Хәния эштән кайтырга чыкканда, аны Айдар Кәримович куып җитте.
– Әйдә, Хәния, бергә-бергә кайтабыз, күңеллерәк булыр, – дип, янәшә атлады. – Бүген «Вузовец» кинотеатрында бик яхшы фильм була икән. Мин билетлар алдым. Бергә барабызмы? Азрак күңелең ачылып китәр. Бу арада күңелсез йөрисең. Эштә дә күңелең юк кебек.
– Әллә ничек шунда, эчем поша, авылны сагынам, Айдар Кәримович.
– Алай скучать итәргә ярамый, Хәния. Не отказывай мне, пойдём! Мне тоже скучно одному. Вдвоём веселее будет.
– Ай, белмим, апа ни әйтер? Аның ике кечкенә баласы бар, аларны карашырга кирәк.
– А почему ты должна ухаживать за её детьми? Пойдём, пожалуйста, – дип ялынып сорады егет.
– Хәзер, өстемне алыштырам да чыгам, – диде Хәния.
Хәмидә апасы ризасызлык белдереп озатып калды Хәнияне.
– Чыгасың да китәсең, чыгасың да китәсең. Мин бит сине өй эшләренә булышырсың, бала карашырсың, дип үземдә калдырдым. Алай йөрсәң, фатир эзлисе булыр.
Хәния үзе дә бу турыда уйлый иде.
– Ярар, Хәмидә апа, моңарчы тотканың өчен дә бик зур рәхмәт! Мин үзем дә аңлыйм, кешегә комачаулап озак торып булмас.
Хәмидә бу сүзләрне көтмәгән иде.
– Мин бит сине кумыйм. Бик еш чыгып югала башладың, шуңа күрә генә әйтүем.
– Ты сегодня очень красивая, – дип каршылады Айдар Хәнияне.
Кино караганда, ул Хәниянең кулларын үз кулларыннан җибәрмәде.
Ә Хәниянең башында бер генә уй: ничек егеткә, башка минем янга килеп йөрмә, дип әйтергә? Айдарның бөтен кыяфәте, зыялылыгы кызның йөрәгендәге бер аулак почмакка кереп урнашкан иде инде. Сәеткә охшаган кыяфәте, елмайганда, кояш нурлары кебек, күз кырыена җыела торган берничә җыерчыгы кызның йөрәгенә бик якынайды.
Ә экранда, үч иткән кебек, баласын төшерергә дип табибка килгән кыз турында фильм бара.
– Нигә син дерелдисең, туңасыңмы әллә? Әйдә җылытам үзеңне, – дип, Айдар кызны иңнәреннән кочып алды.
Хәния елап җибәрде. Аны орышсалар, ачулансалар еламый ул, ә монда бер җылы сүз җитте. Җанына еллар буе җыелган җавапсыз мәхәббәт, рәнҗү, гаиләле дус кызларына кызыгу, бала җитәкләгән әти-әниләргә соклану хисләре кызның күңеленнән ташып чыктылар.
Йөрәк астында йөрткән нарасые аңа: «Мин туарга җыендым, бик яшисем килә, туасым килә, якты дөньяны күрәсем килә. Әни, тимә син миңа, картайган көнеңдә сиңа зур таяныч булырмын! Мин бар бит инде, тиздән минем йөрәгем тибә башлар. Мине докторлар пычак белән телем-телем итеп турарлар, аяк-кулларым бик авыртыр бит, әни! – дип әйтә кебек. – Мин сиңа, әни җаным, коткар мине дип әйтә алмам. Мин үзем түгел, минем йөрәгем кычкырыр. Ә син ишетмәссең. Докторлар турарлар, син ишетмәссең: «Менә аягын, менә кулын, менә башын кистек, менә пычак белән йөрәген уеп алдык», – диярләр. Ишет мине, әни! Тимә миңа!»
Хәниянең йөрәге шулай типте. Ишетте Хәния нарасыеның җан авазын.
Сеанс беткәнче, Айдар бер сүз дәшмәде, дәшсә, кыз яңадан елап җибәрер, дип курыкты.
Алар җәяү кайттылар. Сөйләшмичә, акрын гына Акком асты урамына таба атладылар.
Хәния катгый карарга килгән иде инде: балага тимәячәк. «Монда авыл җире түгел. Кешеләр сөйләрләр-сөйләрләр дә туктарлар, аларның ни эшләре бар миндә? – дип уйлады ул. – Инде утыздан да уздым. Кемнең мине хөкем итәргә хакы бар?! Андый хак беркемгә дә бирелмәгән. Дөрес сөйләми ул Хәтмулла агай! Аның бу фәлсәфәсе чуртыма да ярамый. Ни эше бар бөкрәеп беткән, авызында бер теше калмаган, беләүләнеп беткән түбәтәй кигән, һәрвакыт кызмача йөргән Хәтмулланың Хәниянең туачак баласында? Уйнаштан туганмы, җилдән туганмы ул – буласы булган, тузасы тузган инде! Бу бала бик матур булыр, чөнки ул мәхәббәттән яралган. Бу бала акыллы, тәртипле булыр, чөнки аның әтисе Сәет, бабасы Зариф карт – акыллы, эшчән, гыйлемле кешеләр. Син, Хәтмулла агай, бу бала дөньяга туарга не имеет право, дип остарып утырган буласың. Син үзең аның гомеренә тыгылырга не имеешь право! Баланың яралу процессында да синең эшең юк!»
Яшьләр Тукай һәйкәле яныннан узып баралар иде.
