рәтләр янына ашыкты. Хәзер Динарага нидер әйтеп, пар чыгарып торудан мәгънә юк иде: тонометр, дарулар салынган, моңа тиклем Тимурның үзеннән бер тотам калмаган аптечка самолетның багаж бүлегендә, көрән тышлы зур чемоданда иде.
– Мин – врач! – дип кабатлады ул, үзенә каршы атлаган зәңгәр костюмлы бортпроводникка. – Кемгә ярдәм кирәк?
– Бирегә үтегез. Пассажирның хәле начар. Сез кирәк дип тапсагыз, экипаж радиоканал аша җир белән элемтәгә керәчәк.
Утыргыч аркасында кырын яткан егеткә һәм янәшәсендә бертуктамый аның кулын сыпырган кызга күз төшерүгә, Тимур сискәнеп китте. Аэропортта үзе сокланып караган яшь пар иде бу. Кызның карлыган күзләрендә якын кешесе өчен курку, өзгәләнү, ярдәм сорау – әллә нинди хисләр барысы берьюлы чагыла. Тимурны күргәч, аларда өмет нуры да барлыкка килгәндәй булды.

– Абый, сез врачмы? – диде кыз, ялварулы караш белән аңа төбәлеп. – Зинһар, булышыгыз! Безнең бөтен дарулар багажда киткән!
Тимур инде егетнең беләзеген тотып, пульсын санарга өлгергән иде. Йөрәк тибеше тигезсез, егетнең болай да ак йөзеннән бөтенләй кан качкан, иреннәре күгелҗем төскә кергән, күзләре йомык, авырлык белән генә тын ала, маңгаена салкын тир бәреп чыккан.
– Аптечка бар. Дефибриллятор. Кислород баллоны. – Стюард, күрәсең, бортта булган бөтен хәзинәне инде китереп өлгергән – башка берни сорамагыз дигәндәй, кулларын артка куеп басып тора иде.
– Егетнең исеме ничек? Даруларга аллергиясе юкмы? – дип татарчалап гади генә эндәште Тимур, төпсез күзләрен тутырып һәм инәлеп караган кызга. Үзе, аптечкада тонометр булуга сөенеп, авыруның кан басымын үлчәргә тотынды. – Мондый очрак булганы юк идеме?
– Илһам. Илһам минем ирем... – Кыз, күкрәгенә ишелеп төшкән калын чәчләрен җитез генә аркасына күчерде дә сорауларның беренчесенә генә җавап кайтаргач, калтыранганы сизелеп торган кулын иренең маңгаена тигереп карады. – «Һава җитми» диде, буыла башлады, аннан... Үзегез күреп торасыз, ул көчкә тын ала!
Эчтән ут йотканы һәр күзәнәгеннән сизелсә дә, кызда сабырлык җитәрлек икән: кайбер хатын-кызлар шикелле кычкырып елап, хәлне катлауландырмый, истерикага бирелми.
– Йөрәк өянәгеме? – Аларның татарча сөйләшкәненнән берни төшенмәгән ак чәчле стюардесса да авыруның йөзенә иелеп карады.
Тимур тонометрга күз салды: егетнең кан басымы бик түбән төшкән иде

– Илһам! Сез мине ишетәсез бит? – Егетнең әкрен генә баш кагып куюына сөенеп, сап-салкын юеш маңгаена кулын тигерде. – Кәләшегезне куркытмагыз инде. Хәзер барысы да узар, самолётта була торган хәл. – Уң кулы белән егетнең чигә буйларына, баш түбәсенә ипләп кенә массаж ясый-ясый, стюардессага борылды. – Гипотония. Пассажирлардан сорагыз: берәрсендә пирацетам табылмасмы...
Шулай диде дә үз аптечкасында дарулар барлыгын уйлап, иреннәрен кысты. Динараның кылыгын җиңел генә акларлык түгел иде...
– Сез... Ә сезнең исем ничек булды? – Тимур Айдарович мондый очракларда иң беренче чиратта авыруны да, аның янындагыларны да мөмкин кадәр юк-бар белән мавыктыруның мөһимлеген яхшы белә. Чөнки аларны борчылу, курку хисеннән арындыру табибның үзе өчен дә бер ярдәм.
– Чулпан, – диде кыз, «моны белү сезгә шулкадәр мөһиммени» дигән кыяфәттә сораулы карап.
– Ә мин – Тимур. Чулпан, сезнең ярдәмсез булмый. Илһамның ике аягына да тезгә тиклем ипләп кенә массаж ясарга кирәк.
Янындагы ыгы-зыгыны бөтенләй күрмәгән-ишетмәгәндәй, баядан бирле иллюминатор аша болытларны күзәтеп барган пассажирдан беразга гына кузгалып торуын үтенгәч, озынча тар йөзле ир заты канәгатьсез чырай белән урыныннан торды. Шунысына да рәхмәтле булырсың: ә димәде, җә димәде, кырык сүзгә җитмәде. Бары тик йөзендәге шул битарафлыкны һәм үзен кыймылдатканга ачуы килүен йөзендә чагылдырып, алга үтте.
Култыксаларны төшереп, караңгы зәңгәр төстәге өч урындыкны кушетка хәленә китергәч, Илһамны җайлап кына шунда яткырдылар. Чулпан, тар аралыкка бик оста гына җайлашып, иренең аксыл чалбар балакларын җәһәт кенә тезгә кадәр бөкләп куйды да аякларына Тимур Айдарович күрсәткәнчә, массаж ясарга тотынды. Үзе мондый «дәвалау чарасы»на аптырап, бераз ышанычсыз һәм сораулы төстә докторга карап-карап алды.

Дәвамы бар

Айгөл Әхмәтгалиева