– Айдар Каримович, әйдә, аз гына туктап ял итик әле. Минем сезгә әйтер сүзем бар.
Алар һәйкәл янындагы эскәмиягә утырдылар. Егет кулларын Хәниянең иңнәренә салды. Хәния озак итеп тыз-быз үтеп торган машиналарга, шалтыр-шолтыр килеп, ялкау гына кузгалып киткән троллейбуска карап торды. Әнә Меховой ягыннан, яп-якты утларын балкытып, алтынчы номерлы агач трамвай килә. Ут яктысында соңга калган юлчыларның арыган, аксыл чырайлары кызның күз уңыннан шуып кына үтәләр.
Ниһаять, Хәния сүзгә килде:
– Айдар Каримович, – диде ул, йөрәксенеп. Айдарның кул җылысы һаман аның җилкәсендә тора иде. Җөмләсен әйтеп бетерә алмады, теге хушбуй исе аңын томалады – ярата башлаган түгелме соң ул бу алтын кысалы күзлек кигән, елмаюы Сәетнекенә охшаган Мәскәү егетен! Күңеленә көннән-көн күбрәк керә түгелме? Ләкин чигенергә урын юк, бүген араны өзәргә кирәк. Яңа фатир табарга, эштән чыгып, икенче тегү фабрикасаны урнашырга.
Хәния уй-фикерләрен туплады да кистереп әйтте:
– Без синең белән башка очраша алмыйбыз, мин сиңа тиң кеше түгел. Минем йөрәк астымда ике айлык балам бар, яраткан кешемнән, ләкин гаиләле, ягъни өйләнгән кешедән туачак ул бала. Инде яшем утызга җиткән, ул кешене гомерем буе яратып йөргәнгә күрә бардым мин бу адымга. Хәзер үкенәм, ләкин соң инде. Балама кагылмаячакмын. Хушыгыз! Иртәгә эштән китәргә гариза язам. Чөнки сезне күрү минем өчен газап булачак. Никтер йөрәгемә бик якынайдыгыз. Гафу итегез! – дип, Хәния урыныннан кузгалып китә башлады.
– Подожди! Тукта әле, – диде егет, Хәнияне кулларыннан алып. – Ты очень любишь отца своего ребёнка. Но почему ты думаешь, что я не смогу полюбить твоего ребёнка? Почему я в тридцать шесть лет не женат? Я очень любил одну девушку, но она была русской. Родители не разрешили мне жениться на ней. Она вышла замуж, родила детей, которые теперь уже взрослые. Мои родители замучились ждать внуков. Но я не смог полюбить других девушек. А когда ты в первый раз зашла в цех, со мной что-то случилось. «Вот она, твоя суженая!» – забилось сердце. Извини, что по-татарски не могу объяснить.
Хания, я уже не мальчик. Нравишься ты мне. Твоего ребёнка я воспитаю как своего. Будь моей женой. Завтра же подадим заявление в ЗАГС. Родителям сообщу, что мы с тобой уже давно живём вместе. Никто не узнает о том, что это не мой ребёнок. Я тебе клянусь, я очень люблю детей. Яратам мин сине, Хәния, – диде Айдар. – Через год мы с тобой уедем в Москву. У меня там есть квартира, рядом с Красной площадью, ещё от бабушки осталась, – дип, Хәнияне кочагына алды ул.
Кыз үзе белән нәрсә булганын аңларлык хәлдә түгел иде, калтыранып елады. Күз яшьләре егетнең күкрәгенә тамдылар. Айдарның зәңгәрсу күлмәгендә юеш таплар калды.
– Не плачь, дорогая, всё будет хорошо, – диде Айдар. – Мы с тобой и с нашим ребёнком будем очень счастливы. А завтра переедешь ко мне.
Алар, акрын гына атлап, Акком асты урамына кайтып җиттеләр, ишек төбендә озак кына аерылыша алмыйча тордылар, үбешә-үбешә, иреннәре күпереп чыкты. Айдар, затлы ислемай исен калдырып, җитез адымнар белән җил-җил атлап китеп барды.
Айдар киткәннән соң да, кыз озак вакыт бакча эскәмиясендә бүгенге хәлләрдән һушын җыя алмыйча утырды.
Тормыш, бер дә көтмәгәндә, икенче якка борылып китте. Хәниягә килдеме бу бәхет? Аның яшерен сөюдән яралган баласы әтиле буламы? Аның оят белән төрелгән мәхәббәтен Алансу халкы белмичә калачакмы? Сәет тә белмичә калачакмы?
– Иртәгә миңа күчәсең, әйберләреңне җыйнап куй, – диде бит Айдар.
Иртәгә түгел, бүген инде ул. Әнә, таң атып килә. Хәниянең ничә төн инде йоклаганы, юньләп ашаганы юк. Кеше белән сөйләшкәндә, нәрсә сөйләгәнен аңышмый. Келтер-келтер тегеп утырган машинасының тавышы аңарга бертөрле кайтаваз, моңлы җыр кебек, бер сүзне кабатлый:
– Ни эшләдең, ни эшләдең, беттең, беттең, – дип тәкрарлый иде. Бүген бөтен җаны-тәне җиңеләеп калды.
Болдырда Хәмидә апасы күренде:
– Син нәрсә? Кайда кунып йөрисең син? Әниеңә хәбәр итәм, бүген үк тилиграм сугам. Бу ниткән азгынлык, нәселдә юкны! Итәгеңә бәби тагып кайтасың гына калды инде!
Хәния, елмаеп, Хәмидәгә карап торды. Хатын кызды, тагын да катырак акырырга тотынды:
– Шул инде ул, анасы кем – баласы шул! Анаң да атаңа рәхәт күрсәтмәде!
– Хәмидә апа, нигә син минем әнигә тиясең? Нәрсә булган минем әнигә? Әниемнең әтине ничек тәрбияләгәнен бөтен халык белә. Минем әти, хатыншаланып, идән юып, су китереп йөрмәде. Ә менә җизнинең, мин сезгә күчеп килгәнче, кулыннан идән чүпрәге төшмәде. Ник каныгасың син минем әнигә? Сиңа әле минем әнием кадәр булырга кирәк!
Хәмидә «лап» итеп ишек кырыендагы урындыкка утырды. Аның авызы ачылган, аннан очып чыгасы сүзләре бугазына кереп кысылган да хатын, сулышына буылып, күзләрен алартып утыра. Нәрсә булды моңа, әллә бума чире бармы, дип, Хәния Хәмидәнең аркасына каккалап алды.
– Ачуланма, Хәмидә апа, мин сездән китәм, кияүгә чыгам мин. Фатирда тотканыгыз өчен бик зур рәхмәт! Эшкә урнаштырдың. Рәхмәттән башка сүзем юк, Хәмидә апа җаным. Тик әнигә тимә инде син, яме!
– Ничек син бездән китәсең, ә балаларны кем карый? – диде хатын, аптырап.
Иртән, Айдарның Меховойдагы фатирына күчеп, ЗАГСка гариза биреп кайттылар.
Икенче көнне шимбә – ял көне иде.
– Хания, я позвонил своим родителям. Мама сказала: обязательно надо ехать к родителям девушки – просить руку невесты, потом читать никах – это обязательные процедуры. Они приехать не могут – учебный график плотный. Я сказал, что никах читали в мечети, и давно живём вместе. Обманул… Мы завтра же поедем к твоей маме, а потом хазрат нам прочитает никах. Ты согласна, Хания?
Хәния Айдарны кочаклап ук алды:
– Айдар җаным, рәхмәт сиңа! Мин шундый бәхетле! Мин синең йөзеңә беркайчан да кызыллык китермәм, тәрбияләп, яратып яшәрмен.
Кыз, башка әйтер сүз тапмыйча, туктап калды.
– Наоборот, ты меня сделала счастливым, – диде Айдар. – А как обрадовались папа с мамой, когда узнали, что у нас будет ребёнок. Мама даже заплакала.
Икенче көнне Мәйсәрә түтинең капка төбенә такси килеп туктады. Машинадан озын чәчләрен җилфердәтеп, алтын кысалы күзлек пыялаларын ялтыратып, озын буйлы егет төште һәм икенче яктан, машина ишеген ачып, бер хатын-кызны чыгарды. Бу – Мәйсәрә түтинең бер көн эчендә җыенып Казанга чыгып киткән, аена ике тапкыр акча түли торган тегү фабрикасында беренче көнне үк нормасын арттырып үтәгән кызы Хәния иде. Хәниянең йөрәк астында Сәеттән баласы үсеп ятканын Мәйсәрә түти белми иде. Һәм белмәве белән бик бәхетле иде.
Машинадан төшкән бу икәү салмак кына адымнар белән атлап килеп, инде күптән ир-ат кулы күрмәгән җилкапканы ачып керделәр. Капка җиңел генә ачылды да, аннан күлмәк итәкләрен ыштан бөрмәсенә кыстырган, аягына йон оекбаш белән искереп беткән, буявы тоныкланган кызыл эчле галуш кигән Мәйсәрә түтинең аптыраулы йөзе күренде. Мәскәү татарының моңарчы авыл җирен күргәне юк иде. Ул, кергәч, башта аптырап калды. Аның әти-әнисе, әби-бабасы, зур галимнәр булып, Мәскәүнең иң зур институтында укытып яталар иде. Шулай ук ул моңарчы күрмәгән киемнәр кигән апаның чуар әтәчкә, әтәч янында пырхылдашкан тавыкларга җим сибеп йөрүе профессор малаена үтә дә кызык күренде. Ә ишегалдындагы ямь-яшел чирәмне күреп, бөтенләй исе китте аның.
Таксида Хәния Айдарны юл буе өйрәтеп кайтты:
– Минем әни русча белми, исеме – Мәйсәрә. Айдарның мондый исемне ишеткәне дә юк иде. Юл буе ятлый торгач өйрәнде тагын.
Ләкин балитәкле күлмәк кигән сәер апаны күргәч, юл буе ятланган «Мәйсәрә» «Майсара»га әйләнде дә куйды.
Айдар ике кулын биреп күреште:
– Исанмы, Майсара апа!
– И, Аллага шөкер әле, наный, әлхәмдүлиллаһи, биргәненә мең шөкер! Әкрен генә кыймылдап йөргән көн менә. Син кем малае соң? Бер дә күргән-белгән кешегә охшамагансың.
Мәскәү татарының баш мие моның кадәр катлаулы татар сүзләрен үзләштерерлек дәрәҗәдә булмау сәбәпле, ул бертуктаусыз:
– Да, да, я понимаю, – дип кабатлады.
– Кем улы дип әйтте ул үзен? – дип сорады Мәйсәрә түти.
– Әни, син белгән кеше түгел, ул – Мәскәүдән. Әйдә, өйгә керик, шунда сөйләрмен.
Мәйсәрә түти, келәт почмагына элеп куйган юынгычта кулларын чайкап, алъяпкычына сөртте дә, галушларын салып, өйгә керде. Өй эче чиста, пөхтә. Бүген генә, кунак кайтасын белгән кебек, идәннәрне юып чыгарган иде. Идәндә – суккан паласлар. Сәкенең бер почмагында тешле каба тора. Җиз самовар йортның күрке булып балкып утыра. Бу самоварны Хәния, инешкә алып төшеп, зелпеләр белән ышкып-ышкып юар иде. Кичке уенга чыкканда, көзгегә күз салып тормыйча, шул самоварга гына карый иде.
Айдар өйгә кергәч уңайсызланып калды:
– Здесь у Вас как в музее, – дип шаккатты. Чөнки ул стенага эленгән, келт-келт иткән саен, мәче күзләре сыман, әле бер якка, әле икенче якка йөреп торган, гер урынына кайчы асылган сәгатьне музейда күргән иде ул. Мәйсәрә өенең кашагалы стеналарына кызыл башлы сөлгеләр, әллә нинди шәмаилләр эленгән, бер рамга гаиләнең бөтен фотографияләре куелган, өйнең яртысын алып, ап-ак итеп агартылган мич тора.
– Здорово у Вас, всё так здорово! – диде Айдар.
Мәйсәрә түти, күзләрен зур ачып, Айдарга карап тора. Ул акрын гына кызыннан сорыйсы итте:
– Кызым, бу нинди урыс, Көлич урысымы әллә бу?
Мәйсәрә түтинең Теләчедән башка беркая да чыкканы юк иде.
– И әни, син дә инде! Урыс түгел, татар егете ул. Менә синнән мине сорарга кайтты.
– Ник алай булгач, Көлич урысы Чтапан кебек сөйләшә соң ул? Кызым, әгәр урыска чыгасы булсаң, рәнҗим, ризалыгым юк. Кыз үстер дә урыска бир тагын! Әле оялмыйча үзен Түбән оч Патый малае, дип тора.
– Әни, сиңа ул кем малае икәнен әйтмәде ич.
– Әйтте, да, да, Патый малае, диде.
– Юк, әни, син аңламадың. Ул сиңа, да, да, мин сине аңлыйм, понимаю, әйтә генә алмыйм, диде.
– Алай булса гына. Әйдә утырып сәдис, хәзер чәй пить будем, – диде Мәйсәрә түти.
– Майсара апа, хазер утырам, – диде Мәскәү егете.
Хатынның эченә бераз җылы керде.
– Урыс ук түгел икән. Татарча белмәсә дә, өметсез үк түгел икән! Татар булгач, кадалсын шунда, Мәскәүнеке булмагае. Кеше алдында – кызы утырып калган дигәнче, балалы булып калыр. Кызы белән икесе үстерерләр әле. Кызы картаймыш көнендә үзе генә калмас. Урыс кына була күрмәсен. – Мәйсәрә түти, табын әзерли-әзерли, шуларны уйлады.
Табынга, майда чыжылдатып, йомырка тәбәсе китереп куйдылар. Өйгә кыздырылган атланмай исе чыкты.
– Посмотри, желток какой, – диде Айдар, – в Москве такого желтка не увидишь.
Чәй эчеп бетергәч, Айдар сүз башлады:
– Майсара апа, мин Ханиягә жениться телим. Сез миңа разрешение дайте. Фатиха, – дип өстәде. Югыйсә юл буе өйрәнеп кайтты бит шушы ике җөмләне, кайту белән барысын да онытты.
Мәйсәрә түти аңлады: бу егет аның кияве буласы икән. Әнә кызы сәке почмагында балкып утыра.
– Ярар, үзегез килешкәч, мин нишли алам, мин берни эшли алмыйм. Карт кыз булып калган ише булмас әле. Ичмасам, баласы булып калыр. Нишлисең бит, Алансу егетләре алмагач.
Хәниянең йөзенә ут капты:
– Әни, ни сөйлисең син? Ник аны бер генә сүз белән, «ярар» дип кенә әйтеп булмыймыни?
– Мин, кызым, күңелемдәгесен әйттем, минем грамыт чамалы. Мин, синең шикелле, аена ике тапкыр зарплат ала торган эштә дә эшләмим. Ун еллык белемем дә юк – дүрт кенә сыйныф укыдым мин. Сезнең шикелле матур итеп сөйләшә белмим. Бигайбә!
– Ярар, кияү, – диде соңыннан Мәйсәрә түти. – Хәерле эш булсын! Тормышларыгыз матур булсын. Миңа тупырдап торган оныклар алып кайтыгыз.
Алъяпкыч итәген күтәреп, күзләрен сөртеп алды да дога кылды.
Хәния Айдарга мәгънәле караш ташлады.
– Әйдә, учыңны кушырып, әни кебек дога кылып куйган бул.
Кияү аңлады. Озынча нәфис бармаклы кулларын күтәреп, янәсе, дога кылды.
Чәйләп алганнан соң, ишегалдына чыктылар. Айдар, аяк киемнәрен салып, яланаяк бәбкә үләнле ишегалды буйлап йөрде.
– Вот как хорошо, прямо рай! – диде ул, елмаеп.
Ул арада Мәйсәрә түти кызыл кикрикле әтәчен күтәреп килде. Әтәчнең ике канатын каерып тоткан, мунчала бау белән аякларын бәйләгән. Әтәч разбой сала, канатларын ычкындырмакчы булып бәргәләнә. Әбинең бер кулында сугым пычагы.
– Мә, суй, – диде ул, Айдарга пычак тоттырып.
– Әйдә, Хәния, бергә-бергә кайтабыз, күңеллерәк булыр, – дип, янәшә атлады. – Бүген «Вузовец» кинотеатрында бик яхшы фильм була икән. Мин билетлар алдым. Бергә барабызмы? Азрак күңелең ачылып китәр. Бу арада күңелсез йөрисең. Эштә дә күңелең юк кебек.
– Әллә ничек шунда, эчем поша, авылны сагынам, Айдар Кәримович.
– Алай скучать итәргә ярамый, Хәния. Не отказывай мне, пойдём! Мне тоже скучно одному. Вдвоём веселее будет.
– Ай, белмим, апа ни әйтер? Аның ике кечкенә баласы бар, аларны карашырга кирәк.
– А почему ты должна ухаживать за её детьми? Пойдём, пожалуйста, – дип ялынып сорады егет.
– Хәзер, өстемне алыштырам да чыгам, – диде Хәния.
Хәмидә апасы ризасызлык белдереп озатып калды Хәнияне.
– Чыгасың да китәсең, чыгасың да китәсең. Мин бит сине өй эшләренә булышырсың, бала карашырсың, дип үземдә калдырдым. Алай йөрсәң, фатир эзлисе булыр.
Хәния үзе дә бу турыда уйлый иде.
– Ярар, Хәмидә апа, моңарчы тотканың өчен дә бик зур рәхмәт! Мин үзем дә аңлыйм, кешегә комачаулап озак торып булмас.
Хәмидә бу сүзләрне көтмәгән иде.
– Мин бит сине кумыйм. Бик еш чыгып югала башладың, шуңа күрә генә әйтүем.
– Ты сегодня очень красивая, – дип каршылады Айдар Хәнияне.
Кино караганда, ул Хәниянең кулларын үз кулларыннан җибәрмәде.
Ә Хәниянең башында бер генә уй: ничек егеткә, башка минем янга килеп йөрмә, дип әйтергә? Айдарның бөтен кыяфәте, зыялылыгы кызның йөрәгендәге бер аулак почмакка кереп урнашкан иде инде. Сәеткә охшаган кыяфәте, елмайганда, кояш нурлары кебек, күз кырыена җыела торган берничә җыерчыгы кызның йөрәгенә бик якынайды.
Ә экранда, үч иткән кебек, баласын төшерергә дип табибка килгән кыз турында фильм бара.
– Нигә син дерелдисең, туңасыңмы әллә? Әйдә җылытам үзеңне, – дип, Айдар кызны иңнәреннән кочып алды.
Хәния елап җибәрде. Аны орышсалар, ачулансалар еламый ул, ә монда бер җылы сүз җитте. Җанына еллар буе җыелган җавапсыз мәхәббәт, рәнҗү, гаиләле дус кызларына кызыгу, бала җитәкләгән әти-әниләргә соклану хисләре кызның күңеленнән ташып чыктылар.
Йөрәк астында йөрткән нарасые аңа: «Мин туарга җыендым, бик яшисем килә, туасым килә, якты дөньяны күрәсем килә. Әни, тимә син миңа, картайган көнеңдә сиңа зур таяныч булырмын! Мин бар бит инде, тиздән минем йөрәгем тибә башлар. Мине докторлар пычак белән телем-телем итеп турарлар, аяк-кулларым бик авыртыр бит, әни! – дип әйтә кебек. – Мин сиңа, әни җаным, коткар мине дип әйтә алмам. Мин үзем түгел, минем йөрәгем кычкырыр. Ә син ишетмәссең. Докторлар турарлар, син ишетмәссең: «Менә аягын, менә кулын, менә башын кистек, менә пычак белән йөрәген уеп алдык», – диярләр. Ишет мине, әни! Тимә миңа!»
Хәниянең йөрәге шулай типте. Ишетте Хәния нарасыеның җан авазын.
Сеанс беткәнче, Айдар бер сүз дәшмәде, дәшсә, кыз яңадан елап җибәрер, дип курыкты.
Алар җәяү кайттылар. Сөйләшмичә, акрын гына Акком асты урамына таба атладылар.
Хәния катгый карарга килгән иде инде: балага тимәячәк. «Монда авыл җире түгел. Кешеләр сөйләрләр-сөйләрләр дә туктарлар, аларның ни эшләре бар миндә? – дип уйлады ул. – Инде утыздан да уздым. Кемнең мине хөкем итәргә хакы бар?! Андый хак беркемгә дә бирелмәгән. Дөрес сөйләми ул Хәтмулла агай! Аның бу фәлсәфәсе чуртыма да ярамый. Ни эше бар бөкрәеп беткән, авызында бер теше калмаган, беләүләнеп беткән түбәтәй кигән, һәрвакыт кызмача йөргән Хәтмулланың Хәниянең туачак баласында? Уйнаштан туганмы, җилдән туганмы ул – буласы булган, тузасы тузган инде! Бу бала бик матур булыр, чөнки ул мәхәббәттән яралган. Бу бала акыллы, тәртипле булыр, чөнки аның әтисе Сәет, бабасы Зариф карт – акыллы, эшчән, гыйлемле кешеләр. Син, Хәтмулла агай, бу бала дөньяга туарга не имеет право, дип остарып утырган буласың. Син үзең аның гомеренә тыгылырга не имеешь право! Баланың яралу процессында да синең эшең юк!»
Яшьләр Тукай һәйкәле яныннан узып баралар иде.
– Айдар Каримович, әйдә, аз гына туктап ял итик әле. Минем сезгә әйтер сүзем бар.
Алар һәйкәл янындагы эскәмиягә утырдылар. Егет кулларын Хәниянең иңнәренә салды. Хәния озак итеп тыз-быз үтеп торган машиналарга, шалтыр-шолтыр килеп, ялкау гына кузгалып киткән троллейбуска карап торды. Әнә Меховой ягыннан, яп-якты утларын балкытып, алтынчы номерлы агач трамвай килә. Ут яктысында соңга калган юлчыларның арыган, аксыл чырайлары кызның күз уңыннан шуып кына үтәләр.
Ниһаять, Хәния сүзгә килде:
– Айдар Каримович, – диде ул, йөрәксенеп. Айдарның кул җылысы һаман аның җилкәсендә тора иде. Җөмләсен әйтеп бетерә алмады, теге хушбуй исе аңын томалады – ярата башлаган түгелме соң ул бу алтын кысалы күзлек кигән, елмаюы Сәетнекенә охшаган Мәскәү егетен! Күңеленә көннән-көн күбрәк керә түгелме? Ләкин чигенергә урын юк, бүген араны өзәргә кирәк. Яңа фатир табарга, эштән чыгып, икенче тегү фабрикасаны урнашырга.
Хәния уй-фикерләрен туплады да кистереп әйтте:
– Без синең белән башка очраша алмыйбыз, мин сиңа тиң кеше түгел. Минем йөрәк астымда ике айлык балам бар, яраткан кешемнән, ләкин гаиләле, ягъни өйләнгән кешедән туачак ул бала. Инде яшем утызга җиткән, ул кешене гомерем буе яратып йөргәнгә күрә бардым мин бу адымга. Хәзер үкенәм, ләкин соң инде. Балама кагылмаячакмын. Хушыгыз! Иртәгә эштән китәргә гариза язам. Чөнки сезне күрү минем өчен газап булачак. Никтер йөрәгемә бик якынайдыгыз. Гафу итегез! – дип, Хәния урыныннан кузгалып китә башлады.
– Подожди! Тукта әле, – диде егет, Хәнияне кулларыннан алып. – Ты очень любишь отца своего ребёнка. Но почему ты думаешь, что я не смогу полюбить твоего ребёнка? Почему я в тридцать шесть лет не женат? Я очень любил одну девушку, но она была русской. Родители не разрешили мне жениться на ней. Она вышла замуж, родила детей, которые теперь уже взрослые. Мои родители замучились ждать внуков. Но я не смог полюбить других девушек. А когда ты в первый раз зашла в цех, со мной что-то случилось. «Вот она, твоя суженая!» – забилось сердце. Извини, что по-татарски не могу объяснить.
Хания, я уже не мальчик. Нравишься ты мне. Твоего ребёнка я воспитаю как своего. Будь моей женой. Завтра же подадим заявление в ЗАГС. Родителям сообщу, что мы с тобой уже давно живём вместе. Никто не узнает о том, что это не мой ребёнок. Я тебе клянусь, я очень люблю детей. Яратам мин сине, Хәния, – диде Айдар. – Через год мы с тобой уедем в Москву. У меня там есть квартира, рядом с Красной площадью, ещё от бабушки осталась, – дип, Хәнияне кочагына алды ул.
Кыз үзе белән нәрсә булганын аңларлык хәлдә түгел иде, калтыранып елады. Күз яшьләре егетнең күкрәгенә тамдылар. Айдарның зәңгәрсу күлмәгендә юеш таплар калды.
– Не плачь, дорогая, всё будет хорошо, – диде Айдар. – Мы с тобой и с нашим ребёнком будем очень счастливы. А завтра переедешь ко мне.
Алар, акрын гына атлап, Акком асты урамына кайтып җиттеләр, ишек төбендә озак кына аерылыша алмыйча тордылар, үбешә-үбешә, иреннәре күпереп чыкты. Айдар, затлы ислемай исен калдырып, җитез адымнар белән җил-җил атлап китеп барды.
Айдар киткәннән соң да, кыз озак вакыт бакча эскәмиясендә бүгенге хәлләрдән һушын җыя алмыйча утырды.
Тормыш, бер дә көтмәгәндә, икенче якка борылып китте. Хәниягә килдеме бу бәхет? Аның яшерен сөюдән яралган баласы әтиле буламы? Аның оят белән төрелгән мәхәббәтен Алансу халкы белмичә калачакмы? Сәет тә белмичә калачакмы?
– Иртәгә миңа күчәсең, әйберләреңне җыйнап куй, – диде бит Айдар.
Иртәгә түгел, бүген инде ул. Әнә, таң атып килә. Хәниянең ничә төн инде йоклаганы, юньләп ашаганы юк. Кеше белән сөйләшкәндә, нәрсә сөйләгәнен аңышмый. Келтер-келтер тегеп утырган машинасының тавышы аңарга бертөрле кайтаваз, моңлы җыр кебек, бер сүзне кабатлый:
– Ни эшләдең, ни эшләдең, беттең, беттең, – дип тәкрарлый иде. Бүген бөтен җаны-тәне җиңеләеп калды.
Болдырда Хәмидә апасы күренде:
– Син нәрсә? Кайда кунып йөрисең син? Әниеңә хәбәр итәм, бүген үк тилиграм сугам. Бу ниткән азгынлык, нәселдә юкны! Итәгеңә бәби тагып кайтасың гына калды инде!
Хәния, елмаеп, Хәмидәгә карап торды. Хатын кызды, тагын да катырак акырырга тотынды:
– Шул инде ул, анасы кем – баласы шул! Анаң да атаңа рәхәт күрсәтмәде!
– Хәмидә апа, нигә син минем әнигә тиясең? Нәрсә булган минем әнигә? Әниемнең әтине ничек тәрбияләгәнен бөтен халык белә. Минем әти, хатыншаланып, идән юып, су китереп йөрмәде. Ә менә җизнинең, мин сезгә күчеп килгәнче, кулыннан идән чүпрәге төшмәде. Ник каныгасың син минем әнигә? Сиңа әле минем әнием кадәр булырга кирәк!
Хәмидә «лап» итеп ишек кырыендагы урындыкка утырды. Аның авызы ачылган, аннан очып чыгасы сүзләре бугазына кереп кысылган да хатын, сулышына буылып, күзләрен алартып утыра. Нәрсә булды моңа, әллә бума чире бармы, дип, Хәния Хәмидәнең аркасына каккалап алды.
– Ачуланма, Хәмидә апа, мин сездән китәм, кияүгә чыгам мин. Фатирда тотканыгыз өчен бик зур рәхмәт! Эшкә урнаштырдың. Рәхмәттән башка сүзем юк, Хәмидә апа җаным. Тик әнигә тимә инде син, яме!
– Ничек син бездән китәсең, ә балаларны кем карый? – диде хатын, аптырап.
Иртән, Айдарның Меховойдагы фатирына күчеп, ЗАГСка гариза биреп кайттылар.
Икенче көнне шимбә – ял көне иде.
– Хания, я позвонил своим родителям. Мама сказала: обязательно надо ехать к родителям девушки – просить руку невесты, потом читать никах – это обязательные процедуры. Они приехать не могут – учебный график плотный. Я сказал, что никах читали в мечети, и давно живём вместе. Обманул… Мы завтра же поедем к твоей маме, а потом хазрат нам прочитает никах. Ты согласна, Хания?
Хәния Айдарны кочаклап ук алды:
– Айдар җаным, рәхмәт сиңа! Мин шундый бәхетле! Мин синең йөзеңә беркайчан да кызыллык китермәм, тәрбияләп, яратып яшәрмен.
Кыз, башка әйтер сүз тапмыйча, туктап калды.
– Наоборот, ты меня сделала счастливым, – диде Айдар. – А как обрадовались папа с мамой, когда узнали, что у нас будет ребёнок. Мама даже заплакала.
Икенче көнне Мәйсәрә түтинең капка төбенә такси килеп туктады. Машинадан озын чәчләрен җилфердәтеп, алтын кысалы күзлек пыялаларын ялтыратып, озын буйлы егет төште һәм икенче яктан, машина ишеген ачып, бер хатын-кызны чыгарды. Бу – Мәйсәрә түтинең бер көн эчендә җыенып Казанга чыгып киткән, аена ике тапкыр акча түли торган тегү фабрикасында беренче көнне үк нормасын арттырып үтәгән кызы Хәния иде. Хәниянең йөрәк астында Сәеттән баласы үсеп ятканын Мәйсәрә түти белми иде. Һәм белмәве белән бик бәхетле иде.
Машинадан төшкән бу икәү салмак кына адымнар белән атлап килеп, инде күптән ир-ат кулы күрмәгән җилкапканы ачып керделәр. Капка җиңел генә ачылды да, аннан күлмәк итәкләрен ыштан бөрмәсенә кыстырган, аягына йон оекбаш белән искереп беткән, буявы тоныкланган кызыл эчле галуш кигән Мәйсәрә түтинең аптыраулы йөзе күренде. Мәскәү татарының моңарчы авыл җирен күргәне юк иде. Ул, кергәч, башта аптырап калды. Аның әти-әнисе, әби-бабасы, зур галимнәр булып, Мәскәүнең иң зур институтында укытып яталар иде. Шулай ук ул моңарчы күрмәгән киемнәр кигән апаның чуар әтәчкә, әтәч янында пырхылдашкан тавыкларга җим сибеп йөрүе профессор малаена үтә дә кызык күренде. Ә ишегалдындагы ямь-яшел чирәмне күреп, бөтенләй исе китте аның.
Таксида Хәния Айдарны юл буе өйрәтеп кайтты:
– Минем әни русча белми, исеме – Мәйсәрә. Айдарның мондый исемне ишеткәне дә юк иде. Юл буе ятлый торгач өйрәнде тагын.
Ләкин балитәкле күлмәк кигән сәер апаны күргәч, юл буе ятланган «Мәйсәрә» «Майсара»га әйләнде дә куйды.
Айдар ике кулын биреп күреште:
– Исанмы, Майсара апа!
– И, Аллага шөкер әле, наный, әлхәмдүлиллаһи, биргәненә мең шөкер! Әкрен генә кыймылдап йөргән көн менә. Син кем малае соң? Бер дә күргән-белгән кешегә охшамагансың.
Мәскәү татарының баш мие моның кадәр катлаулы татар сүзләрен үзләштерерлек дәрәҗәдә булмау сәбәпле, ул бертуктаусыз:
– Да, да, я понимаю, – дип кабатлады.
– Кем улы дип әйтте ул үзен? – дип сорады Мәйсәрә түти.
– Әни, син белгән кеше түгел, ул – Мәскәүдән. Әйдә, өйгә керик, шунда сөйләрмен.
Мәйсәрә түти, келәт почмагына элеп куйган юынгычта кулларын чайкап, алъяпкычына сөртте дә, галушларын салып, өйгә керде. Өй эче чиста, пөхтә. Бүген генә, кунак кайтасын белгән кебек, идәннәрне юып чыгарган иде. Идәндә – суккан паласлар. Сәкенең бер почмагында тешле каба тора. Җиз самовар йортның күрке булып балкып утыра. Бу самоварны Хәния, инешкә алып төшеп, зелпеләр белән ышкып-ышкып юар иде. Кичке уенга чыкканда, көзгегә күз салып тормыйча, шул самоварга гына карый иде.
Айдар өйгә кергәч уңайсызланып калды:
– Здесь у Вас как в музее, – дип шаккатты. Чөнки ул стенага эленгән, келт-келт иткән саен, мәче күзләре сыман, әле бер якка, әле икенче якка йөреп торган, гер урынына кайчы асылган сәгатьне музейда күргән иде ул. Мәйсәрә өенең кашагалы стеналарына кызыл башлы сөлгеләр, әллә нинди шәмаилләр эленгән, бер рамга гаиләнең бөтен фотографияләре куелган, өйнең яртысын алып, ап-ак итеп агартылган мич тора.
– Здорово у Вас, всё так здорово! – диде Айдар.
Мәйсәрә түти, күзләрен зур ачып, Айдарга карап тора. Ул акрын гына кызыннан сорыйсы итте:
– Кызым, бу нинди урыс, Көлич урысымы әллә бу?
Мәйсәрә түтинең Теләчедән башка беркая да чыкканы юк иде.
– И әни, син дә инде! Урыс түгел, татар егете ул. Менә синнән мине сорарга кайтты.
– Ник алай булгач, Көлич урысы Чтапан кебек сөйләшә соң ул? Кызым, әгәр урыска чыгасы булсаң, рәнҗим, ризалыгым юк. Кыз үстер дә урыска бир тагын! Әле оялмыйча үзен Түбән оч Патый малае, дип тора.
– Әни, сиңа ул кем малае икәнен әйтмәде ич.
– Әйтте, да, да, Патый малае, диде.
– Юк, әни, син аңламадың. Ул сиңа, да, да, мин сине аңлыйм, понимаю, әйтә генә алмыйм, диде.
– Алай булса гына. Әйдә утырып сәдис, хәзер чәй пить будем, – диде Мәйсәрә түти.
– Майсара апа, хазер утырам, – диде Мәскәү егете.
Хатынның эченә бераз җылы керде.
– Урыс ук түгел икән. Татарча белмәсә дә, өметсез үк түгел икән! Татар булгач, кадалсын шунда, Мәскәүнеке булмагае. Кеше алдында – кызы утырып калган дигәнче, балалы булып калыр. Кызы белән икесе үстерерләр әле. Кызы картаймыш көнендә үзе генә калмас. Урыс кына була күрмәсен. – Мәйсәрә түти, табын әзерли-әзерли, шуларны уйлады.
Табынга, майда чыжылдатып, йомырка тәбәсе китереп куйдылар. Өйгә кыздырылган атланмай исе чыкты.
– Посмотри, желток какой, – диде Айдар, – в Москве такого желтка не увидишь.
Чәй эчеп бетергәч, Айдар сүз башлады:
– Майсара апа, мин Ханиягә жениться телим. Сез миңа разрешение дайте. Фатиха, – дип өстәде. Югыйсә юл буе өйрәнеп кайтты бит шушы ике җөмләне, кайту белән барысын да онытты.
Мәйсәрә түти аңлады: бу егет аның кияве буласы икән. Әнә кызы сәке почмагында балкып утыра.
– Ярар, үзегез килешкәч, мин нишли алам, мин берни эшли алмыйм. Карт кыз булып калган ише булмас әле. Ичмасам, баласы булып калыр. Нишлисең бит, Алансу егетләре алмагач.
Хәниянең йөзенә ут капты:
– Әни, ни сөйлисең син? Ник аны бер генә сүз белән, «ярар» дип кенә әйтеп булмыймыни?
– Мин, кызым, күңелемдәгесен әйттем, минем грамыт чамалы. Мин, синең шикелле, аена ике тапкыр зарплат ала торган эштә дә эшләмим. Ун еллык белемем дә юк – дүрт кенә сыйныф укыдым мин. Сезнең шикелле матур итеп сөйләшә белмим. Бигайбә!
– Ярар, кияү, – диде соңыннан Мәйсәрә түти. – Хәерле эш булсын! Тормышларыгыз матур булсын. Миңа тупырдап торган оныклар алып кайтыгыз.
Алъяпкыч итәген күтәреп, күзләрен сөртеп алды да дога кылды.
Хәния Айдарга мәгънәле караш ташлады.
– Әйдә, учыңны кушырып, әни кебек дога кылып куйган бул.
Кияү аңлады. Озынча нәфис бармаклы кулларын күтәреп, янәсе, дога кылды.
Чәйләп алганнан соң, ишегалдына чыктылар. Айдар, аяк киемнәрен салып, яланаяк бәбкә үләнле ишегалды буйлап йөрде.
– Вот как хорошо, прямо рай! – диде ул, елмаеп.
Ул арада Мәйсәрә түти кызыл кикрикле әтәчен күтәреп килде. Әтәчнең ике канатын каерып тоткан, мунчала бау белән аякларын бәйләгән. Әтәч разбой сала, канатларын ычкындырмакчы булып бәргәләнә. Әбинең бер кулында сугым пычагы.
– Мә, суй, – диде ул, Айдарга пычак тоттырып.
Дәвамы бар
Равилә Шәйдуллина-Морат
